هفتاد و دومین اپیزود رادیوجولون رو به مناسبت 13 تیر که روز دماونده اختصاص دادیم به “دماوند”.

دماوند از اون نمادهای ملیه که ایرانی‌ها معمولا سرش باهم اختلافی ندارند و با دیدنش از هر فاصله‎ای و حتی با شنیدن اسمش – هر جای دنیا که باشند – احساس غرور می‌کنند.

با ما همراه باشید و بشنوید از کوه دماوند و روایات مرتبط با اون تا کوهنوردی و سفر به مناطقی با چشم انداز دماوند.

توی این اپیزود نرگس گودرزی که عضو سابق تیم ملی کوهنوردیه مهمان رادیو جولونه و نکات مهمی در رابطه با شروع کوهنوردی و صعود به قله دماوند رو شرح میده.

 

——-

 

تهیه‌کنندگان: کیمیا خسروی و سالار موسوی

عکس کاور: عماد نعمت‌اللهی

طراح پوستر: بابک قادری

تو اپیزود ۳۵ رادیو جولون رفتیم سراغ یکی دیگه از شهرهای محبوب‌مون یعنی یزد، به قول سالار یکسری شهرها بی‌دلیل معروف نمی‌شن. حالا تو این اپیزود می‌خوایم بگیم چه چیزایی یزد رو معروف کرده. می‌خوایم حسابی و مفصل از یزد بگیم. دست‌تون رو بگیریم و باهم بزنیم به دل کوچه‌پس‌کوچه‌های قدیمی یزد. با هم از زیر طاق‌هاش رد بشیم، حواسمون رو بدیم به بافت قدیمی یزد.
سرمون رو بالا بگیریم و دل بسپریم به بادگیرها و نترسیم از گم شدن.
توی این اپیزود یه جوری از یزد می‌گیم که وقتی کرونا تموم شد بتونید چشم بسته یزد رو بگردید و کیف کنید.
یادتون نره جای ما رو خالی کنیدها!
پس این بار هم با ما همسفر بشید تا باهم حسابی یزد رو بگردیم.
این پست رو برای دوستان و همسفرهاتون بفرستید که کسی جا نمونه ☺️

———-

این اپیزود با حمایت مالی اپلیکیشن پرداخت همراه کارت منتشر میشه. 

———-

تهیه‌کنندگان: کیمیا خسروی و سالار موسوی
طراح پوستر: بابک قادری

سلام

اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه

 

سالار: من سالار موسوی هستم و به همراه  کیمیا خسروی سی‌ و پنجمین اپیزود رادیو جولون رو تقدیمون میکنیم.

ما توی رادیو جولون هردفعه در مورد یه مقصد یا یه موضوع مرتبط با سفر و گردشگری صحبت می‌کنیم. علاوه بر پادکست محتوای متنی متنوعی در رابطه با موضوعات مختلف مثل وسایل مورد نیاز سفر، کوله مناسب سفر و کلی مطلب دیگه رو هم میتونید ار طریق وبسایت رادیو جولون به آدرس radiojoloun.com مطالعه کنید

 

چرا توی این دوران پاندمی هم از سفر میگیم؟

کیمیا: واقعیت اینه که ما توی این اوضاع کرونا و ارز و و هزار تا گرفتاری که داریم خیلی مردد بودیم که باز هم اپیزود مقصد بسازیم یا نه. اما انقققدر استقبال از اپیزود رشت خوب بود و همگی کنار هم کلی خاطره بازی کردیم که دیدیم اتفاقا توی این دوران بی سفری بیشتر نیاز داریم که از سفر و رویای سفر بشنویم. ما هنوز امید داریم به سفر رفتن و درسته که شاید با منطق الان جور در نیاد اما این امید اگه از ما گرفته بشه دیگه هیچی نداریم. پس از اونجایی که دوست داریم علاوه بر پرداختن به موضوعات گردشگری از مقاصد هم بگیم رفتیم سراغ یکی دیگه از شهرهای محبوبمون یعنی یزد. استان یزد انقدر جاذبه های طبیعی و تاریخی و فرهنگی متنوع داره که میتونیم حالا حالاها در موردش اپیزود درست کنیم. اما به جای اینکه توی این اپیزود از هر قسمتی از این استان زیبا یه ذره بگیم و پرونده سفر به استان یزد رو ببندیم تصمیم گرفتیم مفصل فقط به خود شهر بزد بپردازیم و دستتون رو بگیریم و تو کوچه پس کوچه های این شهر کویری قدم بزنیم. جوری که وقتی کرونا تموم شد بهترین سفر به یزد رو تجربه کنید و چشم بسته بتونید همه شهر رو بگردید و کیف کنید.

 

موزیک

 

معرفی اسپانسر

سالار: اسپانسر این قسمت پادکست رادیو جولون همراه کارته.

همراه کارت یه اپلیکیشن پرداخته. منظور از اپلیکیشن پرداخت هم، اپلیکیشنیه که می‌شه باهاش کارت به کارت کرد، شارژ و بسته اینترنت خرید، قبض پرداخت کرد یا کلی از این مدل کارها.

احتمالاً شما هم از خیلی از این اپلیکیشن‌ها، که معمولاً مانور زیادی هم روی جایزه و قرعه‌کشی دارن، استفاده کردین. اما همراه کارت یه فرقی با بقیه‌شون داره.  فرقشم اینه که به جای قرعه کشی و جایزه، تمرکزش رو گذاشته روی محصولش. اینطوری که یا سرویسی رو اضافه نمی‌کنه، یا اگه کرد، سعی می‌کنه استفاده از اون رو به راحت‌ترین شکل ممکن طراحی کنه. تا بتونه تجربه دلچسبی رو برای کاربرها رقم بزنه.

«««مثلاً برای خرید شارژ، همراه کارت ویجت رو طراحی کرده. وقتی این ویجت رو اضافه کنین، دیگه نیازی نیست اطلاعات کارت بانکی‌تون رو وارد کنین و یا حتی وارد اپلیکیشن بشین، چون به راحتی و تنها با لمس یک دکمه می‌تونین مبلغ شارژی که از قبل تعریف کردین رو بخرین»»»»

حالا شمام اگه تصمیم گرفتین خودتون این اپلیکیشن رو تجربه‌ کنین، می‌تونین از کافه‌بازار و گوگل‌پلی برای اندروید و از سایت‌ همراه کارت برای آیفون، دانلودش کنین.Hamrahcard.ir

 

موزیک

 

چرا سفر به یزد؟

سالار: اولین خاطره‌ام از سفر به یزد چیز محویه. 15-16 ساله بودم که برای ماراتن مسیه راهی یزد شده بودیم اما بلافاصله از ایستگاه قطار رفتیم سمت خرانق و من فقط یه صحنه محو از عظمت میدون امیرچخماق یادم مونده بود و با خودم میگفتم عجب مسحد بزرگ و خفنیه.

در تمام سال‌های بعد که سفر میکردم انگار یه گارد خاصی نسبت به شهرها داشتم. همیشه سعی میکردم از شهرها عبور کنم و برم طبیعت اطرافشون. اما بعدتر فهمیدم که اسم یکسری از شهرها بی دلیل معروف نمیشه. یه چیزی از اون شهر بالاخره یه جایی گیرت میندازه.

اولین چیزی که تو سفر به یزد من رو گرفت کوچه پس کوچه ها و بافت قدیمی شهر بود. 

من بچه کویرم و تمام سفرهای کودکیم به سرزمین پدری بین کوچه باغ های روستایی گذشته که انتهاشون میرسید به کویر. اینه که وقتی خشت و کاهگل میبینم ناخودآگاه یاد کودکیم می افتم و نوستالژی تمام وجودم رو میگیره. اینه که یزد و علی الخصوص فهادانش برای من بسیار جذابه.

جا داره اینجا یه اعترافی بکنم. جوون که بودم به واسطه اعتماد به نفس کاذبی که داشتم به خیلی از مقاصدی که تا به جال نرفته بودم تور میبردم. یعنی اینجوری که مثلا اون شهر رو ندیده بودم اما تور رو می بردم و از قبل درباره اش میخوندم و اونجا هم اگر لازم میشد یه راهنمای محلی میگرفتیم که توضیحات رو درست به مسافرها بگه.

یزد هم یکی از همون مقاصده. اولین باری که درست و حسابی وارد یزد شدم اون باری بود که تور برده بودم. اونقدر استرس داشتم که نگو. اما بعید میدونم که کسی از مسافرها بویی برده باشه از این قضیه. تصور کنید که من قدم به قدم توی یزد خودم شگفت زده میشدم و بعد باید همون شگفتیم رو برای مسافرها شرح میدادم. یکی از جذابیت هاش هم البته این بود که مینشستم قبل از سفر و حسابی در مورد جاذبه ها از منابع مختلف میخوندم. تاریخشون، معماریشون و ویژگی های دیگه شون. بعد یهو میرسیدم به اون جاذبه و تمام خونده هام برای مجسم میشدند. خلاصه که یه حس جالبی بود. شما تصور کن چندین و چند مقاله و کتاب درباره مسجد جامع یزد خونده باشی و بعد برای اولین بار وایسی جلو مناره های بی نظیرش. یا مثلا روایت گوردخمه های زرتشتی رو خونده باشی و بعد خودت رو پای دخمه ببینی. باحاله دیگه. نیست؟

یزد از اون شهرهاست که باید پای پیاده گزش کنی. البته ابن توصیه ایه که من درمورد همه شهرها میکنم ها. ولی خب یزد مسیرهای پیاده روی جالبی داره که بعضی هاش رو اصلا با ماشین نمیتونین برین. پس اگر یزد رفتین حتما یه کفش راحت با خودتون بردارین.

 

تو سفر به یزد خیال‌مون از دسترسی به شهر و اقامت راحته

کیمیا: قبل اینکه برید سراغ پیاده روی توی شهر بذارید دو تا نکته مهم از خوبیهای شهر بگم که واقعا خیالتون رو راحت میکنه. یکی اینکه دسترسی به یزد خیلی راحته. جاده کم خطری داره-البته از خشک و بی آب و علف بودنش بگذریم- هم قطار اتوبوسی و کوپه ای داره که مثلا از تهران میتونید صبح زود راه بیافتید و ظهر برسید یزد و فرودگاه هم که داره. خلاصه که اراده کنید راحت میرسید به یزد. نکته خیلی مهم بعدی تعداد خیلی زیاد محلهای اقامت توی این شهره. یادتونه در مورد شهر رشت گفتیم که غیر هتل گزینه ای ندارید و توی خود شهر خبری از بومگردی و بوتیک هتل و هاستل نیست-البته خبر خوب اینکه ظاهرا بالاخره دارن یه کارایی میکنند و یکی از خونه های قدیمی توی شهر رشت هم داره تبدیل به بوتیک هتل میشه– بگذریم خلاصه که یزد نقطه مقابل رشته. توی کوچه پس کوچه های فهادان که راه برید همینجوری تابلوهای اقامتگاه بوم گردی مختلف رو میبینید. علاوه بر بوم گردی ها یزد کلی هم هتل سنتی خوب و با کیفیت داره. خلاصه که با هر بودجه ای برای اقامت وارد این شهر بشید بالاخره میتونید یه جای مناسب پیدا کنید.

سالار: حقیقتش من اگر باشم، تمام تلاشم رو میکنم تا یه جای ارزون وسط فهادان گیر بیارم که وقتی میخوام برم قدم بزنم راحت باشم.

یزد خیلی شهر بزرگی نیست و اگر بنا به دیدن جاذبه‌هاش باشه، میشه تو سفر به یزد در یک روز و نیم یا دو روز فشرده اماکنش رو دید. اما یزد به هیچ وجه فقط مسجد و مناره نیست. خاک و هواش دعوت‌تون میکنه که توش آروم قدم بزنید و یه گوشه بشینید و به جنب و جوش مردم دقت کنید.

 

نقطه شروع: خانه لاریها

سالار: من چه تور داشته باشم، چه خودم شخصی رفته باشم، معمولا صبحم رو با پیاده روی در محله فهادان شروع میکنم. پیشنهادم هم اینه که هرجور شده خودتون رو برسونید به این محله. کافیه به تاکسی بگین ببردتون دم خونه لاریها. توی یزد هم خطی زیاده و هم میتونید تاکسی اینترنتی بگیرین.

خونه لاریها همونطور که از اسمش برمیاد یادگار خانواده هایه که از لار برای تجارت اومده بودند یزد و بعد این خونه رو ساختند و بین خودشون تا سالها دست به دست میکردند. خونه لاریها یه نمونه خوب از خونه های اعیونی دوره قاجاره که اندرونی و بیرونی دارند. یه حیاط مرکزی که اتاق ها دور تا دورش قرار گرفتند و یه ایوان بزرگ که خیلی وقت ها محل دورهمی بوده. همین الان هم وقتی توی این خونه قدم میزنی میتونی تصور کنی روزگاری که اینجا برو و بیایی داشته و بچه ها توی حیاط و دور حوض بازی میکردند چه کار لذت بخشی بوده که بشینی از توی ایوون و نگاشون کنی.

خونه لاریها یه بادگیر بسیار بزرگ هم داره که تا آخرین بارهایی که من رفتم میشد بری زیرش و ساختار بادگیر رو از پایین نگاه کنی.

طبیعیه دیگه. اصلا اسم یزد به شهر بادگیرها معروفه. البته این رو در حالت عادی گشت و گذار توی یزد شاید متوجه نشی. باید بری در جای درست و با زاویه درست نگاه کنی تا متوجه بشی این اسم زو چرا روی یزد گذاشته اند. که خب به اون نقطه هم میرسیم.

 

مفصد دوم: زندان اسکندر یا دلم از وخشت زندان سکندر بگرفت

سالار: اما از خونه لاریها که زدید بیرون به تابلوهای روی دیوارها نگاه کنید و برید به سمت زندان اسکندر.

یکی از ویژگی های خوب بافت تاریخی یزد اینه که نسبتا خیلی خوب علامت گذاری شده و شما اگر به تابلوها دقت کنید میتونید مسیرتون رو پیدا کنید.

برید تا برسید به یه میدون گاهی که دور تا دورش ساختمون ها مختلفی وجود دارند که گنبد زندان اسکندر از همه شون واضح تر معلومه. توی دوران پررونق گردشگری اینجا جایی بود که گروه های مختلف ایرانی و خارجی گوشه گوشه اش ایستاده بودند و هر کدوم داشتند به توضیحات یه راهنمایی گوش میکردند اما خب شاید این روزها این صحنه رو کمتر ببینید.

بگذریم. بیاید با هم قدم بزنیم تا داخل زندان اسکندر یا مدرسه ضیائیه.

این بنا به روایتی توی قرن هفتم هجری ساخته شده. خیلی ها میگن آرامگاه خاندان یکی از عرفا معروف به نام رضی بوده و بعضی هم میگن از ابتدا به عنوان مدرسه ساخته شده. اما نکته جالب ماجرا اینه که به خاطر یه افسانه محلی، همه آدم ها اینجا رو به اسم زندان ذوالقرنین یا همون اسکندر میشناسن. دلیل اصلیش هم اینه که درست وسط مجموعه یه چاه بسیار بزرگ قرار داره که به یه سرداب زیر مجموعه متصل میشه. افسانه میگه وقتی اسکندر داشته به سمت ری میرفته اینجا یکسری از اسراش رو توی این زندان باقی گذاشته. درسته که این افسانه فقط کمی از افسانه چال اسکندرون موثق تره ولی درهرحال همین داستان اسم این مدرسه قدیمی غلوم دینی رو برای همیشه عوض کرده. 

شاید خود بنا چیز دندون گیری جز همین چاه و سرداب نداشته باشه. اما گنبد این بنا یکی از بهترین نمونه های معماری گنبد و از اون مهمتر یکی از بهترین جاها برای دیدن هنر اجرایی معماران ایرانیه. این گنبد جزو معدود گنبدهاییه که به راحتی میشه رفت زیرش ایستاد و تکنیک خفن معماراها برای سوار کردن گنبد دایره ای رو بنای چهارگوش رو دید. گوشه هایی که باعث میشن بنای چهارگوش به هشت ضلغی و بعد 16 و 32 و سرآخر دایره ختم بشه.

نوع تزئینات این گنبد هم در نوع خودش جالبه که هیچ کاشی کاری نداره و فقط با استفاده از خشت و رنگ فیروزه ای تلاش کردند تزئینش کنند.

راستی یه ذره فکر کنید ببینید اسم این زندان سکندر رو جایی نشنیدید؟ بعضی ها میگن که این بنا رو حافظ بزرگ هم بازدید کرده و گفته:

دلم از وحشت زندان سکندر بگرفت، رخت بربندم و تا ملک سلیمان بروم. که البته مورخان بیشتر معتقدند که حافظ جان کلا خسته تر از اون بوده که حتی از شیراز بیرون بره و دذنتیجه زندان سکندر رو از نزدیک ندیده. چه برسه به این که بخواد تا ملک سلیمان بره…

 

حالا میرسیم به بقعه دوازده امام

سالار: از اونجا که اومدین بیرون میتونید بقعه دوازده امام رو همون بغل ببینین. البته سالهاست که درش بسته است که خب اتفاق بدی هم نیست. این بنا در اسناد تاریخی قدیمی ترین بنای ساخته شده در یزده. بنایی که به واسطه کتیبه ای که بر روی دیوارش هست میدونیم در نیمه اول قرن پنجم و توی دوران حکمران هایی به نام آل کاکویه و به دست دو برادر امیرمسعود و ابویعقوب ساخته شده. اینکه چرا و از کی بهش میگن بفعه دوازده امام خیلی مشحص نیست. بعضی میکن به این خاطره که توی کتیبه از آیه 65 سوره غافر که به جاودان و یکتا بودن خدا اشاره میکنه و خب چون آل کاکویه هم تمایلات شیعی داشتند درنتیجه این بنا رو در یادبود امام دوازدهم ساختند. ولی حقیقت اینه که به ضرس قاطع نمیشه گفت چی درسته. حتی با اینکه در ادوار مختلف سنگ قبرهایی هم توی مجموعه بوده اما بیشتر مورخ ها اعتقادی به آرامگاه بودن بنا ندارن.

گنبد بقعه دوازده امام از گنبدهای مهم معماری دوران سلجوقیه و به همین خاطر بنای مهمی محسوب میشه

 

پرسه‌زنی تو بافت قدیمی از واجبات سفر به یزده

کیمیا: این دوتا بنا رو که دیدید باید برید به سمت نگین اصلی شهر یزد، یعنی مسجد جامع. اما عجله نکنید. راه رسیدن به مسحد خودش از بهترین جاذبه های یزده برای من.

درست ضلع حنوبی همون میدونی که بقعه دوازده امام و مدرسه ضیائیه توشن، یه کوچه هست درست کنار مرکز اطلاع رسانی توریسم که قبلا رخت شور خونه بوده و یزدی ها به اسم کوچه شاه ابوالقاسم میشناسنش. واردش بشید و بزنید به دل کوچه پس کوچه های بافت قدیمی یزد. از زیر طاق هاش رد بشید، خونه های قدیمیش رو ببینید و توی کوچه های باریکش عشق کنید. نترسید از گم شدن. تقریبا سر تمام دوراهی ها و مسیرها تابلو زده به سمت مسجد جامع. درنتیجه اگر تابلوها رو دنبال کنید میرسید به مقصد. سعی کنید خوب دور و برتون رو ببینید. توی مسیر در کنار تعداد زیادی از مغازه های صنایع دستی و هتل و رستوران، هنوز کلی مغازه سنتی هست که پیرمرد و پیرزن های یزدی با اون لهجه ها بامزه شون دم درشون نشستن. 

سرتون رو بگیرید بالا و سردرها و طاق ها و سقف ها و گاهی بادگیرها رو خوب نگاه کنید و برید به سمت مسجد. توی مسیر یه میدون گاهی های جالبی میبینید که توی بعضی هاشون نخل های قدیمی عزاداری عاشورا رو میبینید که مثل یه سرو وسط میدون به امانت گذاشته شده اند.

 

میدون وقت‌الساعه

سالار: آخرای مسیر که برسید دیگه احتمالا صدای همهمه مسجد رو میشنوید و شاید بتونید مناره هاش رو هم ببینید. اما درست نرسیده به مسجد می رسید سر یه دوراهی که سمت راست میره سمت سردر. من میگم اینجا صبر کنید و نرید سمت مسجد. مسیر رو ادامه بدین تا برسین به به میدون گاهی بزرگتر، اگر هم خواستین بپرسین بهش میگن میدون وقت الساعه.

اینجا به مجموعه قدیمی بوده که به دست سید رکن الدین محمد ساخته شده و شامل مدرسه و مسحد و دارالشفا و چند تا ساختمون دیگه بوده. روایت هست که اینجا به برجی بوده که روش میشده اوقات شرعی رو دید و اندازه گیری کرد و محلی بوده برای اعلام وقت نمازهای پنحگانه به ملت. هرچند که از اون برج چیزی باقی نمونده اما هنوز مردم به این محله وقت الساعه میگن. درست وسط میدون یه نخل قدیمی بزرگ هست که از دوره قاجار باقی مونده. جالبی ماجرا این بوده که سالها این منطقه محله یهودی نشین شهر بوده. 

 

وقت دیدن صنایع دستیه، از شعربافی تا ترمه‌دوزی

کیمیا: جدای از دیدن میدون و ساختمان خانقاه و اطرافش، گفتم بیاید اینجا که یه صنایغ دستی جذاب یزدی رو ببینید. درست دور میدون یه کارگاه شعربافی وجود داره که میتونید برید داخلش و این هنر قدیمی و دستگاه های ساختش رو ببینید. شعربافی هنر نساجی قدیمی یزده. از قدیم الایام شهرت پارچه ها و دستمال های یزدی همه جا زبانزد بوده.

وقتی وارد کارگاه میشی اولین چیزی که نظر آدم رو جلب میکنه دستگاه های بزرگ و چوبیه که توی کارگاه گذاشتند و رشته های رنگ و وارنگ نخ ازشون بیرون اومدن و درست پشتش یه پیرمرد سالخورده نشسته مشغول کار کردن با دستگاه و بافتن پارچه است.

شعربافی زیر شاخه های زیادی داره از زربافی و ترمه بافی چادر شب و احرام و دارایی.

من توصیه میکنم چه از این کارگاه و چه هر کارگاه دست اول دیگه ای، برای مصرف شخصیتون از دستمال ها و پارچه های شعربافی بخرید. فارغ از حمایت تون از صنابع دستی محلی، من بهتون قول میدم که عاشق کیفیت این پارچه ها میشید. من الان سالهاست که یه حوله یزدی خریدم و تمام سفرهام همراهمه. اونقدر جنسش خوبه و آب رو سریع حذب میکنه و بعد هم سریع خشک میشه که آدم باورش نمیشه. حتی من بعدتر یه حوله نانو تخصصی طبیعت گردی هم خریدم اما بدون اغراق همچنان از همون حوله یزدیم توی سفرها استفاده میکنم. هم سبکه و هم کاربردی. طبیعتا گزینه های دستمال آشپزخونه و سفره و البته که ترمه ها و دارایی بافی های جذاب و گرون هم هست که دیگه بستگی به انتخابتون داره.

 موزیک

کیمیا: معمولا اسم صنایع دستی یزد که میاد دو تا گزینه توی ذهنمون پر رنگ میشه. دستمال یزدی و ترمه. دستمال یزدی که تکلیفش مشخصه و میدونیم در مورد چی داریم صحبت میکنیم اما بحث ترمه و شناختن ترمه ی با کیفیت پیچیدگیهای خاص خودش رو داره. برای همین رفتم سراغ مهدی اقبالی تا مفصل برامون از صنایع دستی یزد بگه. مهدی از لیدرهای خوب یزده و فروشگاه صنایع دستی دال زال رو هم داره که اینستاگرام و وبسایتش رو هم با همین آدرس میتونید پیدا کنید.

مصاحبه با مهدی اقبالی

 

نگین اصلی شهر رو تو سفر به یزد فراموش نکنید

 سالار: میدون وقت الساعه رو که دیدین همون کوچه رو برگردین سر اون دوراهی که گفتم و برین سمت مسجد. قشنگ وارد کوچه مسجد که میشین روحتون شاد میشه. این روها این راسته پر شده از مغازه های رنگ و وارنگی که صنایع دستی و تزئینی برای فروش دارن. گالری های زیبایی که مد و فشن رو با هنر قدیمی یزد درآمیختند و ترکیب جذابی درست کردند.

وقتی از بازارچه بیاید بیرون میرسید به یه محوطه بزرگ که در انتهای یه خیابونه که شبیه بازار پر از مغازه است.

و اینجاست که وقتی سر میچرخونید سمت راست نفستون میگیره.

از چی؟ از دیدن عطمت و هیبت سردر و مناره های مسجد جامع یزد. اینجا دیگه اوج نمود معماری سبک آذریه. توی تاریخ معماری ایارن چند دوره تاریخی معماری داریم که از پیش اسلام شروع میشه و بعدش با سبک خراسانی مثل مسجد تاریخانه دامغان و بعد رازی مثل مسجد عتیق یا همون مسجد جامع اصفهان و بعد از اون میرسیم به سبک آذری که باز خودش دوتا دوره داشته. یکی آذری دوره اول که زمان ایلخانان بوده و دوره دوم که زمان تیموریان تا صفویه بوده.

چرا اینا رو گفتم؟ برای اینکه بدونید وقتی جلوی مسحد جامع یزد می ایستید دارید به معماری ای کاملا متفاوت نسبت به مساجد اصفهان نگاه میکنید. درسته هردو مناره و گنبد دارن ولی فلسفه و تکنیک هاشون کلی با هم فرق دارن.

یکی از ویژگی های سبک آذری همین نشون دادن اغراق آمیز شکوهه. المان های عمودی بلند که از خیلی دور نمایان باشن. واسه همینه که مناره های مسجد جامع و کلا سردرش انقدر بلنده. این داستان رو توی بنای امیرچخماق و همون زندان اسکندری که گفتیم و جاهای دیگه ای مثل گنبد سلطانیه هم میتونید ببینید.

من هربار میرم یزد چندین دقیقه میشینم و به سردر مسجد زل میزنم. بعد بلند میشم میرم توی صحن و زیر گنبد و دوباره اونجا میشینم زل میزنم و فقط نگاه میکنم. اما الان هرچی با خودم کلنجار رفتم دیدم حیفه که روایت این مسجد زیبا رو از زبون یه راهنمای یزدی نشنویم. درنتیجه از داوود دهقانی از راهنماهای کاردرست یزد خواستم تا برامون از مسجد جامع یزد بگه:

مصاحبه با داوود

 

اوضاع شکم‌گردی در سفر به یزد چطوره؟

کیمیا: اما حالا دیگه وقت ناهاره. متاسفانه یزد یکی از شهراییه که وقت ناهار و شام خیلی خوشحال نیستم. در واقع توی یزد باید بپذیریم که غذای عجیب و غریبی توی رستورانها انتظارمون رو نمیکشه. اغلب رستورانها همون غذاهای معمول رستورانهای ایرانی یعنی همون کباب و جوجه و زرشک پلوی تکراری رو دارند و حتی معمولا خبری از معروفترین غذای یزذ یعنی قیمه نخود هم نیست و چند چایی که امنحان کردمم از شانس بد من خیلی خوش طعم نیود. 

البته آش شولی تو یزد پیدا میشه اما خب خیلیها معتقدند که آش و سوپ که غذا نیست. پس پیشنهاد میکنم برای ناهار خیلی خودتون رو اذیت نکنید. میتونید برید همون رستوران محل اقامتتون و امیدوار باشید که اوضاع از رستورانهای شهر بهتر باشه. بعد ناهار میتونید استراحت کنید تا دم دمای غروب. 

 

کافه‌گردی در بافت تاریخی

اگر هم دلتون نمیخواد استراحت کنید پیشنهاد میکنم برید کافه گردی و بشینید به تماشای آدمها.یه اتفاق خییلی خوبی که توی یزد و خصوصا بافت تاریخی افتاده اینه که پر از کافه های جورواجوره. اینجوریه که همینطوری که دارید توی بافت قدیمی شهر جولون میدید و آثار قدیمی رو میبینید میتونید وسطاش برید توی کافه های جور وا جور بشینید و کیف صد در صد که نه و لی تا حدودی کیف کنید. حالا چرا میگم کیف صد در صد نه؟ به خاطر اینکه اغلب انن کافه ها خیلی ظاهر قشنگ و دلفریبی دارند، یکی سنتیه یکی مدرنه یکی تلفیقیه و خلاصه هر کدوم یه جاذبند برای خودشون. اما متاسفانه اغلبشون تا تونستند به ظاهر کافه رسیدند و کیفیت خوراکیها و خصوصا قهوه های خیلیهاشون خوب نیست. من یه مسافر نیوزلندی داشتم که کلا به قهوه اعتیاد داشت. یعنی ما هر سایتی رو که میدیدیم بعدش باید میرفتیم کافه. از اونجایی که یه کمم بد اخلاق و ایرادبگیر بود نصف زمان تور رو ما تو کافه ها در حال جر و بحث بودیم که باباجان این کاپوچینویی که تومیدی اصلا هیچ ربطی به کاپوچینو نداره. خلاصه که تو یزد کافه زیاد برید اما ترجیحا بیشتر دمنوش و عرقیجات بزنید به بدن. چون برخلاف قهوه، اغلب عرقهای خوشمزه ای درست میکنند.

موزیک

 

غروب یزد رو از دست ندید

کیمیا: چه استراحت میکنید و چه شهرگردی رو ادامه میدید، بهتون پیشنهاد میکنم که حتما ساعت غروب آفتاب رو چک کنید و جوری برنامه ریزی کنید که قبل غروب مستقر شده باشید تو کافه ای که جزو واجبات یزده. خانه هنر یزد که پشت مسجد جامعه یه خونه قاجاریه که طبقه اولش مخصوص صنایع دستیه. توصیه میکنم اگه خواستید چیزی بخرید حتما حواستون به قیمتش هم باشه. اما هدف اصلی طبقه دوم این خونه یا در اصل پشت بومه. جایی که با چیدمان دنجی که داره بهترین نقطه ست برای دیدن غروب آفتاب.

دقیقا تو همین نقطه ست که کاملا درک میکنید که چرا به یزد میگن شهر بادگیرها. روی پشت بوم که ایستادید دور تا دورتون پر از بادگیره و  ترکیب بادگیرها و بافت سنتی شهر و خورشیدی که داره غروب میکنه تصویریه که مطمینم هیچوفت از دهنتون پاک نمیشه و هربار اسم یزد رو بشنوید این غروب براتون تداعی میشه.

کیمیا: راستی خوردن عصرونه هایی مثل کشک بادمجون و آلودوپیازه هم تو این حال و هوا باعث کیف دوچندان میشه

 

ما این اپیزود رو اوایل بهمن ۹۹ منتشر  میکنیم. اما شما اگر بعد از نیمه دوم بهمن شنیدینش و خواستین بیاین یزد به نظرم بد نیست یه سری به بخش محصولات وبسایت رادیو جولون بزنید. یه چیزی اونجا هست که اصلا خوراک همین نقطه از شهر طراحی شده. شاید خوشتون اومد و با اون توی شهر یزد جولون دادید.

 

تیشرت طرح یزد جولون‌شاپ رو می‌تونید از اینجا تهیه کنید.

 

و اما قصه بادگیرها

یه توضیح هم در مورد بادگیرها بدم . بادگیرها از قدیم الایام  در واقع کولرهای مناطق گرمسیری بودند و وظیفشون تهویه هوای خونه بوده. نحوه عملکرد بادگیرها هم به این صورته که باد از طریق دربچه های بالای بادگیر وارد خونه میشده و در اثر حرکتش هوای خنک رو توی خونه جاری میکرده، توی بعضی از بادگیرها هم پایین بادگیر حوض بوده که وقتی آب میخورده بهش خنک تر میشده. نمونه ش رو توی باغ دولت آباد که جلوتر در موردش میگیم میتونید ببینید.

 

دیدن میدان امیرچخماق در شب لذتی داره وصف‌نشدنی

کیمیا: غروب رو که دیدید و عصرونه رو که خوردید راه بیافتید به سمت امیر چخماق. از کافه هنر تا امیرچخماق حدودا نیم ساعت پباده رویه. اگه نخواستید قدم بزنید شهر هم پر تاکسی گذریه و هم راحت میتونید تاکسی اینترنی بگیرید. حالا که صحبت حمل و نقل شهریه اینم بگم که از اونجایی که یزد به شهر دوچرخه های معروفه و همیشه تو بافت قدیمی کلی پیرمزد رو میبینی که با دوچرخه هاشون دارن جولون میدن، یه اتفاق خوبی تو شهر یزد افتاده و اونم دوچرخه های اشتراکی تو سطح شهر و خصوصا بافت قدیمیه. دوچرخه های بهرو که توسط شهرداریراه اندازی شده معادل دوچرخه های بیدود تهرانند. کافیه اپلیکیشن رو نصب کنید و به کمکش لوکیشن روچزخه رو پیدا کنید و گشت و گذاراتون رو که زدید دوچرخه رو یه گوشه ول کنید برای خودش. به همین راحتی

به میدون که رسیدید اول خوووب دور و برتون رو نگاه کنید. رسیدید به شاخص ترین مجموعه تاریخی گردشگری یزد. امیرچخماق در واقع یه مجموعه تاریخیه که شامل بازار، تکیه، مسحد و دو تا آب انبار قدیمی میشه که قدمتشون به دوران تیموری میرسه. 

مجموعه امیرچخماق سال 1330 جزو آثار ملی ثبت شد و متاسفانه عوامل متعددی من جمله دفن هشت شهید گمنام توی محوطه تاریخی این مجموعه منجر به این شده تا الان این مجموعه در فهرست جهانی یونسکو ثبت نشده باشه.

این مجموعه رو امیر جمال الدین چخماق که توی قرن هشت حاکم این شهر بوده به همراه همسرش فاطمه خاتون که به ستی فاطمه معروف بوده ساخته. مقبره ستی فاطمه هم صلع شمالی مجموعه قرار داره

توی میدون که بایستید اولین بنایی که توجهتون رو جلب میکنه بنای مسجد با گاشیهای سبزرنگش قشنگشه که ضلع جنوبی قرار گرفته. مسجد بزرگی که دومین مسجد مهم یزده نکته جالب در مورد این مسجد اینه که دو تا شبستان تابستونی و زمستونی داره که به اقتضای شرایط آب و هوایی ازش استفاده میشده.

سالار: من به نظرم یکم گاسیپ کنیم هم بد نیست. این آقای امیرچخماق یا به قول خود بزدیا امیرچقماق در باجناق شاهرح تیموری بوده. یعنی چی؟ یعنی ستی فاطمه خواهر همون گوهرشاد معروف ملکه تیمور بوده و خیلی ها میگن این مسجد ستی فاطمه و مسجد گوهرشاد با الهام از همدیگه ساخته شدند و هردوی این مساجد هم بدون مناره اند. 

 

روایت نخل تاریخی میدان امیرچخماق

سالار: اما چیز دیگه ای که دور میدون توجهها زو به خودش جلب میکنه، نخل تاریخی این میدونه که به نخل حبدری هم شناخته میشه. قدمت این نخل در حدود 450 سال تخمین زده میشه. احتمالا در رابطه با مراسم نخل گردانی توی شهر یزد و البته شهرهای دیگه مثل کاشان و شاهرود توی ایام عزاداری محرم شنیده باشید. توی دهه اول محرم این نخلهای چوبی بسیار بزرگ که طرح کلیشون نماد سرو به نشونه آزادگیه طی مراسم خاصی به حرکت در میان. نکته مهم اینه که وزن این نخلها خیلی زیاده و بعضا به یک تن میرسه و تقسیم کار و هماهنگی که برای به حرکت دراومدن این نخلها لازمه خودش جزو نکات دیدنی این مراسمه.

همونجوری که اول پادکست هم گفتم، من فک میکردم پشت نمای امیرچخماق یه بنای خیلی بزرگ در ابعاد مسحد شاه اصفهان قرار گرفته. اما راستش اولین باری که از زیرش رد شدم و دیدم ای بابا، پشتش خالیه قشنگ خورد توی ذوفم. البته اون موقع هنوز نمیدونستم ویژگی های معماری آذری چیه و هدف از ساخت این نما چی بوده.

من شانس این رو داشته ام که سالها پیش بتونم برم بالای مناره و شهر رو از اون بالا نظاره کنم که خب واقعا تحربه منحصر به فردی بود. 

 

جاذبه فرهنگی احیا شده تو شهر یزد

سالار: اما به جاذبه ای که چندسالیه توی دل شهر احیا شده فرهنگ زورخونه و حرکات ورزشی اونه. چیزی که شاید کمتر جایی فرصت دیدارش رو داشته باشید. سمت شمال میدون یه کوچه ای هست که بهش مین کوچه آب انبار ستی فاطمه، سرش هم مفازه ترمه سالاریه. اون رو که بکم برید تو سمت چپتون ورودی یه زورخونه است به اسم صاحب الزمان که در واقع همون آب انبار ستی فاطمه بوده. شماره اش رو توی اینترنت میتونید پیدا کنید. به نظرم زودتر زنگ بزنید و وقت بگیرید که سر یکی از سانس های اجراشون بتونید برید و حرکات زورخونه ای رو ببینید. آواز و ضرب مرشد و تمرین ورزشکارها توی گود زورخونه میتونه تجربه جالبی باشه براتون.

 

دیگه وقت شیرینی خورونه

کیمیا: خلاصه که حسابی اون اطراف دوراتون رو بزنید و همون کنار مجموعه سر خیابون امام برید سراغ یکی دیگه از جاذبه های شهر بزد یعنی حاج خلیفه رهبر. یزد هر چقدر توی غذا ناامیدتون میکنه اما توی شیرینی پرقدرت جبران میکنه. حاج خلیفه رهبر از سال 1295 کارگاه شیرینی پزیش رو تاسیس میکنه و از تاثرگذارترین افرادیه که باعث شده شیرینیهای یزد تبدیل به شاخصه این شهر بشن. من با وجودیکه خیلی هم شیرینی خور نیستم واقعا وقتی وارد فروشگاه حاج خلیفه میشم از خود بیخود میشم و آخرش هم نمیتونم بین قطاب و باقلوا و پشمک و حاجی بادومی و ده ها مدل شیرینی که وجود داره انتخاب کنم و همیشه با یه عالمه جعبه شیرینی میام بیرون.

سالار: البته که اگر یکبار یزد رفته باشید احتمالا میدونید که این واژه حلیفه اسم طرف نیست و درواقغ صفت شعلی همه آدمهاییه که کار شیرینی پزی میکنند. در نتیجه وقتی میبینید یکی زده خلیفه فلان، قصدش کپی برداری از اسم مجموعه رهبر نیست. همون دور و بر و توی خیابون امام و قیام، کلی خلیفه دیگه هم هستند که توشون کیفیت های عالی کم نیست.

 

حسن ختام روز اول

سالار: حقیقت اینه که من اگر جایی تحربه غذایی منحصر به فردی هم نباشه، میگردم و یه تجربه نوستالژیک حداقل برای خودم میسازم. من و یه جمعی از دوستام یکی از خاطره انگیزترین کارهایی که همیشه در یزد میکنیم اینه که شب میریم بازارچه زیر امیرچخماق و توی جگرکی اونجا جگر و دل و قلوه میزنیم. این کار رو من هربار که میرم یزد با رفقای مختلف تکرار میکنم اما اولین باری که این تجربه رو داشتم داشتیم با یه جمع پایه و خوب از تور 6روزه کرمان برمیگشتیم. مقصد آخرمون یزد بود و قرار بود شام بخوریم و بریم ایسنگاه قطار که برگردیم تهران. با یکی از همسفرها و دوتا ار همکارها چهار نفری رفتیم که یه دلی از عزا دربیاریم. البته حقیقت اینه که این عزایی که عرض میکنم در حد چپ کردن اتوبوسه. اون شب رکوردی زدیم که تاریخ به خودش ندیده و 4تایی نفری 35 سیخ خوردیم اومدیم بیرون. ولی شما این کار رو نکنید چون ما شانس آوردیم که سکته نکردیم :)))

 

کیمیا: دیگه جگر رو که زدید فکر میکنم خسته تر از اونی هستید که بخواید به گشت و گذار ادامه بدید، پس برید محل اقامت و استراحت کنید و آماده بشید برای روز دوم.

موزیک

 

رور رو با بازدید از آتش مقدس شروع کنیم

کیمیا: برای روز دوم بد نیست که بریم و یه وجه دیگه از شهر بزد رو ببینیم. امروز روز قدم زدن توی فرهنگ زرتشتیه.

بهترین کار اینه که روز رو با بازدید از آتشکده شروع کنید. آتشکده ورهام محلیه که آتش مقدس زرتشتیها که گفته میشه 1500 ساله خاموش نشده نگهداری میشه. وارد محوطه آتشکده که میشید ترکیب بنای محل نگهداری آتش با نگاره ها و سر ستونهای خاص روش و حوض آبی که درست روبروی اون قرار گرفته و درختهای سرو و کاج اطرافش قطعا مات و متحیرتون میکنه. این تصویر هم یکی از تصاویر شاخص شهر یزده.

بازدید از این آتش آداب خاص خودش رو داره مثلا زرتشتیها معتقدند که کسی نباید در این آتش بدمه و برای همین تنها میتونید این آتش رو از پشت شیشه ببینید و حتی نگهبان این آتش 1500 ساله که بهش هیربد میگن هم که در طول روز چند باری به آتش نزدیک میشه و به اون چوب اضافه میکنه جلو دهان و بینیش رو میپوشونه.

 

سالار: یه باور جالب هم از قدیم اونجا بوده که ملت توی حوض آتشکده پول می انداختند و نذر میکردند برای مرادشون. البته الان تا جایی که یادمه اونجا درخواست کرده اند که نکنید این کار رو ولی خب در هر صورت کف حوض معمولا پر از سکه است. پله های جلو آتشکده هم از بهترین جاها برای گرفتن عکس دسته جمعیه. درنتیجه وقتی اونجا میرید میبینید که رقابت سنگینی سر گرفتن عکس روی پله ها بین مسافرها برقراره.

 

مهمترین مرکز تجمع زرتشتیان یا میدان و مجموعه مارکار

سالار: آتشکده رو که دیدید بعدش میتونید قدم بزنید به سمت میدون و مجموعه مارکار.

همونطوری که احتمالا تا الان هم حدس زدید یزد از قدیم الایام از مهمترین مراکز تجمع زرتشتیان بوده و هست. اینه که بناهای مهم زرتشتی توی این شهر و اطرافش هست که حتما یه روزی برمیگردیم و توی یه اپیزود دیگه درباره شون مفصل گپ میزنیم. اما به ساعت معروف توی یزد هست که دیدنش می ارزه. درست وسط میدون مارکار، یه برج ساعت 4 متریه که از سال 1321 اونجاست و مدام داره کار میکنه. 

این ساعت درسته که به ساعت مارکار معروفه اما در حقیقت یادمانیه برای فردوسی. توی اون سال ها یه آقای خیر هندی به نام مارکار تصمیم میگیره که یه مجموعه خیریه بزرگ زرتشتی توی یزد درست کنه که شانل دبستان و دبیرستان و یه پرورشگاه میشده. 

این آقای مارکار یادگاری های زیادی توی ایران ساخته. مثلا شاید بد نباشه بدونید که اولین مجسمه فردوسی که توی میدون فردوسی تهران نصب شده هدیه ایشون و انجمن زرتشتیان بمبئی به ایران بوده که در سال 1324 توی میدون فردوسی نصب میشه و تا سال 1338 هم اونجا یوده که بعد با مجسمه استاد صدیقی جایگزین میشه و میره میشینه جلوی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و هنوز هم همونجاست.

خلاصه که این جتاب مارکار خیلی به مردمان ایران خصوصا به زرتشتی ها خیر رسونده و الان هنوز هم مجموعه خیریه مارکار جزو اماکن مهم یزد محسوب میشه. این روزها میتونید از مجموعه مارکار که شامل موزه تاریخ و فرهنگ زرتشتیان هم میشه بازدید کنید.

 

میدان مارکار مرکز ایران است؟

سالار: فقط جان من این تیترهای زرد مسخره رو که “میدان مارکار مرکز ایران است” رو رها کنید. »ن با جاذبه سازی بر اساس داستان و روایت و ویژگی های منحصر به فرد برای مقاصد موافقم اما نه اینکه یه چیزی رو شبیه فکت غامی نشون بدیم. ایران مگه شکل منظمی داره که مرکز داشته باشه؟ تازه اگر کمترین و بیشترین غرض جغرافیایی و طول جغرافیایی رو هم بگیریم درسته که جایی حوالی یزد درمیاد اما اینکه بگیم دقیقا می افته روی میدون مارکار به نظرم کار درستی نیست.

 

گوردخمه‌ها زرتشتی

کیمیا: مجموعه مارکار رو که دیدید همونجا یه ماشین بگیرید برای گوردخمه که 15 کیلومتری جنوب شرق یزده و یه ربعی با میدون مارکار فاصله داره. 

از ورودی که عبور میکنید با یک فضای بسیار پهناور روبرو میشید که انتهاش میرسه به کوهی که بهش دهمه میگن. گوردخمه اط معمود جاهاییه که از دم در ورودی تابلوهای توضیحی زیادی داره و توی طول مسیری که طی میکنید تا به بالای کوه برسید کاملا شما رو راهنمایی میکنه. 

دخمه محلیه که زرتشتیها از سالها پیش تا حدودا 40 سال قبل امواتشون رو با فرهنگ و آداب و رسوم خاص خودشون اونجا قرار میدادند تا طعمه کرکسهای کوههای اطراف بشن و در انتها استخون ها رو توی چاله وسط میریختند. باورشون هم این بوده که دفع مردار باعث آلودگی خاک میشده.

سالار: بهتون اطمینان میدم که اگر برید اونجا حتما یاد من می افتید. چرا؟ به خاطر اینکه از قدیم الایام به اون کسایی که مرده ها رو میبردن بالا و کارهای دفن و کفن که نه، خلاصه کارهای جنازه رو انجام میدادن میگفتن سالار. و این رو همممه جا توی تابلوها ذکر کرده اند. هربار که من با هرکسی این جاذبه رو میرم همه با کلی شوق و ذوق اشاره میکنن اوا ببین چه باحال. اینا هم اسم تو بودن. انگار خودم نمیدونم. 

یه پیشنهاد در گوشی بگم بهتون؟ اگر کمی اهل کوهنوردی بیشتر و البته پیدا کردن جاهای بکرتر هستید، پیشنهاد من اینه که بعد از اینکه کوه و دخمه اصلی رو دیدید، بعد برید و دخمه کناریش رو برید بالا. اون کوهه خیلی راه درست و حسابی نداره اما بالاش که میرسید بسیار دنج تره و از اون مهمتر دید خوبی به اون یکی دخمه داره.

 

شکوه باغ ایرانی در باغ دولت‌آباد

کیمیا: خووووب دیگه فکر کنم حسابی خسته شدید. وقتشه برگردید محل اقامتتون و یه استراحت حسابی بکنید و بعد بریم جایی که من به شخصه عاشقشم. یعنی هر باری که رفتم یزد حتی اگه فقط به قصد کوهنوردی توی شیرکوه قرار بوده مستقیم برم تفت هم موقع برگشت همنوردهام رو مجبور کردم که یه سر به باغ دولت آباد بزنیم. 

کلا این باغ های ایرانی روح منو جلا میدن. قبلا در مورد یه نمونه زیبای دیگه باغ ایرانی یعنی باغ شازده ماهان  توی اپیزود سه که در مورد کرمان صحبت کردیم  گفتیم. اگه بخوام خلاصه بگم المان های اصلی باغ ایرانی جوی آب وسط باغ و درختهای انبوه دو طرفه که منتهی میشه به بنای اصلی و یه خصوصیت مهم دیگه که وقتی وارد باغ میشید خیلی جلب توجه می کنه تقارنیه که تو معماری دیده میشه. اما باغ دولت آباد علاوه بر همه زیباییهای باغ ایرانی یه شاخصه خیلی خاص هم داره و اونم بادگیرشه. 

بادگیر عمارت بادگیر باغ دولت آباد با ارتفاع 33/8 متر یکی از بلندترین بادگیرهای خشتیه و جالب اینه که خوض روبروی عمارت هم به گونه ای ساخته شده که وقتی انتهای اون بایستیم انعکاس کل نمای بادگیر رو میتونیم ببینیم

نکته خیلی جالب باغ دولت آباد اینه که تو دل شهره و وسط شلوغی و بر و بیای شهری وقتی از درهای ورودی عبور میکنید یهو انگار از زمان و مکان جدا میشید و حس و حال فضا به کل عوض میشه

این باغ اواخر دوره افشاریه و سال 1160 ساخته شد. ذهنیت خیلی از ما برای ساختن یه همچین جایی اینه که خوب اول بنا رو میسازم بعد شروع میکنم به ساخت محوطه دیگه. ولی داستان ساخت باغ ایرانی اونم وسط کویر به این راحتی ها نیست. برای ساحت این باغ اول یه قناتی به طول 45 کیلومتر از کوههای مهریز تا یاغ احداث میشه تا مسیله آبیاری حل بشه و بعد بنا و باغ ساخته میشه. 

ساختمون هشتی این باغ که همون ساختمونه که بادگیر معروف در اون قرار داره همون جاییه که من ساعتها میتونم توش بچرخم یا بشینم و آدمها رو تماشا کنم.

در ضمن اینجا همون جاییه که قبلتر بهتون گفتم میتونید تاثیر اختلاف دمایی که بادگیر ایجاد میکنه رو در کنار حوض زیر بادگیر حس کنید.

باغ دولت آباد از اون جاهاست که نمیتونم انتخاب کنم که توی طول روز قشنگتره یا شب. توی شب یه آرامش و حس و حال خاصی داره و توی طول روز انعکاس نور رو شیشه های مشبک رنگی عمارت هشتی بی نظیره

سالار: حالا میگم تا اینجا که اومدین حیفه که فالوده یزدی نخورین دیگه. همون نزدیک باغ دولت آباد از هرکی بپرسین فالوده شیرحسن رو نشونتون میده. البته که من میدونم الان اهالی کرمان و رفسنجان و خلاصه همه اون دور و اطراف میان وا حسرتا سر میدن که اون فالوده مال ما بوده و یزدیا معروفش کردن. ولی خب حالا ما کاری به این دعواها نداریم. به نظرم چه توی کرمون و چه توی یزد فالوده خوردن داره. البته بگم بهتون ها، یهو نرین فالوده سفارش بدین و بخوره توی ذوفتون. فالوده یزدی مثل فالوده شیرازی رشته ای نیست و دونه دونه است. انگار که برنج رو توی شیر عوطه ور کرده باشن. قیافه اش یکم عجیبه ولی مطمئن باشید که خوشمزه است.

 

حال و هوای شهر یزد

سالار: یزد شهر عجیبیه. مردمان آروم و سر به زیری داره. بسیاری از مردم میدونن که حال و هوای شهر یزد بسیار مذهبی تر از خیلی از شهرهای ایرانه. این رو هرسال موقع محرم میشه حس کرد. یکی از اوقاتی که میتونم به جد پیشنهاد بدم که به یزد سر بزنید توی تاسوعا و عاشورا است. مراسم عزاداری یزدی ها بسیار پرشور برگزار میشه درست عین این میمونه که کل شهر درگیر یه کارناوال مذهبی باشه.

حسینیه ها توی یزد بسیار شلوغند، مردم آداب خاص خودشون رو دارند و رسم معروف نخل گردانی هم که قبلتر گفتیم به عنوان نماد عزاداری مذهبی یزد شناخته میشه. توی پرانتز بگم که حتما اگر این مراسم رو تا حالا ندیدید و نمیدونید داستان چیه، موقع نخل گردانی از جمعیت کمی فاصله بگیرید چون ممکنه توی اون شور شدید حرکت مردم زیر نخل بهتون آسیب برسه. کلا دیدن این مراسم از بالا خیلی جذاب تر از وقتیه که توی جمعیت و زیر نخل باشی.

اما با این که شهر دارالعباده همیشه به شهر مذهبی معروف بوده، من برعکس خیلی شهرهای مذهبی دیگه هیچوقت برخورد قهرآمیزی از مردمان شهر ندیده ام. روایت نوحه های پرمحتوا و عزاداری های منظم و بدون ادا و اصولشون هم که سالهاست توی محرم ها دست به دست میشه. خلاصه که من دوست دارم یزد رو نماد میانه روی و تعفل مذهبی بدونم.

 

سالار: همونجوری که اوایل اپیزود هم گفتیم، جاذبه های یزد شاید در یکی دو روز جمع بشه. البته ما از خیلی از دیدنی های کمتر معروف یزد و شهرها و جاذبه های نزدیک شهر مثل اردکان و میبد و تفت و چک چک و خرانق به خاطر زمان محدود چشم پوشی کردیم و حتما یه روزی برخواهیم گشت و حسابی توی اطراف یزد جولون خواهیم داد، اما در مجموع میتونم بگم که اگر همین چیزهایی که از یزد گفتیم رو ببینید به تقریب خوبی شهر رو دیدید. از اینجا به بعد باید برید تو دل بازارها و خود مردم تا بتونید روح اصلی شهر رو درک کنید.

یزد درسته که تو دل کویر سرسبزی و آبادانی آنچنانی برای عرضه نداره اما شهریه که بهتون مهربانی هدیه میده. درواقغ کاری میکنه که “اخلاقتون خش باشه”

 

کیمیا: جا داره بازم تشکر کنم از داوود دهقانی و مهدی اقبالی عزیز که کلی ویدیو و صدای محیطی از یزد برامون فرستاد. چند روز پیش که به مهدی پیغام دادم و گفتم میتونی صدای اذان مسجد جامع و صدای محیطی یزد برام بفرستی، همون موقع برام یه ویدیو از مسجد و حس و حال اطرافش فرستاد و من پرتاب شدم توی همه خاطرات خوبی که از یزد داشتم. به زودی براتون ویدیو رو توی پیج اینستاگرام جولون به اشتراک میذاریم تا شما هم مثل ما کیف کنید.

رشت برای ما همون شهریه که وقتی حالمون بده، وقتی خوشحالیم، وقتی دلتنگیم، وقتی از روزمرگی خسته شدیم و توی هر حس و حالی که هستیم اولین مقصدیه که به ذهنمون میاد و کافیه یه پیغام بدیم به رفقامون تا به فاصله دو سه ساعت پرواز کنیم به سمتش.

رشت برای ما همون شهریه که با یادآوری خاطرات خوبش قراره این سال سخت رو سر کنیم.

رشت برای ما شهر خاطره بازیه. پس یادتون باشه که هروقت دلمون گرفت قرارمون رشت، میدون شهرداری.

———-

این اپیزود با حمایت مالی اپلیکیشن پرداخت همراه کارت منتشر میشه. 

———-

تهیه‌کنندگان: کیمیا خسروی و سالار موسوی
طراح پوستر: بابک قادری

قرارمون رشت، میدان شهرداری

 

صدای اول: سفربه رشت، من درمورد غذاهاش می‌تونم حرف بزنم، درمورد رشت بارونی می‌تونم صحبت کنم، درمورد فقط کباب‌هاش می‌تونم صحبت کنم، درمورد چی می‌خواید صحبت کنم؟

صدای دوم: سلام کیمیا جان. چطوری عزیزم؟ خوبی؟ ردیفی؟ آره بابا من که می‌دونی دیوونه رشتم.

صدای سوم: خلاصه که رشت برای من مرکز جهانه!

 

موسیقی

 

کیمیا: سلام

سالار: اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه

کیمیا: من سالار موسوی هستم و به همراه  کیمیا خسروی سی‌وسومین اپیزود رادیو جولون رو تقدیمون می‌کنیم. ما توی رادیو جولون هر دفعه در مورد یه مقصد یا یه موضوع مرتبط با سفر و گردشگری صحبت می‌کنیم. تا حالا با هم توی مقاصد زیادی مثل وین، تایلند، گرجستان، جزایر جنوب، کرمانشاه و کلی مقصد داخلی و خارجی دیگه جولون دادیم. گاهی اوقات هم رفتیم سراغ موضوعات مرتبط با سفر که دغدغه‌ی خیلی از ماست. موضوعاتی مثل ترس‌های سفر، سفر اصولی و ارزان، سفر زنان و کلی موضوع دیگه.

در کنار پادکست می‌تونید محتوای صوتی و متنی همه اپیزودها به همراه کلی مطلب دیگه مرتبط با سفر رو توی وبسایت رادیوجولون به آدرس Radiojoloun.com ببینید.

 

چرا سفر به رشت؟

سالار: اسمش که میاد یکهو چندتا تصویر عجیب و غریب میاد جلوی چشمم و ناخودآگاه لبخند می‌زنم.

صدای آوازخوندن میوه فروش برای سیب‌هاش، صدای بال زدن پرنده‌ها توی میدون شهرداریش و آسمون ابری و نم بارون توی لب آب. و طبیعتا همراه با همه این‌ها بوی کباب‌ها و خورش‌های رنگ و وارنگی که همیشه توی این شهر خوردم.

توی این روزهایی که نمی‌تونیم سفر بریم و توی این یلدایی که شاید نمی‌تونیم دور هم جمع بشیم، گفتیم بیایم و برتون داریم و ببریم توی یکی از شهرهایی که خیلی‌هامون توش خاطره داریم. توی این قسمت قراره درباره رشت حرف بزنیم. توی حال و هوا و صداهای شهر جولون بدیم و ببینیم چی داره این شهر که اینقدر طرفدار داره؟ تا شاید اینجوری کمی از درد بی سفریمون کم بشه. توی این قسمت، به مناسبت یلدا، می‌خوایم با رشت خاطره‌بازی کنیم.

 

موسیقی

 

اسپانسر این قسمت رادیو جولون، همراه کارته.

همراه کارت یه اپلیکیشن پرداخته. منظور از اپلیکیشن پرداخت هم، اپلیکیشنیه که میشه باهاش کارت به کارت کرد، شارژ و بسته اینترنت خرید، قبض پرداخت کرد یا کلی از این مدل کارها.

احتمالاً شما هم از خیلی از این اپلیکیشن‌ها، که معمولاً مانور زیادی هم روی جایزه و قرعه‌کشی دارن، استفاده کردین. اما همراه کارت یه فرقی با بقیه‌شون داره که اصلا دلیل اینکه ما قبول کردیم اسپانسرمون بشن هم همینه. واقعیت اینه که همراه کارت به جای اینکه هی کمپین الکی بره و هی روی قرعه‌کشی و جایزه تبلیغ کنه، تمرکزش رو گذاشته روی محصولش. با یه چرخ ساده توی اپلیکیشنش میشه فهمید که همراه کارت یا سرویسی رو اضافه نمی‌کنه، یا اگه کرده، سعی می‌کنه استفاده از اون رو به راحت‌ترین شکل ممکن طراحی کنه. تا بتونه تجربه دلچسبی رو برای کاربرها رقم بزنه.

مثلاً توی کارت به کارتی که همه‌مون ازش استفاده می‌کنیم؛ قابلیت اسکن کارت رو گذاشته. یا کارت به کارت به مخاطبین بدون اینکه حتی شماره کارت‌شون رو بدونیم. واسه همین هم کارت به کارت کردن باهاش خیلی سرراست‌تره. اما به نظر من، ویژگی اصلی همراه کارت اینه که به راحتی و از طریق سایتشون روی ios هم نصب میشه و دردسر استفاده از وب‌اپ و این‌ها رو برای کسانی که گوشی آیفون دارن، نداره.

حالا شما هم اگه تصمیم گرفتین خودتون این اپلیکیشن رو تجربه‌ کنین، می‌تونین از کافه‌بازار و گوگل‌پلی برای اندروید و از سایت‌ همراه ‌کارت برای آیفون، دانلودش کنین. Hamrahcard.ir

 

موسیقی

 

شاید تقصیر جاده چالوسه که ما رو از رشت دور می‌کنه

سالار: من هیچ‌وقت تو بچگی‌هام رشت نرفته بودم. حقیقتا اگر رفته باشم هم یادم نمونده. توی بچگی من اگر هم قرار بود بریم شمال معمولا از چالوس می‌رفتیم سمت مازندران. این بود که من توی کودکی برخوردی با فرهنگ گیلان نداشتم. بعدها هم که خودم پا توی جاده‌ گذاشتم، رشت معمولا برام محل گذر بود. درواقع من فومن و ماسال و آستارا رو و از این‌ور لاهیجان و رودسر و این‌ها رو دیده بودم اما تجربه سفر به رشت رو نداشتم!

در تمام این سال‌ها همیشه از آدم‌ها می‌شنیدم که حتما باید رشت رو ببینی و من واقعا نمی‌دونستم چه چیزی رو دارم از دست میدم.

 

ماهی‌ها هم عاشق رشت می‌شوند؟

توی ذهن من دوتا فیلم بودن که رشت رو برام تصویر کردند. حتی الان هم که چندین و چندبار رشت رو دیده‌ام، باز هم خیلی وقت ها اسم رشت سکانس هایی از این دوتا فیلم رو برام زنده می‌کنه. اولیش ماهی‌ها عاشق می‌شوند بود و دومیش که شاید باز بیشتر دیده باشینش، در دنیای تو ساعت چند است.

حالا می‌خواین مسخره‌ام کنین یا بهم بگین سانتی‌مانتال یا هرچی، اما این دومی قشنگ همون کاری رو با من کرد که شعر رودکی با امیرنصر سامانی. با این تفاوت که اون بخارا رو دیده بود و من رشت رو نه. که در واقع میشه همون Fernweh که توی اپیزود وین ازش مفصل صحبت کردیم. یادتونه دیگه؟

خلاصه که عزم کردم که سفر به رشت رو تجربه کنم و حسابی توی شهر جولون بدم. بعد از اون. بارها و بارها به بهانه‌های مختلف راهی این شهر شدم. حتی در حد اینکه سحر راه بیفتیم که صبحونه رو توی رشت بخوریم یا اینکه ظهر هوس کنیم و شب رشت باشیم.

خلاصه که رشت از اون جاهاییه که هربار رفتنش حال من رو خوب می‌کنه.

 

تو سفر به رشت به چک‌لیست نیاز ندارید

کیمیا: داستان آشنایی من با رشت هم تا یه جاهاییش با سالار یکیه. بچه که بودم خیلی با خونواده شمال می‌رفتیم، اما شمال جایی نبود جز رامسر. همیشه هم داستان این بود که از جاده چالوس می‌رفتیم رامسر و جاده رشت اون جاده‌ای بود که اگه چالوس رو بسته یودند باید ازش راهی رامسر می‌شدیم و انقدر همه می‌گفتند که ای بابا جاده رشت که اتوبانه و هیچی نداره که من از بچگی ازش کینه به دل داشتم کلا.

خلاصه که زمان گشت و گشت تا همین چندسال پیش که من با چند تا از رفقام تصمیم گرفتیم اقامتگاه تاسیس کنیم. کلی گزینه‌های مختلف رو بررسی کردیم و به گزینه گیلان و اطراف رشت رسیدیم و همین شد که حدود یک سال و خورده‌ای سفر به رشت جزو لاینفک زندگیم شد. من هرهفته تو جاده رشت می‌رسیدم به گیلان و دنبال زمین و خونه بودم. این دنبال خونه قدیمی گشتن تو گیلان و اقامت توی رشت باعث شد از همون اول یه لایه عمیق‌تری از گیلان رو تجربه کنم. لایه‌ای که که توش رفاقت با پیرمردهای املاکی رشتی بود تا صبحونه شاپوری خوردن توی خسته‌ترین قهوه‌خونه‌ها و کباب‌زدن‌های نصف شب میدون شهرداری.

الان که دارم فکر می‌کنم جذاب‌ترین نکته تو سفر به رشت همینه که رشت به شما یه چک‌لیست نمیده که پاشو بیا این جاذبه‌ها رو ببین بلکه بهتون تجربه میده. برای همین من وقتی می‌خوام از رشت بگم نمیگم فلان بناش قشنگ بود بلکه از دونه‌دونه تجربه‌های کوچیکم تو این شهر با لبخند صحبت می‌کنم.

 

موسیقی

 

توی سفر به رشت شهر رو چطور ببینیم؟

سالار: خیلی از دوست‌هام که می‌دونن من شیفته رشتم، تا می‌خوان برن رشت، زنگ می‌زنن و میگن ببین کجاها رو باید بریم ببینیم؟ برنامه مشخصی داری برامون بفرستی؟

و من اون لحظه قشنگ وا می‌مونم که دیدن چندتا خونه و پل تاریخی و یه موزه واقعا چیزی نیست که روح اصلی این شهر رو بخواد به آدم‌ها نشون بده. اینجاست که باید تلاش کنم تا این قضیه رو باز کنم براشون که رشت شهر جاذبه دیدن و تیک زدن نیست.

رشت رو باید قدم زد و از حال‌وهواش لذت برد.

رشت از اون شهرهاست که بد نیست وقتی توش قدم می‌زنی یه کوچولو درمورد اینکه چه اتفاقاتی توش افتاده بدونی.

 

از تاریخچه رشت میدونی؟

رشت به خاطر موقعیت جغرافیایی مناسبی که داره همیشه محل رفت‌و‌آمد و نقطه مهم گیلان بوده. چه زمان صفویه که مرکز گیلان بود و پایگاهی برای تجارت ابریشم و چه در دوره‌های بعدی که دروازه‌ای بود به سمت بندرانزلی و تجارت با باکو و روسیه. شاید به خاطر همین اهمیت تجاریش هم بود که توی دوره‌های مختلف روس‌ها و گاهی هم بریتانیایی‌ها به رشت دست‌درازی کردند و مدت‌ها کنترل این شهر رو به دست داشتند.

رشت توی انقلاب مشروطه هم نقش مهمی ایفا کرده. درست همون وقتی که انقلابیون همه کشور ناامید بودند، این مردم رشت بودند که قیام کردند و بعد با همراهی محمدولی‌خان تنکابنی به سمت تهران رفتند و با همکاری سردار اسعد بختیاری تهران رو فتح کردند.

در تمام این سال‌ها، رفت‌و‌آمد و نفوذ حاکمان روسیه توی این منطقه مشهود بود و این باعث شد تا حرکت‌های جالبی توی این منطقه شکل بگیره. مطمئنم همه‌مون اسم قیام جنگل و میرزاکوچک‌خان رو شنیدیم.

 

موسیقی

 

سالار: فارغ از اینکه اهداف میرزا و دکترحشمت و کسمایی چی بود و این جنبش به کجا رفت، که خب موضوع بحث ما نیست، اثرات این حرکت در زمان جنگ جهانی اول و تشکیل جمهوری سوسیالیستی ایران رو نمیشه روی شهر رشت و مردمانش نادیده گرفت.

حالا به هردلیل تاریخی و اقلیمی که بوده، فرهنگ مردم گیلان، به طرز مشهودی با بدنه مرکزی ایران متفاوته. درنتیجه حضور و درک این تفاوت‌ها می‌تونه جاذبه اصلی شهر رشت باشه. از دوست و همکارمون حامد توی رادیو جولون که طراح وبسایت ماست خواستیم که تجربه‌اش رو از رشت بگه.

 

“رشت برای یک توریست جدید جاذبه‌هایی از چنس مکان نداره”

حامد:  من به عنوان یک رشتی شکمو و ماجراجو  و البته پرسه‌زن دارم این صحبت‌ها رو می‌کنم، زمان خیلی زیادی رو توی کوچه، پس‌ کوچه‌های رشت، توی مکان‌های مختلفی، با آدم‌های مختلفی بودم. با دوستانی که الان هرکدوم یه گوشه دنیا هستند، زمان‌های خیلی زیادی رو خاطره‌سازی کردیم. تو جاهای مختلف شهر. به نظر من رشت برای یک توریست جدید، جاذبه‌هایی از جنس مکان نداره. یعنی مکان‌هایی که بریم و اون‌ها رو ببینیم، مثلا مثل سایر شهرها، مثل شیراز، اصفهان. چیزی که رشت رو متمایز می‌کنه نسبت به شهرهای دیگه، لایف‌استایلشه. البته در کنار تنوع غذاییش که خب دیگه همه‌مون می‌دونیم و درموردش زیاد صحبت شده. اما می‌خوام درمورد لایف‌استایل بگم. یک راحت‌گیری، یک آرام‌خواهی، نمی‌دونم چه واژه‌ای استفاده کنم که بهتر باشه، منظورم رو دقیقا برسونه شاید همون مثلا راحتی که به لحاظ روانی حادث شده از مردم، نمی‌دونم شاید نتیجه سال‌ها زیست توی اون تاریخ و اون جغرافیا باشه که ماحصنش شده این. این راحتیباعث شده که مردم خیلی نرم‌خو باشن، مردم خیلی طناز باشن، اساسا ادبیات رشت، ادبیات گیلکی، ادبیات طنازانه‌ای هست. شعرهای گیلکی رو وقتی که می‌خونیم مثلا حتی شعرهای شیون فومنی رو می‌خونیم، می‌بینیم که سخت‌ترین و جدی‌ترین حرف‌ها رو، دردناک‌ترین حرف‌ها رو در قالب طنز بیان کرده و طنزی که بیشتر نیش داره حتی توش. یعنی اصلا ادبیات رشتی یکی از جاذبه‌های گردش‌گریه به نظر من. به خاطر اینکه ترکیبی از طنز، کنایه و نیش هستش که باعث میشه که تو مقصودت رو برسونی. یکی دیگه از قسمت‌های لایف‌استایل رشت برای من همیشه راننده تاکسی‌های رشت بوده، راننده‌های تاکسی توی رشت یه کاراکتر دیگه‌ای هستن نسبت به سایر راننده‌ها توی جاهای مختلف ایران، دست کم شهرهایی که من دیدم. راننده‌های تاکسی توی رشت مثل سایر مردم از موقعیت‌های دردناک، از موقعیت‌های سخت زندگی شرایط طنازانه‌ای می‌سازن و روایت‌های طنازانه‌ای می‌سازن و این یکی از راه‌حل‌هاشون، یکی از مکانیزم‌های دفاعیشون برای به اصطلاح رفع و مشکلات هستش. اگه بخوام در یک کلام بگم، اینه که وقتی توی رشت هستی خوش می‌گذره، چون که تعاملات انسانی نرم‌تری داری، تعاملات طنازانه‌تری داری.

 

موسیقی

 

توی سفر به رشت صبح رو چطور شروع کنیم؟

کیمیا: اما من اگه بخوام به یکی که میخواد سفر به رشت رو تجربه کنه پیشنهاد بدم که رشت رو حداقل برای بار اول چطور ببینه، بهش میگم صبح رو قشنگ استراحت کن. طرف های ساعت 9 که شد بلند شو برو کافه نریمان و یه لوبیاکباب دبش بزن. تعجب هم نداره دیگه. به هرحال کباب یه خاصیت‌هایی داره که حال اهالی گیلان رو که معمولا شب‌ها تشنه‌شونه، سرصبح جا میاره. صبحونه جذاب نریمان همین لوبیاکباب یا املت‌لوبیا است، که بهش شاپوری هم میگن.

نکته جالب قضیه اینه که همون اول که می‌شینی هم برات بشقاب گوچه و خیار و دلار میارن که بتونی کم‌کم آماده بشی برای حمله.

بعد که حسابی از صبحونه‌ات لذت بردی وقتشه که یه ماشین بگیری و بری سر خیابون بادی‌الله که میشه اول محله ساغریساران. اینجا از اون محله‌های ناب و قدیمی رشته. ساغریسازان یعنی محله کفاش‌ها. از اون محله‌هایی که کاراکتر دارند و باید توش قدم بزنید و آدم‌ها و خونه‌هاش رو نگاه کنید.

 

موسیقی

 

پیرسرا، ساغری‌سازان

همون اوایل مسیر که واردش میشید حتما یه خونه قدیمی و متاسفانه متروکه با کاشی‌کاری‌های سردرش که نقشون شاهنامه‌ای رو خواهید دید. این نمونه‌ای از خونه‌های متعددیه که توی این محله قرار گرفته‌اند.

کلا این رو بگم که محله‌های قدیمی رشت پره از این خونه‌ها قدیمی که مثل جواهرهای شهر هستند. اما متاسفانه جواهرهایی که روزبه‌روز دارن بیشتر تخریب میشن و بهشون رسیدگی نمیشه. از خونه 280 ساله نصرت رحمانی شاعر توی پیرسرا بگیرید تا خونه ابریشمی یا خونه میرزاخلیل رفیع اولین شهردار رشت. متاسفانه خیلی از این خونه‌ها دست ارگان‌های بی‌ربطه و روزبه‌روز به تخریب کامل بیشتر نزدیک میشن. مثل خونه آوانسیان که شده پارکینگ کارکنان یه ارگان دولتی.

توی ساغریسازان هم وضع به همین شکله. می‌تونید برید یه نگاهی به خانه فرهنگ گیلان بندازید یا برید و قدم بزنید تا دانشسرا. دانشسرایی که اون هم با برف‌هایی که اخیرا اومده و عدم نگهداری بیم خراب شدنش میره. یا مثلا شاید خیلی بیشتر بخواید پیاده‌روی کنید و برید تا پل عراق.

اما راستش رو بخواین، من میگم توی محله که حسابی قدم زدید و این خونه‌ها رو حسابی دید زدید، بیاید مغازه حاج رجب و یه یخ دربهشت بخورید حالتون جا بیاد.

 

خوار امام یعنی چی؟

بعد همون کوچه بغلش رو بگیرید و برید به سمت یکی دیگه از محله‌های باحال و قدیمی رشت به اسم خوارامام. از دوستمون شادی که از بروبچه‌های فعال رشته خواستم که از قدیمی های محله بپرسه این خوار امام یعنی چی؟

 

شادی: اسم این منطقه چیه؟

 

صدای اول: این منطقه رو از قدیم دیگه گذاشتن خواهر امام که خواهر اما رضاست، دختر موسی‌بن‌جعفر، شجره‌نامه داره. که همون‌طوری که مونده از قدیم. توی پایین‌ترش که مسجد حاج‌سمیعه که خود حاج‌سمیع وقف کرده اینجا هست، که از قدیم هم دیگه همون خوارامام مونده. شما هرنقطه‌ای از رشت تشریف ببرید بپرسید خوارامام  بهتون نشون میدن. بعضیشون نمی‌دونن خوارامام چی هست، کجا هست! که بعد میان اینجا آشنا که میشن می‌بینن که خواهر امام رضاست دختر حضرت موسی که یکی حضرت معصومه است یکی هم ..

 

صدای دوم: خیلی قدیمی بوبوسته قدمتش که بالای دویست ساله! متوجهی، بعد اینکه خوارامام رو به عنوان خواهر امام می‌شناسن، خواهر امام رضا می‌شناسن اینجا، متوجه هستی. میان اینجا زیارت می‌کنن و اینجا هم که کاسب‌ها هم که بیش از مدت صدساله که اینجا هستن، کاسب‌های دست‌فروش. اول مغازه نبود برای سمساری، داخل حرم وسیله می‌فروختن، داخل حیاط حرم بعد دیگه این مغازه‎‌ها که انقلاب شد درست شد، همه اومدن بیرون کلش شده سمساری، وسیله‌های دست دوم رو می‌خرن، حالا اکثرشون شده نوفروشی

کیمیا: همون‌جور که شنیدید این محله پر از سمساریه و توش صحنه‌های باحالی رو می‌تونید ببینید. پیشنهاد من اینه که اگر حال دارید و تونستید، وقت اذون برسید اینجا و رفت‌وآمد آدم‌ها دور و بر حرم  رو تماشا کنید.

حالا دیگه کم‌کم احتمالا وقت ناهار شده.

 

از مهمترین سوالات تو سفر به رشت اینه که ناهار رو کجا بزنیم؟

سالار: خب حالا بذار نهار رو دیگه من بگم. به نظرم اون‌جا رو که دیدید، می‌تونید همون مسیر رو ادامه بدید و برید به سمت محله لب آب. اونجا کلی رستوران معروف مثل جهانگیر و یاسر هست اما خب من اگر باشم، میرم کبابی حاج حسین و دوتا سیخ کباب دوش می‌زنم و به بغل دستیم میگم: اگه میشه همین‌جا یه گلوله نثارم کن : )))

کیمیا: خب نهار رو که زدیم، من ترجیحم اینه که ظهر رو دوباره استراحت کنم چون اهالی شهر هم کم و بیش همین کار رو می‌کنند. ولی اگر دوست نداشتید هم میشه رفت موزه میرزا کوچک خان رو دید که کلی از عکس‌های دوران نهضت جنگل و ادوات آدم‌ها توشه . ساعت‌ها می‌تونه سرگرمتون کنه.

خلاصه عصر که شد، دم‌دم‌های غروب وقت بازارگردیه.

 

موسیقی

 

و اما بازار رشت

سالار: شاید جذاب‌ترین و برجسته‌ترین جاذبه تو سفر به رشت همین بازارش باشه. بازاری که هنوز حس‌وحال سنتی خودش رو حفظ کرده و صرف قدم زدن توش می‌تونه واقعا لذت‌بخش باشه.

من دوست دارم از سمت سردر اصلی بازار که از جنوب میدون شهرداریه واردش بشم. همون اول مسیر کلی مغازه جذاب فروش زیتون و ترشیجات و رب‌های مختلف هستند که مقاومت دربرابر خریدنکردن ازشون خیلی سخته.

وقتی جلوتر میری پیرمردها و پیرزن‌هایی رو می‌بینی که روی سینی‌های روحی بزرگ پنیرهای سیامزگی رو چیدن. پنیر سیامزگی یه پنیر نیمه جامده که توی همون حوالی درست می‌شده و بسیار چیز خوشمزه‌ایه برای درست کردن پنیر واویج یا پنیر بوروشته یا حتی توی سالاد. فقط حواستون باشه که فروشنده‌هاش یه مقدار بی‌اعصابن.

 

موسیقی

 

البته که خب وقتی داری راه میری نمیشه دهنت نجنبه که. میشه وسط راه چندتا رشته‌خوشکار هم گرفت و وقتی داری توی بازار قدم می‌زنی نوش جان کرد. البته که پیشنهاد می‌کنم که یه چنددقیقه‌ای وایسین کنار یکی از این مفازه‌ها و درست کردن رشته‌خوشکار رو هم ببینید.

از اون مغازه‌هایی که گفتم اگه بگذری می‌رسی سرگذری که من واقعا عاشقشم. کلی میوه‌فروش، میوه‌های جذاب و تازه‌شون رو چیدن توی سینی و هرکدوم با یه آواز مخصوصی دارن در وصف میوه‌هاشون آواز می‌خونن.

من هروقت میرم اینجا معمولا سعی می‌کنم از بقیه جدا بشم و یه چند دقیقه‌ای توی سکوت بایستم و فقط نگاه کنم و گوش کنم. وقتی اون وسط وایسادی و به رفت‌و آمد جنب‌و‌جوش آدم‌ها و صدای آواز میوه‌فروش‌ها خیره میشی، حس عجیب و غریبیه.

 

راسته ماهی‌فروشان بازار رشت

اما اگر سر همون چهارراه برین سمت راست، می‌بینید که بوی ماهی تازه داره صداتون می‌کنه. نه که من بوی ماهی رو دوست داشته باشم، نه! همه می‌دونن. اما بازار ماهی‌فروش‌ها، چه می‌خواد توی رشت باشه و چه قشم و بندر، حس جالبی داره برام. البته همین‌جا، جا داره یه فحشی هم نثار اون عزیزانی بکنم که بازار ماهی‌های قدیمی بندرعباس رو خراب کردند.

بگذریم. اگر اهل ماهی هستین اینجا واقعا بهشته براتون. مغازه‌های مختلف ماهی‌هاشون رو تیمار می‌کنن تا برای خریدارها تازه بمونن. و صداشون که دعوت‌تون می‌کنن که ماهی‌هاشون رو ببینید. یه چیزی که شاید در نگاه اول اذیتتون کنه سینی‌های پر از امعا و احشا ماهی‌هاست که توی سفره گیلانی جای ویژه‌ای داره. حالا یا  کوکو اشپل یا دیبیجا یا هرچیز دیگه. خلاصه که شاید قیافه خوبی نداشته باشه، اما مزه خوبی هم نداره : ))) البته الان عاشقان گیلان میان منو می‌خورن که وااای تو غذا نمی‌فهمی و این‌ها. ولی خب من واقعا نمی‌تونم طعم اشپل رو تحمل کنم.

کیمیا: ببین از اون‌جایی که من پنجاه درصدم گیلکه، از بچگی با مقوله اشپل کاملا آشنا بودم و هیچ‌وقت هم به نظر چیز عجیب و غریبی نبوده. درواقع اصلا هیچوقت فکر نمی‌کردم اشپل چیه. از بچگی ماهی سفید، باقالی‌قاتوق، ماهی دودی، پنیر برشته و اشپل جزو جدا نشدنی سفره‌های جمعه‌هامون بوده. بزرگ‌تر که شدم همیشه با تعجب به دوستام که در مقابل اشپل و ترکیب باقالی گردو اشپل قیافشون رو کج‌وکوله می‌کردن نگاه می‌کردم. من می‌پذیرم که شماها که خیلی به کنه داستان و سرچشمه اشپل فکر می‌کنید حالتون بد بشه ولی شماها هم بپذیرید که با این اداهاتون لذت بزرگی رو از دست می‌دید.

 

موسیقی

 

جنب‌وجوش راسته ماهی‌فروش‌ها معمولا خیلی زیاد و جذابه.

درسته که من میگم بازار رو به قصد دیدن، عصر برید، اما خب طبیعیه که اگه قصدتون خرید ماهی تازه و جذابه بهتره که صبح برید اون‌جا. البته که احتمالا ماهی خوباشون رو به ما توریست‌ها نمیدن ولی خب اگر ماهی شناسید شاید بتونید چیز خوبی پیدا کنید.

 

مراسم چوب زدن ماهی

یه مراسم جالبی که اگر خوش‌شانس باشید توی بازار می‌تونید ببینید، مراسم چوب زدن ماهیه.

چوب زدن همون مزایده است. به این صورت که ماهی‌گیر میاد و سبد ماهی‌هاش رو می‌ریزه وسط. بعد مسئول مزایده شروع می‌کنه تبلیغ کردن و جو دادن به خریدارهایی که دورتادور وایسادن. درست مثل هرمراسم مزایده دیگه‌ای، آدم‌ها شروع می‌کنن به قیمت دادن و هی قیمت جدید و بالاتر میدن تا بتونن کل اون ماهی‌ها رو بخرن. آقای مسئول مزایده هم چندبار داد می‌زنه مثلا 15 تومن، 15 تومن، 15 تومن، بالاتر نبود؟ فروخته شد. و این‌جوری خریدار معمولا با قیمت بهتری ماهی‌ها رو می‌خره و ماهی‌گیر هم کل صیدش رو یک‌جا می‌فروشه. برای من که بسیار مراسم جذابیه.

 

موسیقی

 

توی سفر به رشت سبزه‌میدون رو نباید از دست داد

سالار: وقتی از بازار بزنید بیرون، مخصوصا اگه شب‌های تعطیل باشه، اطراف میدون شهرداری تا سبزه‌میدون پر میشه از آدم‌های جورواجوری که اومدن تا شبشون رو با کمی هم‌نشینی و خرید سر کنن.

و تازه از حوالی ساعت 10 شبه که کبابی‌های دور میدون شروع به کار می‌کنن و چرخی‌های چایی آلبالوفروشی میان دور میدون و تازه بساط عشق و حاله.

هرکدوم از بروبچه‌های رشت طرفدار یکی ازاین کبابی‌هان. ولی خب من خودم با اقتدار به یکی از دوستانم حماد، محمدکبابی دور میدون صیقلان(که الان بهش میگم بسیج) رو می‌پسندم.

از جلوی هرکدوم از این دکه‌های کبابی که رد بشین می‌بینین که دسته‌دسته آدم‌ها روی میز و صندلی‌های پلاستیکی نشستند و مشغول خوردن کباب هستند. معمولا سیستم اینه که گوشت و دل و جگر و قلوه کلا قیمتشون یکیه. درنتیجه شما فقط می‌گین چندتا سیخ از چی می‌خواین و براتون میارن و بعدا به تعداد سیخ حساب می‌کنین. البته اینم بگم که طبیعتا نباید انتظار کیفیت کبابی‌های خفن رشت مثل حاج‌حسین و احمد و جهانگیر و این‌ها رو داشته باشید دیگه. کیفیتشون معمولا متوسطه اما حال و هوا و تجربه باحالی رو تجربه خواهید کرد. این حال و هوای شب‌های میدون شهرداری چیز غریبیه. این رو فقط من هم نمیگم، این رو دوست عزیزم مریم که بساطش رو جمع کرده و مهاجرت کرده به رشت هم تایید می‌کنه:

 

رشت، شهر شب‌های روشن

مریم: رشت شهر شب‌های روشنه، شهر پیاده‌روی‌ زیر نور چراغ، خوردن خوراکی‌های خوشمزه، شنیدن بوهای عجیب‌وغریب و قشنگ، شنیدن صداهای جذاب فروشنده‌ها، صداس شرشر بارون و خیلی چیزهای دیگه. شهری که برای من همیشه و شاید تا ابد، جذاب‌ترین شهر ایران می‌مونه. حتی با روزهای طولانی بدون آفتابی که داره، حتی با تابستون شرجی و گرم و وحشتناکی که داره، حتی با خیابون‌هایی که پیاده‌رو نداره و پیاده‌روی رو سخت می‌کنه و ماشین‌هایی که موقعی که بارون میاد و چاله‌چوله‌ها پر آب میشن باسرعت زیادی آب بارون رو ناخودآگاه به سمت پیاده‌روها پرتاب می‌کنن. ولی انقدر زندگی توی این‌شهر برای من هرروز پر از جذابیت‌های جدیده که فکر می‌کنم حالا حالاها باهاش کار دارم و حالاحالاها حتی نتونم خودم رو ساکن این شهر بدونم و همیشه بگم که من توی این شهر یه خونه دارم ولی توش مسافرم.

 

موسیقی

 

کافه‌گردی در سفر به رشت

کیمیا: یکی دیگه از کارهایی که توی رشت خیلی می‌چسبه اینه که بری و کافه‌های قدیمی و درب‌وداغونشون رو پیدا کنی و بشینی به خوردن چایی و تماشا. دیدن دومینو بازی‌کردن پیرمردها یا دعواهاشون موقعی که فوتبال داره و گپ‌وگفت‌ها و تحلیل‌های مسائل روز از اون کارهاییه که به من یکی که خیلی می‌چسبه. اگر حال و حوصله گشتن نداشتید، همون وارد بازار رشت که شدید، یه دویست،سیصد متر جلوتر دست چپ سراغ گاراژ حاجی‌غفار رو بگیرید و برید روی اون میز و صندلی‌های قدیمی پلاستیکیش یه چایی بزنید. وقتی وارد این قهوه‌خونه‌ها میشی دیگه انگار بی هیچ واسطه‌ای رفتی توی دل گیلان و حس و حال مردمانش، خوب گوش کنید:

 

صدای محیط قهوه‌خونه

 

ممنونم از سروش، یکی دیگه از دوست‌های من که شیفته رشت شده و اونجا زندگی می‌کنه که این صداهای محیطی رو برامون فرستاد.

 

موسیقی

 

دوستمون آیدا، یه خاطره خوبی از سفر رشتش داره که ازش خواستیم برامون تعریف کنه:

آیدا: یادمه چندسال پیش با دوتا از دوست‌هام رفتیم رشت، بعد چندروز رشت بودیم و بعدش رفتیم انزلی. اون روزهایی که رشت بودیم ما توی خیابون‌ها، کوچه پس‌کوچه‌ها، توی بازار می‌گشتیم و عکاسی می‌کردیم. یه عادتی داشتیم که مدام از خودمون فیلم می‌گرفتیم، بعد رفته بودیم توی یکی از این قهوه‌خونه‌های قدیمی رشت و داشتیم واویشکا می‌خوردیم و این دوربین گوشیم روشن بود تا مدت‌ها. و همین دیالوگ‌های ساده‌ای که بینمون بود رو ضبط می‌کرد. بعد یه‌جایی کنار یکی از دوستانم، من سرم رو گذاشته بودم رو شونه‌اش و داشتیم دوغ می‌خوردیم، بعد این دوستم گفت که حالمون یه‌جوریه که انگار داریم راکی می‌خوریم و بعد این قوطی دوغ رو کوبید روی میز و دوغ پاشید روی صورت من. بعد ما این فیلم رو که گرفته بودیم، من همون چندسال پیش توی اینستاگرام این رو پست کردم. حالا به نسبت فالوورهایی که اون موقع داشتم، خیلی این ویدئو وایرال شده‌بود و یه‌جوری که من توی خیابون می‌رفتم، احساس می‌کردم همه من رو می‌شناسن. این همون دختره‌ست که توی رشت دوغ ریخت روی صورتش.

 

موسیقی

 

رشت مدرن

کیمیا: اما این روزها اگر بخواید رشت روزمره رو ببینید، باید بدونید که زندگی الزاما دوروبر سبزه‌میدون و شهرداری و پیرسرا نیست. طبیعتا رشت هم پره از محله‌های لوکس و باکلاسی که پاساژها و مغازه‌های خفنی داره که نسل جوان امروز رو جذب خودشون می‌کنه.

شاید بد نباشه که برای دیدن رشت مدرن یه قدمی هم توی گلسار بزنید و تیپ‌های امروزی‌تر رو ببینید.

اما اون فرهنگ کافه‌نشینی و خوش‌گذرونی همچنان هم توی دل شهر هست حالا با کمی چاشنی مدرنیته. این روزها رشت پر شده از کافه‌های جذابی که که توش آهنگ‌های تام ویتز و کوهن و امثالهم می‌ذارن و فضا کاملا هنری‌طور و روشن فکریه که خب نسل جوون شهر بیشتر اینجاها دور هم جمع میشن. و خب از دل بسیاری از این کافه‌ها و جمع‌ها هنرمندهای خیلی باحالی هم پاگرفته‌اند.

کلا موسیقی توی زندگی روزمره گیلانی‌ها نقش بسزایی داره. کافیه چهارنفر دورهم باشن، سریع بساط بگو بخند و بنوش و بخور به‌پاست و همه شادند، شما گوش بده به صدای مهمونی خانوادگی  یکی از شنونده های همیشگی جولون، هستی عزیز که تا از طریق توییتر جولون از همراه‌هامون خواستیم برامون صدای رشت بفرستند سریع این رو برامون فرستاد. واقعا دل آدم نمیره؟

 

صدای مهمونی خانوادگی

 

معنی «ای روز بوشوم کونوس کله ایشاله» رو میدونید؟

سالار: همون‌طوری که حامد هم توی صحبت‌هاش گفت، شعرهای فولکلور بامزه‌ای هم بین این مردم رواج پیدا کرده. شعرهایی با ریتم‌های شادی که حتی گاهی چاشنی طنز و بی‌ادبی هم توشون پیدا میشه. کافیه یه قابلمه بدی دست آدم‌ها و ببینی با همین ساز قدیمی ایرانی چه کارها که نمی‌کنن : ))))

مثلا شما این شعر «ای روز بوشوم کونوس کله ایشاله» رو دقت کن؟

یک روز، به باغِ ازگیل رفتم…

یک دامن، ازگیل چیدم

یک دانه؛ به دهانم انداختم

آب از دهانم سرازیر شد!

الهی مادرت بمیرد!

(سالار: آخه چرااا یکهو ؟؟☺))

دل من؛ آرام و قرار بگیرد…

ما اهل طارمسر هستیم

از مشک و عنبر هستیم… برادر خوب داریم…

بیهوده بیرون نمی‌آوریم

اگر بیرون بیاوریم؛ ده تا عروس می‌گیریم!

به خانه دعاکن رفتم؛ تا برایت دعا بنویسد

دعای سر تا پا دیدم… برای اجنه؛ بلا رقم زدم

سگ، پاچه من را گرفت! به پوزه سگ؛ لگد زدم…

برادرم در دکان است… جوان سرخ و سفید…

شبیه به آهو و آهوان است! به گلزار می‌ماند…

صد گل مخمل فرنگ

 

سالار: برادر خوبی دارم… سرخ و سفید! آقااا چه وضعیه؟ ☺)) ولی کلا کافیه همین شعر که الان دارید توی بک‌گراند می‌شنوید رو گوش بکنید تا ببینید چقدر به وجد میاره شما رو .

 

موسیقی

 

سالار: البته که نباید از حق بگذریم که آواهای فولکلور گیلان فقط این شعرهای فکاهی نیست و میشه ساعت‌ها با آوازهای پوررضا و مسعودی و عاشورپور  نشست و توی خیال شالیزار گم شد.

مثلا شما صدای پدربزرگ دوست داشتنی پیام، همراه گیلانی جولون رو ببینید که توی 94 سالگی این‌قدر سرزنده و دلنشین آواز می‌خونن که نگو

 

صدای آواز پدربزگ پیام

 

موسیقی و آواز در رشت

چیزی که می‌خوام بگم اینه که موسیقی و آواز با زندگی روزمره مردم گیلان عجین شده. از موقع کار توی شالیزارهای برنج بگیر تا موقع فروختن میوه و کاسبی. شاید واسه همینه که این روزها موسیقی خیابونی توی رشت یکی از بهترین نمونه‌های موسیقی خیابونی توی ایرانه. گروه‌هایی که بین اهالی شهر حسابی شناخته شده‌اند و مردم از ته دل دوسشون دارن. نمونه‌اش همین بروبچه‌های گس‌بند که اخیرا به خاطر اینکه ابی بزرگ ویدئوشون رو توی صفحه‌اش گذاشت حسابی معروف شدند.

 

موسیقی

 

موسیقی خیابانی در رشت

البته موسیقی خیابونی توی رشت فقط محدود به خود رشتی‌های عزیز نمیشه و شاید خاطره مصطفی که کار در سفر رو با نواختن هنگ‌درام توی این شهر تجربه کرده براتون جالب باشه. این خبر خوب هم بهتون بدم که بالاخره قراره در مورد کار در سفر توی اپیزود بعدی یعنی اپیزود 34 صحبت کنیم، پس به گوش باشید

مصطفی: سلام. من مصطفی هستم. راستش داستان علاقه من به رشت از شکمو بودن من شروع شد. چون همیشه رشت برایم نشونه کلی عطر و طعم و بوی نم بارون بود. این‌جوری شد که از دوسال پیش حدود سی‌بار به رشت و اطرافش سفر کردم. دوتا از مهم‌ترین خاطره‌های من توی رشت یکیش مربوط به وقتی میشه که برای مدتی رفته‌بودم رشت، خونه یکی از دوستانم زندگی کنم. یه عصری تصمیم گرفتم هنگ‌درامم رو بردارم و برم توی خیابون ساز بزنم. اول رفتم گلسار و یه مدتی ساز زدم و بعد از اینکه مطمئن شدم که این مردم چقدر مهربونن و چقدر بلدن حس خوب رو به هم هدیه بدن، پاشدم رفتم اون‌جایی که باید. یعنی دم در اصلی بازار رشت توی میدون شهرداری. شروع کردم به ساز زدن، بعد از چنددقیقه احساس کردم که نور ماشین پلیس رو اطرافم می‌بینم، سرم رو که آوردم بالا، افسر پلیس داشت بهم می‌گفت که پاشو و اینجا ساز نزن. خیابون رو بستی. وقتی دورم رو نگاه کردم دیدم به شعاع یه دایره بیست‌متری، صدنفر آدم وایسادن. خب واقعا خیابون بسته شده‌بود و هیچکس نمی‌تونست رد بشه. اونجا بود که مردم شروع کردن که چیکارش داری؟ داریم کیف می‌کنیم. تو هم وایسا کیف کن که برخورد افسر برایم خیلی جالب بود که خندید و گفت خوش باشید و رفت. اینجا بود که مطمئن شدم حال این شهر خیلی خوبه. اینجوری شد که تصمیم گرفتم بهترین اتفاق زندگیم تا امروز رو اونجا معرفی کنم. این شد که تصمیم گرفتم  از آمل تا رشت رو با دوچرخه رکاب بزنم و توی میدون شهرداری پیج آشپزی و قنادی و نانواییم رو معرفی کنم و مسیر جدید زندگیم و زیباترین مسیر زندگیم رو اونجا به همه اعلام کنم.

 

موسیقی

 

شکم‌گردی در سفر به رشت

سالار: گیلان سرزمینیه که تنوع غذایی بالایی داره. حالا نه که بالاترین تنوع رو بین استان‌های ایران داشته باشه‌ها، شاید بشه گفت توی این دوره زمونه بیشتر بهش توجه شده. شاید به همین دلیل هم هست که رشت  ار طرف یونسکو به عنوان یکی از شهرهای خلاق غذا نام‌گذاری شده. اتفاقی که می‌تونست باعث رونق بیش از پیش این شهر بشه اما متاسفانه استفاده چندانی از این قضیه برای توسعه گردشگری شهر نشد.

یه چیز جالبی که شاید بد نباشه بدونیم اینه که در فرهنگ آشپزی سنتی گیلان، عنصر اصلی و متمایزکننده اون برنجه. شاید الان برای ما عجیب به نظر برسه چون برنج در بسیاری از جاهای ایران تبدیل به غذای اصلی شده. اما در روزگاران گذشته، گیلان به واسطه برنج و البته روش طبخ کته بوده که معروف بوده. برنج به همراه ماهی شور. گیلک‌ها نان رو یه غذای ناسالم می‌دونستن و مصرف نان تا مدت‌ها فقط مختص کسانی بوده که از شهرهای دیگه می‌اومدن. بعدها کم‌کم این رسم توی سفره‌های گیلانی اومد که برای حفط کلاس نان حتما سر سفره‌های مهمانی می‌ذاشتن ولی خب همچنان جزو خوردنی‌های اصلی به حساب نمی‌اومد. این دقیقا در مقابل نوع زندگی افرادیه که توی بدنه ایران مثل تهران و قزوین و حتی آدربایجان زندگی می‌کردند که برنج براشون غذای اعیونی و نان قوت غالبشون بوده. جهانگردهای خارجی که از گیلان دیدن کرده‌بودند میگن این سرزمین تنها جاییه که گوشت گاو به وفور توش پیدا میشه و توی غذا استفاده میشه در صورتی که در تمام جاهای دیگه ایران گوشت گوسفند بوده که رواج داشته.

حالا بیاید این رو بذارید کنار ترکیب هوشمندانه انواع سبزی‌ها، گوشت انواع ماکیان و تخم مرغ و هرچیز دیگری که توی این منطقه به دست می‌اومده.

انواع خورشت‌هایی که خاص سبزی‌ها و مواد اولیه‌ای که توی این منطقه به دست می‌اومده. یا حتی خورشت‌هایی:  که از جاهای دیگه ایران وارد فرهنگ غذایی گیلان شده و بلافاصله رنگ و بوی گیلک به خودش گرفته.

 

موسیقی

 

این روزها رستوران‌های زیادی میشه توی گیلان و خصوصا رشت پیدا کرد که خورش‌های محلی رو سرو می‌کنند. خورشت‌هایی:  که به مدد علاقه زیاد توریست‌ها بهشون باعث شده که رستوران‌ها برن به سمت پخت صنعتی و به صرفه اون‌ها و باعث بشن که طعم‌های اصیل به دست فراموشی سپرده بشه.

البته که هنوز هم جاهایی هست که اصالت کباب‌ها و خورش‌ها رو حفط کرده‌اند میشه گوشه و کنار پیداشون کرد. مثل رازقی، یاسر، اردشیر، 444 و شکم‌الملوک و رستوران محبوب و خدابیامرز من وانیشا که به تازگی مجبور شدند ببندنش.

اما حقیقتی که وجود داره اینه که تنوع غذایی گیلان هنوز که هنوز از پستوی خانه‌های مادربزرگ‌ها به سختی به بیرون راه پیدا می‌کنه. درسته که شاید بشه خیلی از اون خورش‌ها رو توی رستوران‌ها خورد که اتفاقا این باز نقطه قوت رشت نسبت به شهرهای دیگه است، اما هنوز هم عطر و طعم ترشه‌واش و سیرقلیه و خمس‌آبیج‌های مادربزرگ‌های گیلانی یه چیز دیگه است.

کیمیا: سالار منم باهات موافقم که هرچقدر هم که خورش‌های رستوران‌ها جذاب و خوشمزه باشه، اما خورشی که توی خونه گیلک‌ها پخته میشه زمین تا آسمون فرق داره. من یه زندایی دارم که گیلکه و وقتی دعوتمون می‌کنه به معنای واقعی و نه به شوخی از روز قبلش، شاید هم قبل‌تر کل فامیل سعی می‌کنیم مراعات کنیم و کمتر غذا بخوریم و وقتی می‌ریم خونش ساعت‌ها سر میز می‌شینیم و انقدر غذاها خوشمزه‌ست و طعم بهشت میده که خورش‌های هیچ‌کدوم از رستوران‌های رشت اونقدر که باید به دلم نمی‌شینه. البته که حساب رستوران وانیشا سوا بود که حیف دیگه تعطیل شده.

 

موسیقی

 

سالار: اما از خورشت‌های گیلان که بگذریم، کباب و کباب‌خوری هم به همون دلیلی که اول اپیزود عرض کردیم توی گیلان خیلی رواج داره. علاوه بر اون دکه‌های کبابی که گفتم بهتون، میشه رفت رستوران‌هایی که فقط به کباب‌هاشون معروفن. مثل احمد توی سبزه‌میدون یا اردشیر و اینا.

ولی مساله اینه که شما حتی توی رستوران‌های متوسط رشت هم می‌تونید کباب‌های منطقی پیدا کنید.

من واقعا دیگه نمی‌تونم بیشتر از این درباره رستوران‌های رشت صحبت کنم. چون به معنای واقعی کلمه گریه‌ام می‌گیره از دلتنگی برای غذاهاشون…

بهنام از شکموترین دوست‌های ماست که واقعا سفر باهاش خوش می‌گذره:

 

سه تا از بهترین کبابی‌های رشت

بهنام: کیمیا از من پرسید اگه قرار باشه بری رشت و فقط دوتا رستوران بخوای انتخاب کنی، کجا میری غذا می‌خوری؟ ولی واقعیتش اینه که من اصلا نمی‌تونم برم رشت و دوتا جا انتخاب کنم، حتما سه‌تا جا انتخاب می‌کنم برای غذا خوردن. اولین جایی که میرم که حتما میرم، رستوران حاج‌حسینه. رستوران حاج‌حسین به جز کباب‌های خوبش، یه کباب دوش بسیار عالی داره که واقعا طعمش برای همیشه توی ذهن من می‌مونه و مونده، به غیر از اون خیلی رستوران تمیزیه‌، خیلی مرتبه، خیلی تر و تمیزه، خدمت‌رسانیشون خیلی خوبه، آدم‌هایی که دارن اونجا کار می‌کنن همیشه بگو و بخندن و می‌دونید رستوران خشکی نیست. آدم اون غذایی رو که میره بخوره، خیلی بهش می‌چسبه یادمه یه‌سری با چندتا از دوستانم رفته بودیم و خیلی غذا سفارش داده بودیم بعد از اینکه خیلی غذا سفارش دادیم و خوردیم، دوباره هوس کردیم یعنی انقدر غذا خوب بود که گفتم مثلا دوتا پرس دیگه از فلان چیز بردار بیار. بنده خدایی که اومده بود سفارش بگیره، اینجوری بود که خب بسته‌بندی کنم می‌برید؟ و ما اینجوری با یه خجالتی بهش گفتیم که، نه می‌خوایم بخوریم. بعد طرف انگار توی چهره ما دید که داریم خجالت می‌کشیم، گفتش عیب نداره بخورید. خیلی خوبه که انقدر غذای ما رو دوست دارید. ببین آدم توی حاج‌حسین واقعا غذا بهش می‌چسبه. یه رستوران دیگه‌ای هستش به نام رستوران جواد یا کته‌کبابی جواد. رستوران جواد فقط شام میده، یه خونه‌ای رو برداشتن شبیه رستوران کردن. رستوران جواد چرا به من خیلی چسبید؟ حالا به جز کیفیت غذاش آدم‌هایی بود که اونجا کار می‌کردن، به یه دلیلی اون هم به من خیلی خوش گذشت. من همیشه برایم عجیب بود که چرا خیلی از رشتی‌ها یا اهالی استان گیلان، با غذاشون باقالی خام و اشپل یا گردوی تازه و سیر تازه می‌خورن، خیلی برای من جالب بود وقتی که رفتیم سفارش دادیم طرف گفت این سرویس رو هم براتون بیارم؟ گفتم فکر نمی‌کنم ما بخوریم، باقالی تازه رو که با غذا نمی‌خوریم هیچ‌وقت، گفت نه این غذا رو اصلا اینجوری باید خورد. بعد ببینید انقدر قشنگ و انقدر با روی باز نشست و برای ما توضشیح داد که چرا ما این باقالی یا گردوی تازه یا اشپل یا هرچیز دیگه‌ای رو با این غذا می‌خوریم و قشنگ هم بهمون گفت که مثلا اینجوریه و این رو می‌زنیم به این خاطر که سردیش رو بگیریم و این رو می‌خوریم برای گرمیش و یعنی اون شب واقعا یکی از شب‌های فراموش‌نشدنی زندگیم بود توی رستوران جواد یا کته‌کبابی جواد و با اون بنده‌خدایی هم که داشت برامون توضیح می‌داد خیلی گفتیم و خندیدیم و یه چیزی هم براتون بگم رستوران جواد براتون توی قابلمه‌های معمولی برنج میاره و خودتون باید برنج رو برای خودتون سرو کنید، ته‌دیگ رو دربیارید و هرچقدر هم که دلتون بخواد براتون برنج میاره. و یکی هم کباب‌های میدون‌شهرداری. میدون‌شهرداری رشت که احتمالا شنیدید، دست‌فروش‌هایی که از یه ساعتی میان و کباب میدن بهتون، بعضی‌هاشون با کته، بعضی‌هاشون خالی. ببین واقعا اون فضایی که توی میدون شهرداری ایجاد میشه برای غذاخوردن، اون سروصدای مردم، اون بوهایی که میاد و از همه مهم‌تر اون صدای پختن کباب‌ها، یه جلزوولز خاصی داره مخصوصا که بیشترشون یه سینی یا ظرف تقریبا گودی دارن که توش دنبه آب کردن با گوجه و پیاز و قبل از اینکه سیخ رو بذارن رو ی منقل، می‌زنن توی اون دنبه و یه طعمی می‌گیره و بعد می‌ذارن روی منقل و اون خیلی چیز عجیب و خوشمزه‌ای هست درضمن اینکه همشون تبلیغ می‌کنن برای خودشون. مدام شما رو دعوت می‌کنن به کباب خوردن و هربساطی که هست دونفر، سه‌نفر دارن روش کار می‌کنن. یه‌نفر اون کنار نشسته داره گوشت‌ها رو سیخ می‌زنه، یه‌نفر میزها رو تمیز می‌کنه و یه‌نفر هم داره روی منقل کار می‌کنه و برای شما کباب میاره.

کیمیا: آخرین باری که کته‌کبابی جواد رفتیم پنج نفر بودیم و اشتباه استراتژیکمون این بود که بعدش قرار بود برگردیم تهران. نتیجه این شد که انقدر چربی ما رفته بود بالا که چهارتایی پامون رو که از رستوران گذاشتیم بیرون خوابیدیم و بابک بیچاره که راننده بود با بدبختی خودش رو بیدار نگه داشته بود. خلاصه که همواره یه جوری برنامه‌ریزی کنیم که بعدش مستقیم برید تو رختخواب.

 

موسیقی

 

از عیب و ایرادات رشت هم بگیم؟

سالار: اما رشت همه‌اش هم گوگولی و دلنشین نیست. بخش زیادی از حسی که من و امثال من بهش داریم از این میاد که بیشتر رشت رو به عنوان یه سفر خوش‌گذرونی رفتیم و غذا خوردیم و نوشیدیم و خب طبیعتا خاطرات خوبی ازش داریم.

اما منطقی اگر بخوایم بهش نگاه کنیم، رشت ایراد هم کم نداره.

خیابون‌ها و پیاده‌روها اونقدری که انتظار میره تمیز نیستند. ترافیک معمولا توی شهر بیداد می‌کنه و قیمت غذا در خیلی از این رستوران‌هایی که اسمشون رو بردیم بالاست.

از همه این‌ها بدتر وضعیت اقامتی توی رشته. به دلیلی که نمی‌دونیم از چه سیاست‌گذاری یا لابی قدرتمندی توی شهر ناشی میشه، هیچ اقامتگاه بومگردی توی شهر وجود نداره. درنتیجه توی سفر به رشت شما برای اقامت یا باید برید سراغ هتل‌هایی که بی‌نهایت به نسبت کیفیتشون گرونن و یا باید برید سراغ اجاره خونه‌هایی که خیلی وقت‌ها نمیشه به بهداشت و امکاناتشون مطمئن بود. برای همین خیلی از مسافرهای رشت مجبورن برای اقامت برن به روستاها و شهرهای اطراف که مراکز اقامتی مناسب‌تری دارند و این باعث میشه که سفر به رشت برای اون‌هایی که ماشین ندارند یا شرایط استفاده از هتل رو ندارند سخت باشه.

از طرف دیگه، اهالی رشت، خصوصا اون قدیمی‌ترهاشون یه گارد عجیبی نسبت به اهالی شهرهای دیگه خصوصا تهرانی‌ها دارن که خب شاید واقعا هم حق دارن. هرچند که همون‌طوری که در تمام این اپیزود گفتیم، اگر از اون گارد دفاعی اولیه‌شون گذر کنی اونقدر پیششون خوش می‌گذره که باورت نمیشه این همون آقا یا خانمی بود که تا چند دقیقه پیش اخم‌هاش تو هم بود و سربالا جوابت رو می‌داد.

 

موسیقی

 

کیمیا: کل زمانی که این اپیزود رو داشتم می‌نوشتم و ضبط می‌کردم، تمام مدت تصویر یکی از دوستانم جلوی روم بود،یکی از دوست‌های گیلکم. که می‌گفت من خیلی غصه می‌خورم شماها هی رشت رو به همه معرفی می‌کنید و همه رو تشویق می‌کنید به سفر به رشت، ما دلمون می‌خواد رشت فقط برای خودمون بمونه.

رشت مثل یه دست‌آویز برای آرامش درونیه

سالار: سفر به رشت برای منی که عاشق بارون و هوای سردم مثل یه دست‌آویز برای آرامش درونی می‌مونه. هروقت که دلم می‌گیره دوستام می‌دونن که پیشنهاد رشت رو رد نمی‌کنم. من می‌تونم ساعت‌ها توی میدون شهرداری بشینم و به حرکت دسته‌های پرنده‌ها و رفت‌وآمد آدم‌ها و صدای همهمه دور آدم های بازار و فریادهای انزلی انزلی تاکسی خطی‌ها خیره بشم.

رشت با همه جنبه‌های خوب و بدش برای من جای خاطره‌بازیه. پس یادتون باشه که هروقت دلمون گرفت، قرارمون رشت، میدون شهرداری.

 

موسیقی

 

پیاده‌سازی متن: مریم منیری

هدف ما از تهیه و انتشار اپیزود نوزدهم(اپیزود هشتم فصل دوم) رادیو جولون بیش از آنکه توصیف یک مقصد باشد، یک ادای دِین استادای دِین به سرزمینی که بهترین خاطرات را برایمان رقم زد و حالا هر چند دیر، نوبت ما است تا بهترین شرایط را برایش فراهم کنیمادای دِین به فرهنگ و آداب و رسوم جنوب که هربار به آن سفر کردیم روحمان را جلا دادو ادای دِین به دلسوزان محیط زیست که هر چقدر از زحماتشان بگوییم کم گفته‌ایم‌:در این اپیزود داستان جنوب رو از زبان این افراد نیز خواهید شنیدبیژن فرهنگ دره‌شوری، رییس محیط زیست منطقه ازاد قشم در دهه هشتاد از پروژه حفاظت از لاک‌پشت‌های پوزه عقابی قشم می‌گویدپروین فرهنگ دره‌شوری، داستان‌های پروژه توانمندسازی زنان قشم را روایت می‌کنددکتر کیمیا عجایبی: مدیر موسسه زمین‌شناختی خاورمیانه و استاد دانشگاه، در رابطه با پیشینه و اهمیت خاک هرمز صحبت می‌کنددکتر احمد نادعلیان: مدیر موزه صنایع دستی نادعلیان هرمز در رابطه با اهمیت عدم استفاده از خاک هرمز در صنایع دستی می‌گویدجیما فتاحی: فعال گردشگری و صنایع دستی روستای شیب‌دراز از مسیر توانمندسازی زنان روستا روایت می‌کندپرویز امینی: فعال گردشگری از اقامت‌گاه پرویز در روستای طبل ما را با سفره رنگین جنوب آشنا می‌کندانسیه نجارزاده: پژوهشگر آیینی و فرهنگی هرمزگان روایت مراسم زار را بازگو می‌کند.

 

تهیه‌کنندگان: کیمیا خسروی و سالار موسوی

طراح پوستر: بابک قادری

اپیزود نوزده – جزایر رنگارنگ (قشم، هرمز و هنگام)

 

کاووس، هومن، سپیده، نیلوفر، سام، امیرحسین، طاهر، مراد، عبدالرضا!

به پاس همه‌ی زحمت‌هایی که واسه‌ی محیط‌زیست کشیدین، این اپیزود تقدیم می‌شه به شما.

 

موسیقی

 

کیمیا: سلااااام

سالار: اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه

موسیقی

کیمیا: با اومدن پاییز و زمستون گروه‌هایی رو می‌بینیم که فوج فوج با هر روش و وسیله‌‍‌ای از هیچ‌هایک و ماشین شخصی تا اتوبوس و قطار و پرواز خودشون رو می‌رسونن به جزایر معروف جنوب. معلومه که دارم در مورد قشم و هنگام و هرمز حرف می‌زنم دیگه؟!

موسیقی

سالار: راستش قبل از اینکه این اپیزود رو بنویسیم، خیلی درگیر این موضوع بودیم حالا که این جزایر با هجوم توریست‌ها داره به فنا می‌ره، آیا درسته که ما هم به این قضیه دامن بزنیم و بیشتر هم رو تشویق کنیم برای این سفر؟ بعد فکر کردیم این مناطق هر سال دارن از قبل معروف‌تر می‌شن و متوقف کردن این جریان کار ما نیست، کار درستی هم نیست. ولی کاری که می‌تونیم انجام بدیم اینه که کمک کنیم به سفر آگاهانه و به نوعی گردشگری پایدار.

کیمیا: اگه اپیزود‌های قبلی ما رو شنیده باشید، می‌دونید که مواقعی که موضوع ما یک مقصده، می‌ریم سراغ جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی اون مقصد! اما تو این اپیزود دوست داریم علاوه‌بر این داستان‌ها یک سری نکات هم در رابطه با گردشگری پایدار یادآور بشیم. خیلی دوست داریم اگه بعد از شنیدن این اپیزود رفتید سراغ این جزایر یا هر جاذبه‌ِ‌ی دیگه‌ای حواستون به این نکات باشه و به دوستاتون هم این مسائل رو یادآوری کنید. می‌دونید که مسائل محیط‌زیستی و حفظ جاذبه‌ها تاثیر مستقیم تو زندگی ما می‌گذارن. پس اگه کسی و تو اطرافیان‌مون دیدیم که آگاهانه یا ناآگاهانه داره اشتباهی تو این زمینه مرتکب می‌شه، وظیفمونه که تلاشمون رو در جهت آگاه‌سازیش بکنیم. رفقا الان که داریم این اپیزود رو ضبط می‌کنیم، یعنی دقیقا ساعت شیش‌و‌نیم، چهارده بهمن، هزاروسیصد و نودوهفت، (14/ 11/97)، هیچ ایده‌ای نداریم که اپیزودمون چند ساعت می‌شه فقط می‌دونیم که نسبت به اپیزود‌های قبلی خیلی طولانی‌تر می‌شه. برنامه‌مون این بودش که این اپیزود رو طی یک یا دو قسمت منتشر کنیم، منتها از اون جایی که تعطیلات بهمن پیش روست و مطمئنیم خیلی‌ها مقصدشون این جزایر هست، خیلی دوست داشتیم قبل از این تعطیلی‌ها بتونیم که این اپیزود رو منتشر کنیم. هدف‌مون اینه که ظرف سه روز بتونیم ادیت کنیم و امیدواریم تا هفده بهمن منتشر بشه. پس اگر یک مقدار زمان‌مون طولانی شد، امیدواریم که صبوری کنین و همراه‌مون باشید.

موسیقی

 

درسر راه سفر به جزایر جنوب؛ بندرعباس رو از دست ندید.

کیمیا: برای رسیدن به جزایر هرمزگان، اول از همه باید خودتون رو برسونید بندرعباس! برای رسیدن به بندرعباس می‌تونید از راه جاده‌ای یعنی با سواری یا اتوبوس برید یا از قطار و هواپیما استفاده کنید. که البته اگه هوایی می‌رید، می‌تونید پروازتون رو مستقیم به قشم بگیرید که با این کار لذت بندرعباس گردی و از دست می‌دید. کلا کار اشتباهی که خیلی‌ها می‌کنن اینه هیچ‌ وقتی رو برای شهر بندرعباس نمی‌گذارن. مستقیم از ایستگاه راه‌آهن و اتوبوس خودشون رو می‌رسونن اسکله حقانی که محل سوار شدن شناور برای قشم و هرمزه. اما من می‌خوام بگم روز اول یا روز آخر سفرتون، حداقل چند ساعتی رو برای بندرعباس وقت بگذارید. به نظرم بازار قدیمی بندرعباس یکی از جاذبه‌هاییه که چرخ زدن توش خیلی لذت‌بخشه! من خودم معمولا آخر سفر که از جزایر برمی‌گردم، می‌رم بازار بندر عباس چون بازار دقیقا روبه‌روی اسکله حقانیه.

 

فلافلی‌های بندرعباس رو باید زندگی کرد.

سالار: اگه شب رو تو بندر هستین یا حداقل می‌خواین یک وعده غذای خوب بخورین، باید بزنین به دل شهر. اگه ازون آدم‌هایی هستین که فضا خیلی براتون مهمه، با این که آبمون تو یک جوب نمی‌ره اما جاهایی مثل بادگیران و داریوش و اینا هست غذا‌های جنوبی خوبی دارن. اما اگه غذای ناب دل‌تون می‌خواد، باید برین محله‌ی پشت شهر یا بلوار صیادان. اونجا یک راسته است که پر از غذا فروشی‌های مختلفه. با اینکه کلا از صف واستادن برای رستوران خوشم نمیاد، اما شاید بد نباشه یه خورده تو صف واستین و این ماهی‌ها و قلیه‌های رستوران بندر و امتحان کنین. یه رستوران قدیمی با یک ظاهر قدیمی‌تر اما کیفیت غذایی بسیار عالی. اگرم غذای دریایی نمی‌خواین و دل‌تون یک فلافل دبش می‌خواد، کمی بالاتر می‌تونین یک سر به فلافلی خالو احمد بزنین و یک دلی از عزا دربیارین.

کیمیا: سالار من چندین بار بندر رفتم و همیشه رستوران بندر جزو اولویت‌هام بوده. اما یک جای جذابی که این دفعه رفتم و خیلیی ازش راضیم، راسته‌ی فلافلی‌های خیابون 22 بهمنه. البته می‌شه گفت یه جورایی جاذبه‌ی ترکیبی آبادان و بندره. چون تا جایی که من دیدم تمام فلافلی‌ها آبادانی‌اند و همه هم از این مدل سلف‌سرویس‌ها با هزاران طعم و قیافه‌ی خوش‌رنگ و خوش‌مزه.

سالار: جلوتر حسابی در مورد سفره بهشتی جنوب صحبت می‌کنیم. اما یک جاذبه‌ی خفن دیگه‌ای که نباید از دستش بدین، بازار ماهی‌فروش‌های پشت‌شهره. ازون بازارها که حتی برای منی که ماهی کلا دوست ندارم هم جذابه. تو این بازار انواع و اقسام ماهی‌هایی که ما غیرجنوبی‌ها حتی عکشون رو هم ندیدیم اونجان. یک همهمه‌ی عجیبی تو بازاره و معنای واقعی اون بازارهای ماهی که تو فیلم‌ها می‎‌بینید و می‎تونید این‌جا درک کنید. خیییلییی خوبه!

کیمیا: داستان بندرعباس برای ما تموم نشده، اما ازونجایی که تو این اپیزود زمان خیلی محدوده الان ازش رو می‌شیم و قول می‌دیم تو اپیزود بعدی برگردیم بهش.

موسیقی

 

راه‌های رسیدن به جزیره هرمز چیه؟

کیمیا: همون‌جوری که گفتیم مسیر دسترسی به هرمز از طریق اسکله‌ی حقانی و شناوره. برنامه‌ی شناورها رو می‌تونید از طریق سایت Hamdticket.ir چک کنید. موقع نوشتن متن این اپیزود یعنی دی ماه نود و هفت، شش تا شناور از ساعت 6:45 صبح تا 8:30 شب با بلیت ده تومنی از بندرعباس به هرمز حرکت می‌کنند و بعد از حدود یک ساعت می‌رسین به جزیره زیبای هرمز. بدون اغراق می‌گم که هرچقدر از ناب بودن این جزیره بگم کم گفتم. واسه همینه که می‌خوام ازتون خواهش کنم که این بار که به این جزیره سفر کردین، لطفا لطفا لطفا جوری رفتار کنیدکه سال‌های بعدی هم هممون بتونیم به این جزیره سفر کنیم و لذت ببریم. اولین و ساده‌ترین نکته اینه که آشغال نریزیند! می‌دونم که خیلی از ساحل‌ها و سایت‌های دیدنی پر از آشغاله، اما بازم شما آشغال نریز. اگه یک کیسه برداشتی و یک مقدار زباله هم جمع کردی که واقعا دمتون گرم.

موسیقی

کیمیا: قبل اینکه بریم سراغ جاذبه‌ها، شاید براتون جالب باشه که بدونید قدیم‌ترها هرمز به شهری گفته گفته می‌شد که الان به اسم میناب می‌شناسیم. اما سال 700 با هجوم مغول‌ها مردم این شهر اول به قشم می‌رن و بعد هم به هرمز مهاجرت می‌کنند و اسم این جزیره رو به یاد شهر قدیم‌شون می‌گذارن هرمز.

وارد هرمز که شدین بیشترین چیزی که توجه‌تون رو جلب می‌کنه، موتورها و مخصوصا موتور سه‌چرخه‌هاییه که یه جورایی شبیه ریکشاهای هند یا همون توک‌توک‌های تایلنده.

سالار: و البته به لطف دوستامون که غرب آفریقان، فهمیدیم که بهشون می‌گن ککه. این فرهنگ اصفهان ببین تا کجا رفته!

کیمیا: سعی کنید همون اول داستان باهاشون ارتباط بگیرید که برای گشت‌های جزیره لذت‌بخش‌ترین گزینه همین سه‌چرخه‌هان.

 

توی هرمز کجا اقامت کنیم؟

کیمیا: قبل اینکه بریم سراغ گشت جزیره بذارید خیال‌تون رو بابت بحث اقامت راحت کنم. تو هرمز می‌تونید چند مدل اقامت کنید. اولین مدل کمپ و چادره که خوب تو شلوغی‌ها و تعطیلی‌ها شانس کمی دارید که بتونید جای دنجی پیدا کنید. اما در کل توصیه من به شما اینه که چه زمان شلوغی و چه زمان خلوتی، حتما برای پیدا کردن محل کمپ از محلی‌ها کمک بگیرین. اینجوری هم می‌تونین جای مناسب و امنی پیدا کنید هم وسایل‌تون رو با کمک موتور سه‌چرخه‌هاشون تا محل کمپ ببرید. راستی گفتم وسایل! اینم بگم که رفقا سعی کنید هر جایی که سفر می‌کنید، خوراکی‌های مورد نیازتون رو از همون‌جا بگیرید. مثلا اگر شام شب اول رو می‌خواین خودتون درست کنید مواد اولیش رو بار نکنید از شهر خودتون ببرید، خصوصا رفقایی که می‌خوان کم هزینه سفر کنند حداقل اینجوری می‌تونین به گردش مالی جامعه میزبان هم کمک کنید.

کیمیا: راه دیگه‌ای که برای اقامت هست، اجاره سوییت و خونه‌ست که تو هرمز خیلی رایجه. کلی از محلی‌ها خونه‌شون رو در ازای پولی که معمولا خیلی زیاد و غیرمنطقی نیست در اختیار توریست‌ها می‌گذارن.

کیمیا: راه سوم هم اقامت‌گاه‌های بوم‌گردیه که این روزها داره تو هرمز زیاد می‌شه و یکی از معروف‌ترین و قدیمی‌ترین‌هاش صبوراست که معمولا پره و حتما نیازه از قبل رزرو کنید.

موسیقی

 

حالا وقت گشت و گذار توی هرمزه

کیمیا: خووووب محل اقامت‌تون که قطعی شد وقت گشت و گذار تو جزیره‌ست.

کیمیا: صبح که بیدار شدید و صبحونه محلی رو که زدید اگه تصمیم به دوچرخه‌سواری دور جزیره و یا پیاده‌روی کل جزیره رو ندارید، یه موتورسه‌چرخ برای گشت جزیره بگیرید. پیشنهاد می‌کنم مدت زمان گشت و قیمت رو همون اول باهاش طی کنید.

کیمیا: معمولا تو نصف روز می‌شه همه جاذبه‌ها رو دید، البته همون‌جور که تو آهنگ هم شنیدید، چه نصفه‌روز، چه یک هفته، چه یک ماه کلا واسه هرمز کمه. خوبی قضیه گشت‌های تو هرمز اینه که همه راننده‌های موتورسه‎چرخه‌ها یه جور درایورگاید محسوب می‌شن و بدون اینکه شما بهشون لیستی رو بگید خودشون می‌برنتون سمت جاذبه ها و اونجا پیادتون می‌کنن و منتظرتون می‌مونن تا برگردید.

جاذبه‌های این جزیره یکی از یکی قشنگ‌ترن، اما بعضی‌هاشون برای من ویژه‌ترن مثل دره تندیس‌ها که هم شکل‌هایی که تو سنگ‌ها می‌شه تصور کرد جالبه و هم پرتگاهی که انتهای مسیر می‌شه دید یا دره رنگین‌کمان که اصلا از اسمش مشخصه که چه جای خفنیه. می‌شه ساعت‌ها بین رنگ‌های این دره راه رفت و کیف دنیا رو کرد.

کیمیا: از معروف‌ترین ساحل‌هایی که می‌تونید برید و از چشم‌اندازی که داره لذت ببرید ساحل مفنقه که البته با این سرعتی که معروف و البته تخریب شد، مطمئن نیستم هنوز چیزی ازش باقی مونده باشه برای لذت بردن.

موسیقی

سالار: درباره جذابیت و ویژه بودن هرمز، ساعت‌ها می‌شه بحث کرد. اما یکی از جاذبه‌های اصلی هرمز خاک قرمز رنگشه که مخصوصا این روزها تو شبکه های اجتماعی خیلی بحثش داغه. برای اینکه بیشتر سر در بیاریم که اصلا چرا این جزیره انقدر ویژه‌ست با خانم دکتر کیمیا عجایبی که مدیر موسسه زمین‌شناختی خاورمیانه و مدرس درس زمین‌شناسی تو دوره‌های تورلیدری هستند، صحبت کردیم و ازشون خواستیم برامون از ویژگی‌های خاک هرمز بگن:

موسیقی

 

آیا خاک هرمز ویژگی خاصی داره؟

سالار: خانم دکتر عجایبی من اولین سوالم از شما اینه که خاک هرمز خیلی ازش صحبت می‌شه که ما باید ازش محافظت کنیم، ازش نباید برداشت کنیم به دلیل اینکه خیلی خاک خاصی داره. می‌خوام ببینم اولا نظر شما چیه و اصلا قبل‌تر از اون سوال من اینه که آیا واقعا از لحاظ زمین‌شناسی خاک هرمز خاصه؟

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): سلام، اول اجازه بدین که سلامی داشته باشم خدمت دوستان و اینکه خیلی ممنونم که این بحث خوب رو شروع کردین که یک نقطه کوچیکی بشه که مردم عزیز ما به این مساله توجه کنن. من اجازه می‌خوام اول از این موضوع شروع کنم که اصلا جزیره هرمز چه جوری به وجود اومده!

خیلی از دوستان شاید بدونن که جزیره هرمز گنبد نمکی هست، حالا این گنبد نمکی چی هست و از کجا اومده؟ حدود، حالا اگر بخوایم تقریبی هم بگیم، حدود پانصد میلیون سال پیش، فقط خواهش می‌کنم دوستان به عدد توجه کنن، پانصد میلیون سال پیش، محیط دریایی منطقه جوری بوده که این لایه‌ی نمکی اونجا گذاشته شده، رسوب کرده و در طی این پانصد میلیون سال دریا پیشروی می‌کنه این منطقه می‌ره زیر آب و رسوبات مختلف روی اون رو می‌گیرن و به مرور زمان تبدیل به سنگ می‌شن. فشار سنگ‌های رویی باعث می‌شه که اون نمک مثل یک خمیر، توی درز و شکاف لایه‌ها حرکت کنه بیاد به سمت بالا. یعنی ما الان روی سطح زمین یک هدیه‌ای داریم که متعلق به پانصد میلیون سال پیشه. حالا اصلا بگیم هزار سال! چون تو زمین‌شناسی ما معمولا زمان‌مون زمانی هستش که فارغ از تصور زمان معمولی نیم ساعت و یک ربع و ده دقیقست. فقط بگیم کمترین مثلا هزار سال! شما فکر کنید هزارسال طول کشیده تا این لایه‌ی نمکی تشکیل شده و این گنبد نمکی الان روی سطح زمین هست. حالا آیا ما همین رو بهش فکر کنیم، واقعا انصافه که بخوایم این رو با یک برداشت کوچیک، کوچیک کوچیک از بین ببریم؟ قرارگیری این خاک‌های رنگی کنار هم که کم کم سی و دو رنگ مختلف رو ما در اون منطقه داریم می‌بینیم. تو خود جزیره هرمز به صورت خاص یعنی حتی ما الان یک پراکندگی وسیعی‌ای از گنبدهای نمکی رو در جنوب کشور داریم، اما رنگ‌بندی که تو جزیره هرمز هست نسبت به همه‌ی گنبدهای نمکی، متفاوته. پس این خودش فکر می‌کنم گزینه‌ای هست که میاد این منطقرو یونیک می‌کنه، منحصر‌به‌فرد می‌کنه. حالا تمام این رنگ‌ها کنار هم، رطوبت اون منطقه، کانی‌هایی که در اون منطقه وجود دارند، تو اون شرایط رشد کردند، شکل گرفتند و اون مجموعه رو به وجود آوردن. این مجموعه اگر ازونجا جا‌به‌جا بشه، نمی‌تونه توی محیط جدید خودش رو تطبیق بده یعنی همون چیزی که به اصطلاح مردم عزیز ما تحت عنوان پولک‌های نقره‌ای می‌شناسن از جزیره هرمز، اون به محض اینکه بیاد تو تهران، بعد از یکی دو هفته که تو معرض هوا قرار بگیره تبدیل می‌شه به یک پودر سفید رنگ! هیچی ازش نمی‌مونه. نهایتا خاک‌های رنگی بیاد تهران، بیاد تو خونه‌های مردم عزیز ما، من نمی‌دونم در عرض چند هفته می‌خواد باقی بمونه؟! بعد از چند وقت حوصله این عزیزان سر می‌ره و اون رو راهی سطل آشغال نمی‌کنن!

 

خاک سرخ هرمز چه فرق با معادن سنگ و خاک دیگه داره؟

سالار: خانم دکتر یک بحثی که همیشه بین گردشگرا مطرحه، یعنی یک سری‌ها هستند که طرفدار این هستند که خوب نباید برداشت کرد، نباید آسیب زد! اما یک سری هم همیشه در مقابل میان می‌گن که اینجا هم یک معدنه مثل هزاران معدن دیگه‌ای که تو کل دنیا حالا ایران هست و ما ازش داریم برداشت می‌کنیم. حرفی که زده می‌شه می‌گن الان کامیون کامیون به صورت صنعتی این خاک رو صادر می‌کنن و این یک مشت برداشتن هر گردشگر آسیبی به این معدن نخواهد زد. می‌خوام ببینم تو این زمینه نظرتون چیه؟

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): ما اگر بخوایم به تاریخ و فرهنگ کشورمون برگردیم فقط یک ضرب‌المثلی بگم، قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود، من نمی‌دونم این چه تفکر اشتباهیه که بعضی از مردم ما دارن که ما اگر حالا یک ذره هم ما ببریم مگه چی می‌شه؟ همین یک ذره هم ما ببریم‌هاست که تموم می‌کنه این‌هارو، عزیزان من ما یک لایه‌ی فسیلی رو در کشورمون از دست دادیم به خاطر همین یک ذره یک ذره بردن‌ها! اما من یک سوال می‌پرسم از شما. کشور ما چقدر جمعیت داره؟

سالار: هشتاد میلیون فکر می‌کنم حدودا

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): خیلی خوب هشتاد میلیون مشت خاک هرمز رو در نظر بگیرین. چیزی از جزیره هرمز باقی می‌مونه؟ نه! و یک سوال دیگه! آیا اگر نسل قبل از ما، حالا پنجاه سال پیش، نمی‌دونم صد سال پیش، همین تصور رو داشتن، آیا الان جایی به اسم جزیه هرمز وجود داشت که ما بخوایم لذت ببریم توش؟ من نمی‌دونم ما هممون یک شعار داریم و اون گردشگری پایداره! من نمی‌فهمم کجای این کار پایداریه؟ ضمن این که اینم بگم خدمتتون، اگر یک مجموعه‌ای به نام معدن میاد کار برداشت انجام می‌‌ده همه چیش حساب شدست. معدن از یک جایی به بعد تعطیل می‌شه. چرا؟ چون دیگه اونجا اگر بیش از اون بخواد برداشت بشه، چیزی باقی نمی‌مونه و زمان احیاش هم زمان طولانی هست.

سالار: یک اشاره‌ای کردین به بحث گردشگری پایدار، چیزیه که ما تو جولون خیلی در موردش سعی می‌کنیم صحبت بکنیم، یکی از بخش‌های گردشگری پایدار می‌دونین توانمند‌سازی جوامع محلیه و مثلا به جوامع محلی آموزش داده بشه که صنایع دستی درست بکنن، اینکه بیایم یک ارزش افزوده‌ای رو تو این خاک ایجاد بکنیم. اینکه بیایم این‌هارو تو نقاشی استفاده بکنیم یا نه مثلا جمع‌شون بکنیم لایه‌لایه رنگ‌های مختلف رو توی شیشه‌ها! این به نظرتون این اوکیه که ما با ادعای ارزش افزوده این کار و بکنیم؟

 

آیا درسته که از خاک هرمز در صنایع دستی استفاده بشه؟

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): جمله‌تون رو خوب تموم کردین. با ادعای ارزش افزوده این کار رو بکنیم یا خیر؟ متاسفانه مشکل ما همینه. خیلی از موارد یک سرپوش قشنگ میاد روش گرفته می‌شه. بله کار بسیار کار قشنگیه. ببینید ما تو بحث ژئوتوریسم، اصلا بحث ژئو توریسم این هستش که شما بیاید جامعه محلی رو به نفع برسونید. انتفاع گردشگری زمین‌شناختی برسه به جامعه محلی. اما به چه قیمتی؟ ما تو بحث ژئوتوریسم می‌گیم اگر فراورده‌ای استفاده ازش به عنوان یک پروداکت محلی، محصول محلی، ضرر به اون محیط نزنه، اوکیه اشکال نداره. اما به شرط اینکه اون موازین و چهارچوب‌ها لحاظ بشن توی کار. دقیقا چیزی می‌شه که، عذرخواهی می‌کنم، الان شما وارد جزیره هرمز می‌شی تمام دورتادور اون اسکله دارین وارد می‌شین پر از این شیشه‌ها! خوب شما خودتون حساب کنید اون نقاشی خیلی کمتر خاک مصرف می‌کنه روی شیشه، تا اون شیشه‌ی پر شده، اون لیوان پرشده که به عنوان شمع داره کار می‌شه ازش.

 

فرش رنگی هرمز، زیبایی یا تخریب؟

سالار: من یک سوال دیگه هم بپرسم در مورد یک اتفاقی که خیلی سال‌ها می‌افته، حالا یک سالی نمی‌افته ولی تا سال‌ها بعد اثرش رو می‌شه دید، این ماجرایی که به اسم فرش رنگی معروفه.

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): وای وای، نگید که دست روی نقطه حساسی گذاشتید. من خودم یکی از کسایی هستم که واقعا دغدغم این فرش جزیره هرمزه که همیشه در مورد صحبت کردم. ببینین کار کار زیباییه اما اصولی نیست. من نمی‌فهمم ما مگر صحبت نمی‌کنیم از گردشگری پایدار؟ چرا فراوردمون ناپایدار باید باشه؟ چرا جایی که این فرش درست می‌شه یکبار برای همیشه نیست؟ یک جایی دور از ساحل، در یک منطقه‌ای، با حفاظت، با پوشش که باد و بارون و این‌ها هم بهش صدمه نزنه! یکبار برای همیشه این طرح فرش ایرانی رو با خاک هرمز درست کنن، خیلی هم زیباست و باعث جذب گردشگر می‌شه. اما اینکه شما میاید این خاک رو می‌برید از محل تشکیل خودش، می‌برید می‌ریزید تو ساحل، دو روز بعد جزر و مد ساحل باعث می‌شه این از بین بره، منظره زشتی تو اون منطقه ایجاد کنه، من نمی‌دونم این چه اصلیه اونجا راه افتاده، متاسفانه بین مردم و بین گردشگرا داره رخ می‎‌ده. این یکبار باید.. کاش مردم جزیره هرمز خودشون به این فکر می‌کردن که این رو در مکانی درست کنن، یکبار برای همیشه باشه. روش پوشیده بشه با شیشه. حالا نمی‌دونم شما توی توی آکروپولیس یونان که می‌رید کل اون محوطه باستانی زیر شیشست، زیر پای شما. چون باید تو اون محیط قدم بزنی، باید ببینی، اما اگر قرار باشه این همه گردشگر که از دنیا می‌رن اونجا، برن تو اون محیط قدم بزنن اون محیط رو نابود می‌کن. این فرش جزیره هرمز هم همچین اتفاقی براش بیفته. توی محوطه محفوظ بمونه، از باد و بارون دور باشه که برای همیشه بمونه.

 

حالا یعنی بریم خاک‌های هرمز رو که خریدیم برگردونیم به جزیره؟

سالار: بسیار هم عالی، مرسی از نکاتی که گفتید. یک سوالی هم من شخصا دارم ازتون خانم دکتر، این که به هر حال ممکنه که مابه خاطر ناآگاهی یا حالا به خاطر اینکه خوب درواقع ما با اصول گردشگری پایدار آشنا نبودیم، یک بخشی از این خاک‌هارو به قصد حتی خوب، به قصد اینکه به جوامع محلی کمک بکنیم، خریدیم و تو خونه‌مون هست. آیا برگردوندن این خاک‌ها به این جزایر کار درستیه؟

دکتر عجایبی (مهمان برنامه): والا اینم یک موجی بود که جدیدا من شنیدم راه افتاده، خوب حالا یک بخش مثبت این قضیه رو می‌تونیم این ببینیم که همین احساس که، بگیم احساس گناه حالا یا بگیم یک احساس اشتباه هست که من این کار و کردم همین باعث می‌شه که این حرکتی در مردم باشه که دیگه این کار انجام نشه. این بسیار نکته مثبتیه. اما اگر قرار باشه همه این خاک به صورت قر و قاطی ریخته بشه یا ببرن یه جایی تپه درست کنن، نمی‌دونم واقعا چه هدفی پشتش هست. کاش اون رو هم به صورت منظم به صورت روتین انجام بدن، یک جای خاص رو فقط. دیگه نرن کل جزیره رو خراب کنن که فقط می‌خوان این خاک‌هارو برگردونن.

موسیقی

کیمیا: جلوی خیلی از این جاذبه‌ها دست‌فروش‌های محلی رو می‌بینید که خوراکی‌های محلی یا صنایع‌دستی می‌فروشن و می‌تونید کلی سوغاتی قشنگ برای خودتون بگیرید اما همونجوری که تو مصاحبه خانم دکتر عجایبی شنیدید بحث فروش خاک هرمز در غالب صنایع دستی هم چند وقتیه خیلی باب شده.

یکی از افرادی که خیلی به حفظ و معرفی هنر مردم بومی هرمز کمک کرده و موزه معروفی هم تو جزیره هرمز داره، جناب دکتر نادعلیانه.

با توجه به اهمیت حفظ خاک هرمز از دکتر نادعلیان در رابطه با استفاده از این خاک تو صنایع‌دستی پرسیدیم.

موسیقی

 

موزه دکتر نادعلیان و داستان صنایع دستی هرمز

کیمیا: آقای دکتر مزاحمتون شدم در رابطه با صنایع‌دستی که این روزها توی هرمز بیشتر رواج پیدا کرده. در صنایع دستی که توی اون داره از خاک هرمز استفاده می‌شه و می‌خوام بدونم فعالیت‌هایی که شما در هرمز داشتید، فعالیت‌هایی که منجر شده به موزه‌ بسیار خاص و منحصربه‌فردی که توی هرمز دارین. از ابتدا قرار بوده همین مسیر و طی کنه؟ یعنی این کاری که محلی‌ها دارن می‌کنن، از ابتدا همون پروژه تعریف شده بوده یا نه مسیر جداگانه‌ای داره پیش می‌ره؟

دکتر نادعلیان (مهمان برنامه): ببینید صنایع‌دستی که متمایز باشه از صنایع‌دستی که از قبل وجود داشته، دو سه نوع صنایع‌دستی جدید هست ابتدا بد نیست اون گونه‌های سنتی رو مردم جزیره هرمز یک فضای بینافرهنگی دارن، بخشیشون، عمده‌شون از طرف میناب هست یعنی به نوعی مرتبط به اونجا هستند. خوب میناب هم بخش سفال که به شکل جهله یا برقه‌های مینابی و یا زببیل‌بافیشون بوده که خوب بیشتر در خود میناب کار می‌شده که خوب در جزیره هم مورد استفاده قرار می‌گرفته که کمتر اینجا تولید می‌شده. نمونه دیگر هم گلابتون‌دوزی، پوست‌دوزیه که در پوشش محلی هست. زمانی‌که جزیره یک خاستگاه گردشگری پیدا کرد بیشتر مدیون یا مرهون برگزاری جشنواره‌های هنر محیطی بود که خاک مورد توجه قرار گرفت. ابتدا خاک قرار نبود که بره در صنایع‌دستی. ابتدا در مقیاس کوچک کار می‌شد که خوب اون در کارگاه‌های من بهش توجه شد و پرداخته شد. بعد از این که به شکل تکراری و مقیاس بزرگ کار می‌شد، پیش‌فرض من این بود که بخشی از این خاک می‌تونه برای خانواده‌های تحت پوشش کمیته امداد در مقیاس کوچک پشت شیشه کار بشه که خوب، تصورم این نبود، پیش‌فرض من این نبود که در این مقیاس بهش توجه بشه یا مورد بهره‌برداری قرار بگیره. اما می‌شه گفت با رشد گردشگری، یک نوعی به موازات نقاشی پشت شیشه رواج پیدا کرد که به شکل لایه‌لایه و ادویه‌ای کار می‌کردن که اشکالی هم درمی‌آوردن. تا اونجا که من شناخت دارم، اونا در پترا اردن که شن‌های رنگی داره زیاد کار می‌شه و گاهی وقت‌ها افرادی که می‌گن اثرو از کشورهای عربی درآورده، در اصل شاید نظریه‌ی غلطیه و اون‌ها بیشتر در کشورهای خاصی مثل اردن یا حتی تونس که سفر داشتم دیدم که کار می‌شه و اگر بیاد در کشورهای حاشیه‌ی خلیج‌فارس تصور بر اینه که این‌ها از هرمز رفته در حالیکه این رو من الزاما در تمامی موارد تایید نمی‌کنم. اما این نکته رو بگم، پس از اون دوره‌ای که این احساس خطر به وجود اومد یا نگرانی ابتدا من اون شاگردهایی که پشت شیشه نقاشی می‌کردن، اینارو ترقیب و تشویق کردم که بدل‌سازی کنن یعنی با پودر شن (شنی که برای سنگ ساختمانی استفاده می‌شه) و پودرهایی که معدنی هستند تلفیق بشه، رنگ‌های نایاب جزیره با این‌ها ساخته بشه که مورد قبول قرار گرفت و این کار‌هایی که نقاشی پشت شیشه یا کارهای هنری بود به این شکل تداوم پیدا کرد. در نتیجه آن‌چه که در موزه من ارائه می‌شه الان می‌تونم بگم که به کارهای اخیر حتی یک درصد هم نقاشی‌های پودری از خود خاک‌های جزیره استفاده نمی‌شه حتی خاک سرخش. اما گونه دومی که خود من هیچ سهمی توی پیدایشش نداشتم، تصادفا متوجه شدم که یک عده از شاگردای من که به اون حوزه هم گرایش دارن یک نفر به من گفت شما این خاک‌هایی که شما می‌سازی برای نقاشی اینا می‌برن برای لایه‌لایه بطری استفاده می‌کنن. اون جا بیش از این که من ناراحت بشم ازین هم خوشحال شدم. ابتدا اون‌ها قیمت‌شون خیلی بالا بود، بعدا این شن‌ها یا پودرهای بدلی به این شیشه‌ها هم سرایت پیدا کرد. منتها از اونجا که خود زن‌ها احساس می‌کنن بازاریابیشون ممکنه موفق نباشه، می‌گن ما این پودرهارو می‌کوبیم. افراد علاقه‌مند به محیط زیست هم، اون‌هایی که نگرانن میان موزه می‌پرسن یا گلایه می‌کنن که آقا این چه وضعیه و چرا فروش می‌ره، من بهشون تا اونجایی که لازمه بهشون آگاهی می‌دم و اطلاع‌رسانی می‌کنم اما این نکته باید گوشزد بشه که خام‌فروشی در حد محدود یعنی کانی‌ها رو یا خاک خام رو از خود جزیره برداشت بشه مثل ماسه‌های نقره‌ای یا خاک سرخ، به ندرت دیده می‌شه که اون‌هارم برای فروش ارائه می‌دن این ناشی از دو سه نکته است؛ نیاز اقتصادی خود اون جامعه محلی، عدم مدیریت مسئولین بومی و اشتهای سیری‌ناپذیر خود گردشگرهاست که اون اهمیت این ماجرا رو نمی‌دونن و گاهی وقت‌ها توسط راننده‌های بومی، حالا قبلا با گردشگرا مصاحبت و همیاری هم می‌کردند ولی الان خوشبختانه در خود جزیره حتی راننده‌ها یا بومی‌ها این حساسیت رو دارن که این مواد رو طبیعی اعم از خاک سرخ یا خاک نقره‌ای به شکل خام خارج نشه و خود من ازم سوال می‌شه که آیا ازین خاک بخریم یا نخریم، من اتفاقا می‌گم اونایی که هیچی از خاک استفاده نکردن برای همایت اقتتصاد اون‌ها برید خرید کنید که اون‌ها تشویق بشن و اتفاقا بگید که ما این رو به شکل تمثیلی به عنوان هنر دست شما می‌خریم، ارزشش نمی‌خوایم مدیون این باش که بگیم خاکه. یعنی یک نوع آفرینش مجدد

 

آیا همه این خاک‌های رنگی که توی جزیره می‌فروشند اصله و مال خود جزیره است؟

کیمیا: آقای دکتر این بدل‌سازی رو چطوری می‌شه فهمید؟

دکتر نادعلیان (مهمان برنامه): در جزیره هرمز یکبار یک زمین‌شناسی اومده بود می‌گفت یک خاک آبیه اینا به من گفتن این معدنش کجاست منم اتاق پشتی موزه رو نشون دادم گفتم اونجاست. خیلی از رنگ‌ها اگر دقت کنید بعد از اینکه ساخته می‌شن برای اینکه جلوه بصری داشته باشه خیلی تیزند بعد کسی که ساکن جزیره باشه یا کسی که یک نگاه هنری داشته باشه از دانه‌بندیش متوجه می‌تونه بشه. اگرچه در همین‌هایی که هفتاددرصدش چیزه، مثلا یک نوع شن روان هست که ازش استفاده می‌کنن، اون شن روان مثل هر شن کویری هرجا هست یا حتی ماسه‌ی ساحل یا حتی پودرهای سنگی که تو کوه سفیده، اونارو می‌شه کار کرد. اون سفیدهای تیز، آبی‌های تیز، زردهای تند، صورتی‌ها هیچ‌کدوم به صورت خام در جزیره وجود نداره. بعضی‌هام که وجود داره، درواقع خب تجربه ما این بود که بدل‌سازی کنیم. اما بعضی از بومی‌ها از بدل‌سازی فراتر رفتن، برای جلوه بهتر حتی در رنگ‌ها در رنگ‌ها اغراق می‌کنن، مثل عکس‌هایی که با فوتوشاپ کنتراست و می‌برن بالا، مثلا آبی ملایم و می‌کنن یک آبی تیز. که به نظر من این از نظر آفرینش هنری، جذابیته یعنی ما باید کاری کنیم که در آینده هنر از ارزشمند بودن ماده هنری پیشی بگیره

کیمیا: من فکر نمی‌کردم انقدر پیچیده باشه، منتها قبل از اینکه من با شما صحبت کنم چون ما اطلاعاتی در مورد این بدل‌سازی نداشتیم، چیزی که می‌خواستیم به مخاطبین خودمون بگیم این بودش که توی حداقل این تعطیلات و ازین به بعد، هر وقتی که میان سمت هرمز حداقل اون شیشه‌هایی که خاک توش هستش رو اصلا تهیه نکنن. و الان با گزینه‌ی جدیدی روبه‌رو شدیم که بدل‌سازیه و اصلا نمی‌دونیم که نه می‌شه تشخیصش داد نه می‌تونیم بفهمیم چند درصد از این‌ها واقعیه یا نه…

دکتر نادعلیان (مهمان برنامه): من فکر می‌کنم بهترین روش اینه که اولا خود اون زن‌هایی که صنایع رو می‌فروشن اگر نیت یادگاری و خرید باشه، کالاهای زیادی اون‌ها دارن، اول اینکه گردشگر اگه خواست کمک اقتصادی به اون‌ها بکنه، گاهی وقت‌ها مقیاس در حد یک لوله‌ی کوچیک که در حد گردنبند، کوچولوعه چندتا لایست. دوما خود اون‌ها هم باز درش بدلی وجود داره. تا می‌تونن مقیاس رو کوچک کنن و حساس نباشن. با این رویکرد من فکر می‌کنم می‌تونن زنبیل ازون‌ها خرید کنن، می‌تونن برقه خرید کنن، می‌تونن صنایع دستی صدفی خرید کنن که اون‌ها هم البته بعضی حواشی داره یه عده می‌کن ممکنه مخل موازنه محیط زیستی باشه کسی که اون‌ها رو.. که اونام اغلب وارداتی چین هست و چنین نگرانی رو حداقل در جغرافیای ایران نمی‌تونیم داشته باشیم ولی در یک گستره‌ی جهانی اگر تشخیص داده بشه اونا صید بی‌رویه می‌شن خود اونم هست، گرچه سالم‌ترینش به نظر من خرید برقه‌ها یا کارای مقیاس کوچکه و با این رویکرد که اصلا ما به عنوان خریدار به اون خانم‌ها بگیم که ما ترجیح می‌دیم بدلی باشه و ترجیح می‌دیم هنر شمارو بخریم نه ماده خام شما رو از جزیره خارج کنیم

موسیقی

کیمیا: همونطور که شنیدین صحبت در مورد درستی هر کاری رو توی گردشگری می‌شه ساعت‌ها ادامه داد چرا که معمولا یه مرز ظریفی اون وسط هست. ما سعی کردیم هرآنچه شرط بلاغ است رو باهاتون درمیون بذاریم و پیشنهادمون اینه که هرمز که رفتید نه تنها خاکش رو تو شیشه نکنید که از صنایع‌دستی که صرفا خاک ریخته شده تو شیشه و هیچ ارزش افزوده‌ای نداره نخرید. البته فکر کنم نیاز به تاکید نداره که این قصه در مورد همه جزایر و به خصوص خاک نقره‌ای هنگام هم صادقه. قبل اینکه از هرمز خارج شیم اینم بگم که خفه نشم دیگه درسته که خود آرامش جزیره و حتی دیدن خاکش باعث میشه که کلی کیف کنید از بودن تو جزیره اما اینگونه نباشه که از دیدن جاذبه‌ها غافل بشید و مثل خیلی‌ها برید یک گوشه جزیره کمپ کنید و بعد هم با افتخار برگردید شهرتون و بگید من یک ماه هرمز بودم و دیگه هرمز رو عین کف دستم بلدم.

موسیقی

 

بیاید یکم بیشتر با قشم آشنا بشیم

سالار: چه از هرمز و چه از بندر می‌تونید خودتون رو برسونین به جزیره زیبای قشم. ببینید این صفت رو من همینجوری نمی‌دم به یک جا، اما این جزیره واقعا جادوییه و مطمئن باشید یه بخش از وجودتون رو پیش خودش نگه میداره. اسکله قشم توی شهر قشم قرار گرفته. همین اول کار بگم که شهر قشم، با جزیره قشم فرق داره و معمولن وقتی داریم از قشم زیبا صحبت می‌کنیم اصلا و ابدا منظورمون شهر قشم نیست. شهر قشم توی منتهی‌الیه شرقی جزیره قرار گرفته و از تمامی جاذبه‌های اصلی جزیره دوره. این دوری که می‌گم نیم‌ساعت و این‌ها نیست‌ها. مثلا شما تا غار نمکی چیزی حدود دو ساعت و نیم راه دارید. راستی اصلا می‌دونید اندازه قشم چقدره؟ قشم 1491 کیلومتر مربعه. زیاده واقعا! می‌دونستید قشم از 43 کشور دنیا بزرگتره؟ عجایب!

قشم از کشورهایی مثل بحرین، هنگ‌کنگ و مالدیو و لیختن‌اشتاین بزرگتره. واسه همینه که انتخاب جای اقامت بسیار توش مهمه. با کمال احترام به اقامتگاه‌ها و هتل‌های شهر قشم، من پیشنهادم اینه که توی راسته‌ی مرکز جزیره اقامت کنید. جایی که هم به جاذبه‌ها نزدیک‌ترید و هم می‌تونید حال و هوای اصیل قشم رو توش تجربه کنید. انتخاب با شماست، این روزها و به لطف برنامه‌های توانمندسازی متعددی که توی اون منطقه برگزار شده کلللی اقامتگاه محلی هستن که می‌تونن پذیرای شما باشن. از شیب‌دراز و نقاشه بگیر تا طبل و هفت‌رنگو و سهیلی. هرکدوم از این قامتگاه‌ها ویژگی‌ها و کاراکتر خاص خودشون رو دارن. درنتیجه حتی شاید دلتون بخواد توی بیشتر از یکیشون اقامت کنید.

اما حالا که اینجاییم من دلم نمیاد از یک جاذبه مهم شهر قشم بگذرم. اگه فکر کردین می‌خوام درباره قلعه پرتغالی‌ها صحبت کنم، خوب طبیعتا دارید اشتباه فکر می‌کنید دیگه البته ربط داره‌ها ولی خوب نه دقیقا. ببینید شهر قشم یه قلعه پرتغالی خوب داره برای دیدن.

کیمیا: البته که کلا قلعه‌های این شکلی توی جنوب زیاده و حتی یه خوبش هم توی هرمز هست که می‌تونین اونجا هم ببینیدش.

 

حالا توی قشم غذا چی بخوریم؟

سالار: آره خلاصه قلعه رو که دیدین، بیاید بیرون و سمت راست قلعه یه غذا فروشی خیلی کوچولو خودمونی می‌بینید که چندتا صندلی پلاستیکی هم گذاشته توی کوچه. به ظاهر ساده مغازه نگاه نکنید و برید و خوشمزه ترین خوراک کوسه عمرتون رو بخورید. طبق معمول بحث غذا که میشه من اختیار از کف میدم. اما ایندفعه چون بحث خیلی تخصصیه از پرویز امینی عزیز که اتفاقا توی روستای طبل اقامتگاه هم داره خواستیم تا برامون از غذاهای جنوبی بگه:

موسیقی

 

با انواع غذاهای محلی قشم آشنا بشیم.

مهمان برنامه پرویز: معمولا بیشتر غذاهایی که اینجا سرو می‌شه، دریایی هست از قبیل قلیه‌ماهی. قلیه‌ماهی جنوب خیلی معروفه و معمولا قلیه‌ماهی رو جنوبی‌ها با چند روش درست می‌کنن که یکی از روش‌های پرطرفدارش درست کردن این با تمبرهندی و خرما هست. میگو دوپیازه داریم، ماهی‌کباب داریم. معمولا طبلی‌ها ماهی رو درسته روی خود اخگر می‌ندازن و ماهی رو کباب می‌کنن یا روی یک صفحه فلزی می‌ذارن. ماهی سرخ‌کرده داریم که این ماهی معمولا با ادویه‌هایی که تو خود جنوب درست می‌شه استفاده می‌شه. پودونی داریم. معمولا پودینی با گوشت کوسه درست می‌کنن و بومی‌های اینجا سعی می‌کنن که معمولا کوسه‌هایی مکه وزن‌شون از دو کیلو به بالا نباشه بیشتر استفاده می‌شه. غذایی داریم به نام هواری که خیلی معروفه. معمولا زمانی که اینجا مهمون دعوت می‌کنن این غذا رو سرو می‌کنن این هواری با روش‌های مختلفی درست می‌شه ازجمله مرغ، ماهی، میگو و بیشتر میگوهای ریز که تو فصل‌های تابستون صید می‌شه و خشکش می‌کنن استفاده می‌کنن. حلیم داریم که باز هم حلیم با چند روش درست می‌شه با گوشت مرغ داریم، با گوشت قرمز داریم و با گوشت سفره ماهی. کولومبا داریم، مفلک داریم که با گندم و جو درست می‌کنن این غذاها قدیمی هستند و همچنان در خونه‌هایی که قدیمی‌ترن، آدمای مسن در اون خونه هستن، این غذاها هنوز پابرجا هستن و درست می‌شه. هالدو داریم که این غذا جزو غذاهای اصلی و قدیمی هست و با آرد و ماهی درست می‌شه و این غذاها در تمام ماه‌های سال استفاده می‌شه و خاکو داریم که با خرما و آرد و زیره و روغن حیوانی درست می‌شه. معمولا این غذا زمانی که مهمون میاد به عنوان عصرانه استفاده می‌کنند یا خیلی از ماهی‌گیرها هستند که این و با خودشون به دریا می‌برن چون این غذا خیلی پرانرژی هست. لچ‌رنگینه داریم که این و با فرآورده‌های دامی و خرما درست می‌شه. این غذاهایی بود که یه عنوان غذاهای اصلی استفاده می‌شه اما در کنار این ما ماهی‌هایی داریم که در آب نمک گذاشته می‌شه و بعد تابستون‌ها این رو تو هوای آزاد خشکش می‌کنن از جمله کوسه یا اشپل ماهی همچنین ماهی مرکب که این روش طعم خاصی داره و جزو محصولات خیلی گرون به حساب میاد و طرفدارای خیلی زیادی داره. معمولا روستای طبل زمستون‌ها عصرها تو خونه‌ها همیشه چای‌شیرین زنجبیلی هست که همراه با کشک که تو خود خونه‌های خودشون درست می‌کنن، استفاده می‌شه. شیر شتر از محصولات پرطرفدار روستای طبل هست و کار جالبی که تو روستاهای طبل در تابستون صورت می‌گیره جمع‌آوری عسل جنگل‌ حرا است. زنبورهای وحشی به صورت خودجوش، کندوهای طبیعی داخل درخت‌های حرا استفاده می‌کنن و بومی‌ها برای جمع‌آوری عسل طبیعی به این جنگل در دمای 50 درجه و گاها 55 درجه هم می‌رن واسه جمع‌آوری این عسل خیلی خاص و طبیعی. دوستان این خلاصه‌ای بود از غذاهایی که ما در روستای طبل یا قشم استفاده می‌کنیم

موسیقی

 

این ژئوپارک قشم که می‌گند چی هست؟

کیمیا: شاید اولین چیزی که توی قشم نظرتون رو جلب کنه اینه که به نسبت دورافتاده بودنش، زیرساخت‌های گردشگریش خیلی بهتر از خیلی شهرهای دیگه کشورمونه. نمیگم عالیه‌ها، ولی حداقل یه نشانه‌هایی هست از اینکه اینجا یه مسئول دلسوز داشته و خون‌دل‌ها براش خورده شده تا به اینجا رسیده. دلیل اون اینه که کل قشم به عنوان یک ژئوپارک ثبت شده. ژئوپارک‌ها مجموعه‌هایی هستن که زیر نظر یونسکو اداره می‌شن و باید استانداردهای گردشگری و محیطزیستی مشخصی رو رعایت کنن. ژئوپارک‌ها نشون‌دهنده تنوع عظیم زیستی و زمین‌شناختی کره زمین و معمولا مناطقی هستن که بهشت طبیعت‌گردها محسوب می‌شن. پروسه ژئوپارک شدن شدن قشم و خیلی اتفاق‌های مهم دیگه‌ای که اونجا افتاده مدیون یک آدمیه که کمتر کسی هست که اهل طبیعت باشه و نشناستش. بیژن فرهنگ دره شوری که سال‌ها تو محیط‌زیست ایران زحمت‌ها کشیده و مدتی هم مدیر محیط زیست قشم بود، برای قدم به قدم پیشرفت اون منطقه حسابی زحمت کشیده. بعد از سال‌ها تلاش تو سال 85 قشم به عنوان یک ژئوپارک توسط یونسکو ثبت شد اما چند سال بعد و علی‌رغم بارها اخطار و تذکر، مسئولین به خواسته‌های یونسکو توجه نکردن و تو یک اتفاق دردناک اسم قشم از ژئوپارک های جهانی خط خورد. چند سال طول کشید تا با همکاری منطقه آزاد و اقداماتی مثل راه‌سازی و ارتقا کیفیت زندگی ساکنین محلی، تو سال 96 دوباره قشم به لیست ژئوپارک ها برای چهارسال برگشت.

 

با چه ترتیبی از جاذبه‌های قشم بازدید کنیم؟

سالار: اما بیاین ببینیم چه مسیرهایی توی قشم و اطرافش وجود داره. یکی از مسیرهایی که با گذر کردن ازش می‌تونید چندتا جاذبه رو با هم ببینید جاده جنوب شرقی جزیره است. اگر از شهر قشم بیایم پایین می‌تونید یه سر به غارهای خوربس بزنید و توی دالون‌هاش جولون بدید و بعد برید روستای بُرکه خلف و سراغ دره زیبای ستاره‌ها

 

کیمیا: ما اینجا قصد نداریم به اطلاعات بدیهی که توی هر سایتی می‌تونید پیدا کنید رو بهتون بگیم. فقط این رو بدونید که دره ستاره‌ها یکی از زیباترین و اصلی‌ترین جاذبه‌های زمین‌شناسی قشمه و واقعا نباید از دستش بدین. اینجا یکی از اون جاهاییه که می‌ارزه که یکی از غروب هاتون رو توش تجربه کنید. وقتی باد لابه‌لای این کلوت ها می‌پیچه یک صدای وهم‌آلود هو مانند ایجاد میکنه

سالار: اینجوری که می‌گی اصا ترسناک نیستا واقعا صدای هوووو(ترسناک) اینجوریه

کیمیا: (خنده)

کیمیا: خلاصه این صدارو ایجاد می‌کنه واسه همین محلی‌ها خیلی معتقدند که اینجا جن داره. الان مسئولین پارک اجازه نمی‌دن که بعد از غروب توی سایت باشین و اونجا رو تخلیه می‌کنن.

سالار: کیمیا بذار من یه خاطره‌ای بگم! ما رفته بودیم اونجا با یک اکیپی از دوستان بعد من و یکی از بچه‌ها رفتیم یک ذره قدم زدن وسط اون کلوت‌ها و عوارضی که هست. یک جایی نشستیم به غروب نگاه کردیم خیلی شب قشنگی بود، هلال ماه بود، سیاره زهره بود بسیار منظره جذابی بود. ما نشستیم هی می‌شنیدیم سوت می‌زنن و همه رو دارن بیرون می‌کنن. کم کم فهمیدیم مار رو نمی‌بینن. خب ما هم نشستیم و شب واقعا ترسناکی داشت یعنی من با اینکه عاشق شبم و ستاره‌ها و این‌ها، دیدن آسمون شب توی اون دره ستاره‌ها کم کم ترس ورمون داشت. بعد راه افتادیم اومدیم سمت در ورودی نزدیک‌های در ورودی که بودیم یهو دیدیم موتور نگهبان‌ها روشن شد، اومدن اولین کاری که کردن این که یک دور دورمون زدن که مطمئن شن پامون سم نداره! و بعد از اون بود که خیلی ترسناک پرسیدن که شما کجا بودین؟ گفتیم هیچی دیگه مونده بودیم اینجا این پشت! گفت آخه ما همه رو بیرون کردیم چطور شما رو ندیدیم؟ و واقعا ترسیده بودن یعنی اصلا اینجوری نبودش که خیلی شاکی باشن، خیلی ترسیده بودن و خیلی خوشحال بودن که ما بالاخره ازون فضا داریم می‌ریم بیرون.

موسیقی

 

مراسم زار قشم چطوریه؟

مهمان برنامه انسیه: درود فراوان به شنوندگان رادیو جولون من انسیه، دانشجوی ایران‌شناسی هستم و با دوچرخه سفر می‌کنم. مدتیه که در حوزه جنوب ایران مخصوصا استان هرمزگان مطالعه و پژوهش می‌کنم. در این قسمت می‌خوام در مورد بخشی از فرهنگ و آداب و رسوم جنوب براتون صحبت کنم. آیا تا حالا کلمات باد، زار و جن به گوشتون خورده؟

موسیقی

انسیه (مهمان برنامه): مردمان جنوب ایران بر اساس یک رسم دیرینه که بخشیش از آفریقا و بخشی از اون از چمن‌های شرق و مغولستان میاد، به وجود نیروهای غریبی باور دارن که به اون‌ها باد می‌گن. اگر کسی به این بادها مبتلا بشه درمان اون با انجام یک سری مراسم توسط بابازار یا مامازار امکان‌پذیره. اگه بخوام به صورت خلاصه براتون بگم این بادها انواع مختلف و اسم‌های متفاوتی دارن و هر کدومشون تاثییراتی می‌ذارن و درمان‌های خاص خودشون رو هم دارن. بادهای مسلمان کم‌خطرتر و بادهای کافر پرخطر و مرگ‌آفرینن.

حالا کسی که به این بادها دچار می‌شه، اگه ندونه که باد داره می‌ره پیش دکتر و درمان می‌خواد ولی درمان نمی‌شه پس بعد از مدتی متوجه می‌شه که باید بره پیش مامازار یا بابازار. در طی یک مراسم که بهش بازی می‌گن بابازار یا مامازار اشعاری می‌خونه و دهل که اونم انواع داره اونجا نواخته می‌شه با ریتم‌های مختلف. بابازار و مامازار، شروع به صحبت کردن با بیمار می‌کنه. نکته‌ای که هست اینه که، یعنی اعتقاد بر اینه که، بیمار خودش حرف نمی‌زنه بلکه اون بادی که درون جلد شخص بیمار رفته با بابازار یا مامازار صحبت می‌کنه و گاهی با زبان‌های عربی، انگلیسی، سواحلی و … صحبت می‌کنند. و اینجاست که بابا یا مامازار متوجه می‌شه که فرد مبتلا به چه نوع بادیه. مثلا شیخ‌شنگر که خطرناک‌ترین‌شونه، لیوا یا بقیه اونا. بعد از اینکه متوجه نوع باد شدن از می‌پرسن که چی می‌خواد، تا مرکب که همون بیماره رو ترک بکنه و اصطلاحا به زیر بیاد. بادهای مختلف چیزهای متفاوتی می‌خوان مثلا طلا، پارچه، خون یا هر چیز دیگه‌ای و برای باد در مراسم بازی باید سفره بندازن. یه سری کارا هم می‌کنن مثلا روی مرکب پارچه‌ای می‌اندازند که کسی اون رو نبینه و به تن اون مرهمی از گیاهان مختلف که بعضی‌هاش از هند اومده می‌مالن. گشته رو دود می‌کنن. گشته ترکیبی است از گیاهان مختلف برای درمان بر سر سفره نیازه. در این مراسم فقط اهل هوا می‎‌تونن شرکت کنن. اهل هوا کسایین که به بادی مبتلا شدن و علاج یافتن که در گذشته توسط زنی به مراسم دعوت می‌شدن که بهش خیزرانی می‌گفتن. این مراسم از یک تا دوازده شب می‌تونه طول بکشه. بعد از اینکه بیمار خوب شد، اون هم به جرگه اهل هوا می‌پیونده و ازین پس یکسری کارهارو باید و یکسری از کارهارو نباید انجام بده. مثلا همیشه باید لباس مرتب بپوشه و عطر بزنه و یا اینکه کارهای خلاف نکنه و خیلی موارد دیگه. براتون بگم که باباها یا مامازارها چه کسانی هستند! این افراد کسانی هستند که قبلا به بادی مبتلا شدن و البته این مقام در غالب موارد از پدر یا مادری که بابا یا مامازار بوده به ارث می‌رسه. در مراسم بازی خود بابازار یا مامازار، گب‌دهل می‌زنه و می‌خونه و بقیه با اون هم‌خونی می‌کنن. ریتم‌های عجیب رو در فیلمی که توسط ناصر تقوایی درست شده می‌تونین ببینین. این فیلم با نریشن احمد شاملو گویای بسیاری از زوایای مراسمه.

موسیقی

سالار: اما در ادامه اون جاده می‌تونید جزایر ناز رو هم ببینید. کلا تو بازدید از قشم دونستن وقت جزر و مد آب خیلی مهمه. اگر بلدین که سرچ کنین و توی سایت‌های هواشناسی یا سایتی مثل tideforecast لوکیشن رو بزنید و زمان جزر و مد رو ببینید. اگر نه بهترین رفرنس شما محلی‌هان خیلی راحت ازشون بپرسید تو این چند روزی که ما اونجا هستیم مد آب کیه حدودا فرقش اینه که مثلا توی موقع مد آب میاد بالا و جزایر ناز وسط آب هستن. اما موقع جزر آب اونقدر میره عقب که می‌تونید پیاده برید تا جزایر. ادامه این مسیر هم می‌رسه به یه روستای مهم توی تاریخ معاصر قشم یعنی شیب‌دراز. تا حالا اسم لاک‌پشت‌های پوزه عقابی رو شنیدین؟

سالار: اسم بیژن فرهنگ دره‌شوری علاوه بر فعالیت‌هایی که کیمیا بهش اشاره کرد با یه اتفاق مهم گره خورده و اون هم حفظ یکی از گونه‌های در حال انقراض اون منطقه به اسم لاک‌پشت پوزه عقابیه. ما نخواستیم که دوباره مزاحم استاد بشیم و ترجیح دادیم که از مصاحبه‌ای استفاده کنیم که چند سال قبل خانم مینو صابری با ایشون انجام دادن و توش داستان این اتفاق رو شرح دادن. اگر موافقین داستان این پروژه بزرگ که زندگی مردم قشم رو به نوعی عوض کرد رو با هم بشنویم.

موسیقی

 

پروژه حفاظت از لاک‌پشت پوزه عقابی قشم

مینو صابری: در رابطه با لاک‌پشت پوزه عقابی که شما برای حفظش تلاش کردید هم راجع به این نوع لاک‌پشت توضیح بفرمایید هم چه تلاش‌هایی کردید؟

بیژن فرهنگ دره‌شوری: ببینید من سال 80 رفتم جزیزه قشم. قبل از 1380 من از 1350 تو محیط زیست کار می‌کردم یعنی از سال اول تاسیس محیط زیست در ایران. من از 76 و این‌ها از سازمان اومدم بیرون به صورت آزاد با مشاوره‌ها کار می‌کردم با آژانس‌های توریستی کار می‌کردم و بعد رفتم با منطقه آزاد قشم کار کردم اون‌جا مسئولیت محیط زیست قشم با من بود مسئولیت محیط زیست منطقه آزاد قشم البته جزیره یه اداره محیط زیست دیگه‌ای هم داشت. اونجا من کار رو شروع کردم جزیره رو تمیز کردم حرا کاشتم پرنده‌ها رو نگه‌داشتم جوی‌ها رو درست کردیم زباله‌ها رو جمع کردیم خیلی کار کردیم. رئیس خوبی داشتیم تو منطقه آزاد آقای انبار به محیط زیست خیلی علاقه داشت یه روز من متوجه شدم که لاک‌پشت‌ها تو ساحل جنوبی قشم تخم‌گذاری می‌کنن اواخر سال 80 بود من تا اون موقع نمی‌دوست نه تنها من بلکه هیچ‌کی نمی‌دونست که لاک‌پشت‌ها تو ساحل جزیره قشم هر سال میان تخم می‌ذارن مردم محلی می‌دونستن ولی مراکز تحقیقاتی و سازمان محیط‌زیست و اداره محیط‌زیست بندرعباس خبر نداشت. من رفتم اونجا مردم منتظر لاک‌پشت‌ها بودن که بیان و تخم بذارن و تخم‌ش رو بردارن بخورن. مردم گوشت لاک‌پشت نمی‌خورن لاک‌پشت رو شکار نمی‌کنن ولی تخم لاک‌پشت رو معتقد بودن که خواص خیلی خاصی داره و این‌ها می‌خوردند. من تصمیم گرفتم وقتی به قیافه لاک‌پشت نگاه کردم حیوون خیلی مظلومیه در عین حالی که خیلی بزرگه. لاک‌پشت‌های دریایی درخور شصت هفتاد کیلو وزنشونه حیوون عظیم الجثه‌ای هستن. بعد این از دریا اومده بود بیرون این موجود دریایی و تو ساحل داشت تخم می‌ذاشت تو شن‌ها. یعنی بی‌تردید قیافه‌اش و چهره این حیوون من رو تحت تاثیر قرار داد و من تصمیم گرفتم به این حیوون کمک کنم پس همون روز با مردم صحبت کردم، با شورا صحبت کردم کسی هم به مردم نگفته بود که تخم برندارید. مقام رسمی خاصی هم نبودم اونجا من، ولی با مردم صحبت کردم فقط. از شب اول ما تخم‌ها رو جمع کردیم بعد گرفتاری این بود که اگه می‌خواستیم توی لونه‌هاشون بزاریم تخم‌ها بمونن سگ و گربه می‌خوردن روباه تو جزیره زیاد بود مردم هم استدلال‌شون این بود که اگه ما برنداریم سگ و روباه می‌خوره و روباه واقعا تو ساحل منتظر بود که لاک‌پشت‌ها برن تو آب اونا بخورن. به هر حال ما جمع کردیم، توری انداختیم روش، انواع کارها رو کردیم تا این‌که در نهایت یه روش منطقی پیدا کردیم. این‌ها رو چال کردیم، اندازه‌گیری کردیم، علامت‌گذاری کردیم خلاصه مردم خیلی کمک کردن همون مردمی که تخم لاک‌پشت رو می‌خوردن و ما موفق شدیم سال اول ده‌هزار تا تخم جمع کردیم. ما به لاک‌پشت نگاه می‌کردیم که چی کار می‌کنه وقتی تخم می‌ذاره تخم‌هایی که برمی‌داشتیم می‌بردیم عین لاک‌پشت دوباره تخم‌ها رو چال می‌کردیم منتها نه این‌که در سراسر ده بیست کیلومتر ساحل در یه جایی به طول صد متر در بیست متر و روش چادر زدیم نگهبان گذاشتیم خودمون مستقر شدیم بعد چادرمون رو کردیم کپر چون چادر برزنتی خیلی گرمه بلاخره اونجا مستقر شدیم آقای انبار هم بهمون پول داد حمام ساختیم توالت ساختیم منبع آب ساختیم به تدریج سال دوم دفتر سازمان ملل در تهران اونا اومدن دیدن ما واقعا به کمک مردم چه کار اساسی برای لاک‌پشت‌ها کردیم. گفتن پنجاه درصد هزینه رو می‌دیم البته پول رو به من نمی‌دادن توافق‌نامه رو با شورای روستای شیب‌دراز امضا کردن من به عنوان کارشناس توی این توافق‌نامه رو امضا کردم. بنابراین من و شیب‌درازی‌ها و سازمان‌ملل سال دوم وضع‌مون خیلی خوب شد بعد کارگاه‌مون رو جمع و جور کردیم پنج شیش نفر کمک گرفتیم از اهالی روستا که بهشون یه کمی حقوق می‌دادیم و بیست و چهار ساعت برامون کار می‌کردند. سال دوم که سازمان‌ملل کمک‌مون کرد تعداد تخم‌های که جمع کردیم بیست و هفت هزارتا شد. بعد تعداد بچه لاک‌پشت‌هایی که از تخم‌ها اومدن بیرون رفتن تو دریا بالاتر از پونزده هزار تا شد یعنی یه چیزی در حدود شصت درصد تخم‌های جمع‌آوری شده تبدیل شد به بچه لاک‌پشت با همون روشی که ما اونجا لاک‌پشت نگاه کرده بودیم و با صیادها و ماهیگیرهای قشم مشورت کرده بودیم و البته بلافاصله ما اسناد و مدارک کارگاه‌های امریکا و استرالیا و عرب ها رو جمع کردیم نگاه کردیم دیدیم که روش ما با اونا قابل مقایسه‌ست. الان هفت سال این کار تکرار می‌شه و هر سال از سال قبل‌ش بهتر انجام می‌شه. امسال هم که اصلا من نبودم تو جزیره و بچه‌های شیب‌دراز این کار رو عالی انجام دادن سازمان‌ملل هم بهشون کمک کرد و دیگه حرفه‌ای شدن تو این کار مردم ده و چون توریست خیلی میاد برای دیدن لاک‌پشت مردم ده کلی استفاده می‌برن صنایع دستی می‌فروشن قایق کرایه می‌دن خلاصه که منبع درآمد شده لاک‌پشت برای روستای اون‌جا بنابراین شدن مدافعین لاک‌پشت و لاک‌پشت رو حفظ می‌کنن.

مینو صابری: برخورد مسئولین چطور بوده با این قضیه؟

بیژن فرهنگ دره‌شوری: سال اول که ما این کار رو شروع کردیم اون سازمان‌هایی که وظیفه‌شون این کار بود بهشون برخورد که یه کسی بیاد یه کاری رو انجام بده برای اولین بار که به سازمان اون‌ها هیچ ربطی که نداره هیچی یه کمی هم مثلا توی جبهه اون وریه. خیلی بهشون برخورد ولی نتیجه کار به قدری عالی بود و تعداد بازدید کننده‌ها مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی که می‌اومدن می‌دیدن این‌قدر کار ما منطقی و مورد تایید بود که سال دوم مخصوصا بعد از اون که سازمان‌ملل نصف پروژه رو می‌داد از نظر کیفیتی دیگه جوری شده بود که مخالفت با این پروژه دیگه نمی‌شد، می‌دونید هیچ بهونه‌ای اون پس‌و‌پشت‌ها نبود ناچار سکوت کردن هیچی نگفتن سال دوم ولی سال اول یه کمی چرا اذیت‌مون کردن ولی چون کار خوبی بود ما هم وقت نداشتیم پاسخ‌شون رو بدیم و این‌ها، ما آزرده شدیم اما خیلی به دل نگرفتیم در عوض آقای انبار که رئیس منطقه آزاد بود اون خیلی کمک‌مون کرد از نظر تجهیزات مثلا من ده متر تور می‌خواستم از تدارکات بیست متر می‌فرستاد با ماشین خودش می‌فرستاد. می‌دونی یه سری کمک‌های کوچیک کوچیک این‌جوری یعنی هرکس لاک‌پشت رو می‌دید، تخم‌گذاری رو می‌دید یا بیرون اومد بچه‌هاش رو می‌دید از زیر ماسه و کارگاه ما رو می‌دید که چگونه از رو مفت ولی باصمیمت باعلاقه باعشق ما لاک‌پشت‌ها رو نگهداری می‌کنیم تکثیر می‌کنیم تو دریا رهاشون می‌کنیم بی‌تردید طرفدار ما می‌شد و کمک‌مون می‌کرد.

مینو صابری: افرادی که با حیوانات سر و کار دارن یک انس و الفتی باهاشون پیدا می‌کنن و یک خصوصیاتی رو از این حیوون پی می‌برن. لاک‌پشت از دیدگاه شما چه خصوصیاتی داره؟

بیژن فرهنگ دره‌شوری: لاک‌پشت جزو قدیم‌ترین موجوداتی که رو زمین زندگی می‌کنه. دویست میلیون سال پیش لاک‌پشت اومده رو کره زمین. صدونودونه میلیون سال قبل از خودمون لاک‌پشت رو زمین بوده درسته؟

مینو صابری: بله

بیژن فرهنگ دره‌شوری: دایناسورها شصت میلیون سال پیش به وجود اومدن، سی میلیون سال پیش از بین رفتن. یعنی لاک‌پشت‌ها دایناسور رو دیدن که اومده چند روزی بوده رفته. ما خودمون هم یادشون می‌مونیم که اینا هم یه مهمونن تازه واردین که مثلا همین دیروز پریروز اومدن دارن حساب‌شون رو می‌رسن. یه موجود فسیلیه که هنوز هست و با نهایت قدرت، با نهایت شگفت‌انگیزی شنا می‌کنه بزرگ می‌شه می‌آد تو ساحلی که من هر روز به عنوان انسان می‌گم‌ها خراب‌تر و خراب‌ترش می‌کنم. هنوز میاد صدتا دویست تا سیصد تا تخم می‌ذاره، می‌ره. کل ماجراش به نحوه عجیبی لاک‌پشت دریایی شگفت‌انگیزه. به ساحل اومدن لاک‌پشت و از یه دریای عجیب تمیز پاک خلیج فارس تو این ساحل ماسه‌ای میاد با چه جون کندنی بعد چاله می‌کنه بعد تخم می‌ذاره صدتا دویست‌تا در نیم ساعت بعد روش رو می‌پوشونه می‌ره، تااینکه نسل‌ش باقی بمونه. بعد اون موجود بیست گرمی بیست و پنج گرمی فسقلی که از تخم اومده بیرون می‌ره تو دریا این تبدیل می‌شه به اون موجود پنجاه شصت کیلوگرمی بعد از سی سال وقتی که می‌خواد تخم بزاره هر جای اقیانوس هند باشه هر جای ساحل آفریقا باشه یادشه که در کجا به دنیا اومده برمی‌گرده ساحل شیب‌دراز. چگونه ؟ اصلا آدم نمی‌دونه این کجای حافظه‌ش شیب‌دراز رو گذاشته. مگه اون موقعی که بیست گرم بود مغزش چند گرم بود و تصویر و مسیر و زندگی و اکوسیستم شیب‌دراز در کجای مغز این قرار گرفته که بعد سی سال دوباره برمی‌گرده همین‌جا. و وقتی(خنده) نه تنها من بچه‌های دیگه‌ای هم که اومدن اون‌جا با ما کار می‌کردن همه در تمام طول مدتی که با لاک‌پشت کار می‌کردیم سالی دویست سیصد تا لاک‌پشت میآد ساحل تخم می‌ذاره، سالی ده‌هزارتا پونزده‌هزارتا بچه لاک‌پشت ما می‌فرستادیم می‌رفت دریا ولی باور کنید آخرین لاک‌پشت هم که من دیدم برام شگفت‌انگیز بود آخرین بارم که مثلا شاید چهل هزار‌مین بچه لاک‌پشت رو دیدم که از ماسه دراومد و رفت تو دریا بازم برام یه پدیده شگفت‌انگیزشگفت‌انگیزی بود.

(بخشی از مصاحبه خانم مینو صابری با استاد بیژن فرهنگ دره‌شوری در رادیو فردا)

 

موسیقی

کیمیا: جاداره که یادی هم کنیم از مهندس هومن جوکار که در کنار آقای دره‌شوری تو این پروژه زحمت‌ها کشیده و متاسفانه بیشتر از یک‌ساله که به همراه هفت نفر دیگه از فعالان محیط زیست‌مون به دلایل نامعلوم زندان‌ند.

سالار: واقعا امیدواریم هرچه زودتر ننگ این اتهام زشت از روی دلسوزای واقعی محیط زیست ایران برداشته بشه. کسایی که جوونی‌شون رو توی دشت‌ها و کویرهای ایران گذاشتن حق‌شون این نیست.

موسیقی

کیمیا: اما بیژن خان اون‌جا تنها نبودن. در تمام این مدت یک نفر دیگه هم کنار ایشون بودن که شاید ازشون کمتر شنیده باشین. کسی که نقش اصلی رو در توانمندسازی مردم محلی و به خصوص زنان روستایی ایفا کرده. ایشون خانم پروین دره‌شوری هستن که پابه‌پای استاد دره‌شوری توی قشم زحمت کشیدن. ازشون خواستیم برامون از روزهای اولی که اونجا بودن و سختی‌ها و خاطرات‌شون بگن.

 

پروژه توان‌‌مندسازی زنان جامعه محلی در قشم

کیمیا: خانم دره‌شوری

پروین دره شوری: جانم

کیمیا: من می‌خوام یه کم بریم سراغ ماجرای قشم. اینکه اصلا چی شد شما رفتید قشم، چی شد داستان ژئو پارک شدن قشم، اینا رو میشه برامون تعریف کنید؟

پروین دره شوری: بله .. من … آقای دره‌شوری اونجا منطقه آزاد، مدیر محیط زیست منطقه آزاد شده بود، رفته بودن اونجا کار می‌کردن. جریان لاک‌پشت‌ها که آقای دره‌شوری به قول خودش من اونجا نبودم میگه من رد می‌شدم دیدم با یه راننده اون راننده گفت که اینجا لاک‌پشت‌های بزرگ میان اینجا تخم می‌ذارن گفتم کجا میاد می‌ذاره با اون راننده رفتن اون منطقه که لاک‌شت‌ها تخم می‌ذاشتن. بعد نشسته دیده لاک‌پشت‌ها میان تخم می‌ذارن مردم میان تخم‌ها رو جمع می‌کنن بعد می‌گفت دیگه همون‌جا نشستم و به راننده گفتم من همین‌جا فعلا می‌شینم ببینم چی می‌شه. باور کنید چندین شب اصلا اونجا می‌موند خونه نمی‌اومد چون لاک‌پشت‌ها شب می‌اومدن تخم می‌ذاشتن این دیگه شب خونه نمی‌اومد همون جا پیش لاک‌پشت‌ها بود دوباره اگر می‌اومد تا لاک‌پشت‌ها، زنگ می‌زدن اون چندتا از روستایی‌هایی کمکش می‌کردن اینا زنگ می‌زدن لاک‌شت اومده تخم می‌ذاره دوباره بلند می‌شد می‌رفت. خلاصه این تخم لاک‌پشت‌ها رو جمع می‌کرد با کمک مردم بعد اون موقع هومن جوکار هم اون‌جا بود کمکش می‌کرد یه دو تا از کارشناس‌های مال اون منطقه قشم بودن اون‌ها هم کمک‌شون می‌کردن آقای رنجبر آقای باخته. بعد کمک‌شون می‌کردن این کارها رو می‌کردن بعد سازمان ملل که می‌اومد سرکشی کرد بهشون گفت که شما غذای مردم رو دارید می‌گیرین از مردم این تخم لاک‌پشت‌ها غذای مردم بود یه چیزی رو جایگزین این تخم لاک‌شت‌ها باید بکنید که غذاشون رو گرفتید یه کمکی باید بهشون بشه. دیگه من شروع کردم به آموزش صنایع دستی که مجانا آموزش می‌دادیم البته سازمان ملل کمک می‌کرد یه مقداری بودجه بهمون داده بود که ما وسایل صنایع دستی می‌خریدیم می‌اومدن اینجا کار می‌کردن دیگه منبع درآمدی شده بود اول گلیم آموزش می‌دادیم، می‌گم می‌دادم، می‌دادیم نه خودم تنها کار می‌کردم. اول گلیم آموزش می‌دادم بعد دیگه این کارهای سوزن دوزی که رو پاچه‌های شلوارشون بود چون توریست‌ها می‌اومدن پارچه‌های شلوار به دردشون نمی‌خورد که مثلا شلوار بندری بخرن خیلی لازم نداشتن من گفتم این‌ها رو کاربردیش بکنید دیگه ما این‌ها رو اوردیم رو چیزهای مختلف کوسن و رومیزی و چیزهای مختلف جا موبایلی و دیگه خیلی چیزای متنوع درست کردیم که توریست‌ها می‌اومدن اینا رو خیلی بهتر می‌خریدن بعد من خودم این طرح حیوون‌هایی که، رو پرنده‌هایی که بیشتر تو جزیره بود لاک‌پشت دلفین اینارو از رو عکس‌های، آقای دره‌شوری که می‌دونید عکاسی می‌کنه؟

کیمیا: بله

پروین دره‌شوری: از روی عکس‌های آقای دره‌شوری می‌کشیدم بعد می‌دادم این‌ها گلدوزی می‌کردن بعد این‌ها خیلی برای ما برای خودشون فروش خیلی خوبی داشت بعد هم دیگه مغازه گذاشتن، شرکت تعاونی درست کردن، خود روستایی‌ها خانم‌ها باعث می‌شد که خانم‌ها دور هم جمع بشن یعنی. من البته برای منطقه آزاد هم کار می‌کردم اونجا قبلا برای منطقه آزاد کار می‌کردم دیگه هم من هم آقای دره‌شوری بعد که سازمان ملل کار ما خوشش اومد و گفت می‌خوام حمایت‌تون کنم که یه مقداری از بودجه کارمون رو می‌دادن دیگه اومدیم با سازمان ملل کار کردیم و که من هنوزم که هنوزه دارم کار می‌کنم باهاشون یعنی تا چند ماه پیش هم باهاشون در تماس بودم کار می‌کردم کارمون ادامه داشت بعد خلاصه این‌ها خیلی درآمد خوبی بود براشون بعد من اول خودم آموزش می‌دادم روستاهای مختلف می‌رفتم فکر کنم مثلا 9 تا روستا خودم مستقیما خودم کار کردم بعد دیگه بچه‌ها آموزش دیده بودن دیگه بعضی‌ها واقعا کارشون عالی بود بعد من این بچه‌هایی که خوب بودن دخترهایی که خوب بودن بیشتر هم شاگردهامون مثلا بیست و پنج سال سی سال بودن. اونایی که خیلی خوب داشتیم البته هفده هجده سال تا بیست و پنج سال بیشتر بودن بعد اونا که خیلی خوب آموزش دیده بودن یعنی خودشون باعث شده بودن علاقه بیشتری داشتن و بهتر آموزش دیده بودن این‌ها رو من کرده بودم مربی می‌رفتم روستاهای مختلف آموزش می‌دادن من فقط هفته‌ای یکبار می‌رفتم به هر کدوم سر می‌زدم که ببینم کارشون چطوره چیزی لازم دارن یا نه خلاصه از این کارا و خودمم که کار می‌کردم بیشتر بچه‌هایی سعی می‌کردم دخترهایی رو آموزش بهتر بدم که ببینم بیشتر احتیاج دارن به پول این یعنی دقت بیشتری می‌کردم که این‌ها درآمدشون بیشترباشه وقت بیشتری می‌ذاشتم براشون

کیمیا: چقدر عالی

پروین دره‌شوری: خلاصه این کار من بود تو قشم که فکر کنم شش سال هفت سال طول کشید یعنی من تو جزیره قشم کار کردم وقتی هم من اومدم اینجا من رابطه‌م رو با بچه‌های جزیره قطع نکردم واقعا چون خیلی بهشون علاقه‌مند بودم عین دخترهای خودم شده بودن دیگه زنگ می‌زدن اگر مشکلی داشتن اول که من رفته بودم مثلا تمام پرنده‌هایی که می‌کشیدم می‌دادم گلدوزی می‌کردن این‌ها رو می‌گفتن پرنده مرغ دریایی بعد دیگه تمام اسم اون پرنده‌ها را از رو همین طرح‌هایی من بهشون داده بودم گلدوزی کرده بودن تمام اسم پرنده‌ها رو دیگه یاد گرفته بودن بعضی وقت‌ها خودم تعجب می‌کردم از اینکه این‌ها چجوری اسم تمام پرنده‌های جزیره رو یاد گرفتن. خلاصه خوب بود هم برای ما خوب بود هم بچه‌های جزیره خیلی من واقعا تو این چند سال لذت بردم از اینکه با بچه‌های جزیره قشم کار کردم، واقعا می‌گم‌ها واقعا لذت بردم خیلی دوست‌شون داشتم.

موسیقی

 

تجربه زنان روستایی قشم از پروژه توان‌مندسازی

کیمیا: خاطره ویژه‌ای دارید از اون دوران برامون تعریف کنید؟ می‌دونم یه کم سوال به نظر کلیشه‌ای میاد ولی چون این‌قدر خودم رو می‌ذارم جای اون اتفاق این‌قدر به نظرم اتفاق هیجان‌انگیزیه که احساس می‌کنم هر روزش یه خاطره بوده ولی یه چیز ویژه‌ای که الان مثلا وقتی می‌گن خاطره تو ذهن‌تون بیاد و خیلی تو ذهن‌تون پررنگ باشه دارید برامون تعریف کنید؟

پروین دره‌شوری: شاید این برای من لذت بخش‌ترین چیزی بوده که دیدم کوشه یه خانمی بود که می‌گفت اومده بود تو کلاس آهان ما این آخرهای کلاس‌مون تموم می‌شد به این‌ها کار صنعت گری می‌دادیم چون دیگه بعد از سه ماه به عنوان صنعت‌گر معرفی شون می‌کردم کارت صنعت‌گری می‌دادیم. دختری‌هایی که اصلا، خیلی محجوب بودن دیگه خودتون می‌دونید بچه‌های جزیره چطورن یکی‌شون اومد سخنرانی کرد تو یکی از این جلسات گفت من سرم درد می‌کرد مریض بودم هیچ دارویی تاثیر نمی‌کرد هرچی دکتر می‌رفتم خوب نمی‌شدم بعد یه روز، احتمالا افسردگی داشته، بعد می‌گفت یه روز به دکترم گفتم کلاس گلیم بافی تو مرکز روستای ما باز شده به من گفت که برو کلاس گلیم بافی کلاس صنایع دستی، بعد خانم می‌گفت من از وقتی امدم این کلاس صنایع دستی اولا خیلی قشنگ توصیف کرد کلاس صنایع دستی رو می‌گفت عین یه باغ پر از گل من وارد شدم تو این گلیم‌ها دیدی رنگی من وارد یک… خودش خیلی واقعا قشنگ نوشته بود درحالی که کلاس پنجم ابتدایی سواد داشت. من وارد یک باغ گل شدم و کلاس موقع ثبت نام‌ هم گذشته بود و وقتی به خانم دره‌شوری گفتم من می‌خوام سرم درد می‌کنه مریضم دکترم گفته بیام کلاس با وجود اینکه یک ماه از کلاس گذشته بود من رو با خوش‌رویی قبول کرد رفتم کلاس بعد از اون من نه قرص خوردم نه سرم درد می‌کنه شب‌ها نمی خوابیدم الان راحت می‌خوابم احتمالا افسردگی داشته دیگه جمع کلاس ما خیلی من چون بچه‌ها کم از خونه می‌اومدن بیرون سعی می‌کردم کلاس‌هام جوش شاد باشه مثلا اگر می‌گفتن یه سی‌دی بزارید گوش بدیم اون موقع نوار می‌ذاشتن یه نوار بذاریم؟ من می‌گفتم آره یه نوارهایی که مجازه بذارید اشکال نداره یعنی سعی می‌کردم کلاس رو شاد نگه‌دارم بچه‌ها با هم حرف بزنن شوخی کنن یعنی خیلی سخت‌گیری نمی‌کردم تا بچه‌ها روحی‌شون میان بیرون روحی‌شون خوب باشه بعد این صحبت‌های این دختر که باعث می‌شد مریضی‌ش خوب باشه یا یکی از دخترها می‌گفت من پدرم نابیناست خرج خونه رو می‌دم با همین کار، این چیزها برای من خیلی لذت بخش بود. خاطره خاصی ندارم ولی اینکه یه کمکی بود برای دخترها من خیلی همیشه خوشحال بودم. نه چیز خاصی نبود

کیمیا: چقدرم عالی. نه همین‌ها هم خیلی قشنگ بودش. خانم دره‌شوری تو پروسه در واقع ژئو پارک شدن قشم هم شما حالا به طور مستقیم هم درگیر بودین همراه آقای دره‌شوری؟

پروین دره‌شوری: نه ولی همه جا می‌رفتم باهاش. می‌گفت اون خانمی که قرار بود بیاد امضا کنه ژئو پارک تصویب بشه از استرالیا یه خانمی اومد که این ژئو پارک ما رو امضا کنه وقتی رفت امضا کنه که مثلا واقعا دیدن بازدید کنه اومد یه یک هفته‌ای چند روزی حالا یادم نیست چند روز چند روزی قشم بود. چون براش خیلی همش فکر می‌کرد که خانم‌ها خیلی محدودا می‌گفت وضعیت خانم‌هانون رو درست کنید بعد ژئو پارک درست کنید و من همین خانم‌هایی که اونجا پست داشتن کار می‌کردن این‌ها رو دعوت کردیم این خانم‌ها رو دید. نمی‌دونم نه چیز خاصی به‌غیر از این ما نکردیم .

کیمیا: چرا شکسته نفسی می‌کنید تاثیر به این مهمی داشتین

پروین دره‌شوری: خانم‌هایی که توان‌مند بودن یه پستی داشتن یه کار مهمی انجام داده بودن این‌ها رو همه رو یه ظهر دعوت کردیم اومدن این خانم همه‌شون رو دید، دید که این‌ها خانم‌ها اینجا خودشون برای خودشون کسی هستن دیگه اون از ذهنیتش دراومد که مثلا تو ایان خانم‌ها هیچ کاری نمی‌کنن.

موسیقی

سالار: این فعالیت‌هایی که خانم دره‌شوری و بعدتر اساتیدی مثل افسانه احسانی اونجا انجام دادن، باعث یه تغییر بزرگ بین زن‌های اون جامعه شده. نمونه بارز این تغییر رو میشه تو جیما فتاحی دید. دختری که از کودکی درگیر این پروژه شده و الان نه تنها یه رهبر موفق توی روستاست بلکه راهنمای زنان دیگه‌ای توی سرزمین‌مونه که دارن برای نشون دادن توانمندی‌هاشون تلاش می‌کنن. بیاین ببینیم کسایی مثل جیما چه مشکلاتی توی این مسیر داشتن:

 

مشکلات زنان در راه توان‌مندسازی و فروش صنایع دستی در قشم

جیما: روستای ما مثلا محدودیتش به این‌قدر بود که خانم نباید بره بیرون، خانم نباید درس بخونه، خانم نباید بره جنسش رو مثلا به عرضه بذاره که بخواد بفروشه از این حرف‌ها. ما چون برادرهامون کنار ساحل بودن و با آقای مهندس کار می‌کردن و خانم‌شون می‌اومدن اونجا تو کار صنایع دستی بودن ما هم می‌رفتیم کنار ساحل برادرها‌مون می‌گفتن شما هم می‌تونید بیاید که خانم مهندس دره‌شوری اونجا تنها نباشن و وقتی شروع کرده بودیم برای رفتن همه از ما حرف درمی‌آوردن و می‌گفتن که این کار اشتباه دیگه کار به جایی رسیده که برن دخترها برن کنار ساحل حرف بزنن و با مرد نامحرم ارتباط بگیرن و بشینن و از این تیکه کلام‌ها.

پروژه لاک‌پشت‌ها بعد از آقای مهندس دره‌شوری و خانم‌شون افتاد دست آقای مهندس آذری، نیما آذری و خانم احسانی و این کار شروع شد خیلی رونق گرفته بود روستا و دیگه هیچ وقت مردم اون تخم‌ها رو نمی‌خوردن، فقط داشتن حفاظت می‌کردن برای اینکه مثلا بتونیم بهتر از این گونه لاک‌پشت حفاظت کنیم یه کاری باید یه کارهایی تو روستا انجام می‌دادیم ما هنر داریم به نام گلابتون‌دوزی که فقط رو شلوارهای محلی‌مون کار می‌شد و کاربرد دیگه‌ای نداشت گفتن که شما می‌تونید جای اینکه فقط رو شلوارهاتون کار کنید این صنایع دستی رو گلابتون‌دوزی رو کاربردی‌ش کنید رو شال جا موبایلی کیف و از این چیزها که هر کسی وارد روستا می‌شه یه سوغاتی رو با خودش ببره و هم اینکه درآمدی بشه برای این جامعه. این کار رو انجام دادیم هیچ کس راضی نبود ما می‌رفتیم فروش می‌دادیم فقط مثلا از خانواده ما و ما مثلا با اینکه خانم‌ها مثلا نمی‌اومدن و شوهرهاشون از ما حرف درمی‌اوردن به خانم‌هاشون می‌گفتیم که شما می‌تونید تو خونه‌هاتون کار کنید و جنس‌هاتون رو بیارید دست ما بدید ما بریم کنار ساحل براتون بفروشیم و درصدی رو برای صندوق پس‌انداز کنیم. ما این کار رو می‌کردیم کم کم بعد گذشت زمان خانم‌ها همه به این نتیجه رسیدن که هر جایی بری مثلا خانم هر جایی برن اصلا اشکال نداره، با همون اصالت، با همون فرهنگ، با همون گفتار و گویش و همه چی که دارن می‌تونن جنس‌شون رو به عرضه بذارن و زن اصلا محدودیت خاصی خودش رو نداشته باشه تو هر روستایی.

بعد دیگه اومدیم رو حفاظت و صنایع دستی که رونق گرفته بود دیگه اومدیم رو اقامتگاه‌های محلی کار کردیم گفتیم برای اینکه لاک‌پشت تایم نداره بتونیم گردشگری که وارد روستا میشه بخواد دوباره برگرده قشم براشون سخت نباشه که بخوان دوباره برگردن و همین‌جا خونه های محلی رو در اختیارشون بذاریم چون خونه‌های ما خیلی بزرگه همه مردم مخالفت می‌کردن و نمی‌ذاشتن تا اینکه کم‌کم به این نتیجه رسیدن این کار هم شدنیه و الان همه بهمون زنگ می‌زنن و میگن که ما هم خونه‌هامون آماده‌ست و می‌تونیم در اختیار همه بذاریم.

موسیقی

 

بریم با هم دلفین ببینیم؟ مساله حفاظت از گونه‌های جانوری قشم

سالار: اسکله شیب‌دراز محلیه که می‌تونید از اونجا برین به جزیره سوم جنوبی‌مون یعنی هنگام. بخش زیادی از آدم‌های روستا الان جذب کار گردشگری و هدایت قایق‌های توریست‌ها به سمت هنگام و البته دیدن دلفین‌ها شدن. این خیلی اتفاق خوبیه. اتفاقی که نتیجه مستقیم توسعه پایداره. اما یه نکته‌ای هم این وسط وجود داره که تقصیر من و شمای توریسته. رفتن سمت دلفین‌ها و دیدن پریدن‌شون و بازی کردن‌شون خیلی تجربه بی‌نظیریه. اما انگار به مرور یادمون رفته که دیدن حیوانات تو طبیعت یه پروسه زمان‌بر و تخصصیه که باید واسش حسابی زمان گذاشت. این رو کسایی که اهل پرنده نگری یا کلا رصد حیوانات تو طبیعت باشن می‌دونن. اما ما عادت کردیم که هی به ناخداها استرس وارد کنیم که یالا بریم اونور اونجان، بریم اونور، گاز بده و هی تشویق‌شون کنیم که بیشتر و بیشتر به دلفین ها نزدیک بشن. این شده که الان ملت فکر می‌کنن اگه دلفین توی یه متری‌شون دایو نزنه اون 10 هزار تومنی که به قایقران بی‌نوا دادن سوخت شده. همه‌مون انگار می‌خوایم با یه گوشی موبایل عکاس حیات وحش بشیم و یه عکس خیلی دبش از دلفین‌ها تو چند قدمی‌مون بگیریم. اما این رو در نظر نمی‌گیریم که این فشار بی رویه ما به دلفین‌ها باعث ترسیدن‌شون می‌شه. چیزی که همین الان هم رخ داده و محل تجمع دلفین‌ها هی داره بیشتر و بیشتر از ساحل شیب‌دراز و هنگام دور میشه. تازه تمام ماجرا این هم نیست و بارها شده که قایق‌ها و پره‌های موتورشون به دلفین‌ها برخورد کرده و باعث آسیب جدی و حتی مرگ‌شون شده. پس ازتون خواهش می‌کنیم که وقتی برای دیدن دلفین‌ها رفتین، حتما با قایقران طی کنید که لازم نیست خیلی بهشون نزدیک بشین و بترسونیدشون. باور کنید دیدن دایو دلفین ها از 50 متری هم بسیار لذت بخشه.

 

تور یک‌روزه هنگام

سالار: هنگام خیلی سواحل قشنگی داره. تمام ناخداهایی که شما رو با قایق میارن هنگام یه تور مشخصی رو براتون برگزار می‌کنن. می‌برن‌تون ساحل نقره‌ای، می‌برن‌تون آکواریوم، یه جای هست که آب این‌قدر شفافه می‌تونید ماهی‌ها رو به وضوح ببینید و سر آخر هم وقت میدن بهتون که برین سروقت یکی از جاذبه‌های خوشمزه جزیره. الان بیشتر چیزی که به عنوان یه توریست می‌تونید اونجا از هنگام ببینید یه بازارچه بسیار پر شور و حاله که کنار ساحل هنگام کشیده شده. تجربه قدم زدن بین دکه‌ها با سروصدای آدم‌ها، صدای موسیقی و از همه مهمتر صدای خانوم‌های جنوبی که شما رو دعوت می‌کنن به خوردن سمبوسه و اگر خوش شانس باشین غذاهای خوشمزه‌تر خیلی جذابه. یه سوغاتی هیجان انگیزی که توی تقریبا تمام دکه‌ها میبینید انواع گردنبند و گوشواره با صدفه. اما راستش متاسفانه خیلی‌هاشون محصولات چینی‌اند و باید جنس شناس باشین تا بتونین صدف خود منطقه رو گیر بیارین.

کیمیا: یه کار هیجان‌انگیز دیگه‌ای هم که توصیه می‌کنم حتما توی جنوب و به خصوص هنگام انجام بدین کشیدن طرح حنا روی دست‌تونه. کلی از زن‌های هنگامی اونجان و بهتون پیشنهاد می‌دن که هنرشون رو در ازای عددی اندک رو دست، پا یا هرجا که شما دوست داشته باشید پیاده کنند. نقش حنا از اون یادگاری‌هایی که چند روز بعد از سفر هم هر وقت بهش نگاه کنید یه لبخند شیرین رو لب‌تون میاره.

موسیقی

 

جشن‌رنگ در هنگام، کمپ توی جزیره هنگام چجوریه؟

سالار: این روزها هنگام شده کعبه‌ی اهالی سفر. تقریبا آرزوی هرکسیه که بره هنگام و کمپ کنه و تو زیبایی‌های اونجا غرق بشه. تجربه کمپ کردن توی هنگام درسته که بی‌نظیره اما بیاین شورش رو دیگه درنیاریم دیگه. یه‌جوری کمپ کنیم و رفتار کنیم که فردا روزی هم باز بتونیم به اون‌جا برگردیم. هنوز جای جشن رنگ‌هایی که اونجا برگزار کردن روی تن جزیره درد می‌کنه و با خاک برگردوندن هم درست نمی‌شه.

بهترین کار اینه که اگه می‌خواین کمپ کنید همون‌طور که کیمیا توی هرمز گفت، با محلی‌ها هماهنگ بشین. هم امنیت‌تون بیشتره، هم خیال‌تون راحت‌تر. تازه این وسط خیلی از محلی‌ها هستن که براتون آب و غذا و امکانات هم تهیه می‌کنن و میارن محل کمپ‌تون و خب اینجوری می‌تونین به جامعه محلی اونجا هم کمک واقعا شایانی بکنید.

موسیقی

 

از روستای طبل به چه جاذبه‌‌هایی دست‌رسی داریم؟

کیمیا: اما بیاین برگردیم به قشم و بریم سراغ جاذبه‌های شمال جزیره. این روزها شهر طبل شده مرکز گردشگری جزیره. اسکله طبل یکی از بهترین جاها برای دیدن جنگل حرا ست. ولی حتما حتما قبلش از همون روش‌هایی که سالار گفت ببیند که موقع مد کیه. خیلی از دالون‌های وسط جنگل هست که وقت جزر نمی‌تونید برید توشون. اینجا برای گردشگرهای یکم حرفه ای تر بهشت پرنده نگریه. انواع و اقسام پرنده های مهاجر، مقیم و کنارآبزی رو می‌تونید توی این جنگل ببینید. هرچه صبح زودتر برین، شانس‌تون برای دیدن پرنده‌های مختلف بیشتر هم می‌شه. اگه بتونین از ناخدا بخواین که یه چند لحظه‌ای موتور رو وسط جنگل خاموش کنه می‌بیند که صدای آب و خوندن پرنده‌ها چه جذابیتی داره.

اما از طبل مسیر رو ادامه باید بدین به سمت غرب و از جاده ساحلی برین به سمت یکی دیگه از ژئوسایت‌های خفن قشم یعنی چاه‌کوه. اینجا هم یه سایت فرسایشیه که قدم زدن توش مطمئنا شما رو به وجد می‌اره. راستی قبل از رسیدن به خروجی چاه‌کوه یه بندر کوچولویی هست که دارن توش لنج می‌سازن.

 

بازدید از کارگاه لنج‌سازی رو از دست ندید.

لنج سازی از اون هنرهای قدیمیه که سال به سال داره بیشتر و بیشتر فراموش می‌شه و بعید نیست که به زودی به کل محو بشه. اما خب هنوز هم گوشه گوشه دنیا مشتری‌های خاص خودش رو داره. معمولا صاحب‌های لنج خیلی مهربونن و اگه ازشون بخواین می‌تونین برین بالا و لنج درحال ساخت رو ببینین. دیدن اون عظمت خیلی حس جالبیه. راستی قیمت لنج‌ها رو هم بپرسین تا برق از سرتون بپره.

 

غارهای نمکی قشم

سالار: اما اگر دوست دارین یه پدیده زمین شناسی خفن دیگه رو هم ببینید می‌تونید جاده ادامه بدین و جزیره رو دور بزنین و برین سراغ غار نمکدان که یکی از بزرگترین غارهای نمکی دنیاست. الان یه غار فرعی اون اطراف مناسب‌سازی شده و می‌تونین برین و از داخل غار دیدن کنید. اگه با نگهبان‌های غار کمی دوست بشین و هواشون رو داشته باشین، بلدین دیگه؟ توضیح ندم، وقتی به ته غار رسیدین یه مسیر بسیار تنگ و باریک هست که باید سینه خیز ازش عبور کنین. اولا که تجربه همون سینه خیز رفتنه خیلی حس خوبیه. بعد از اون هم وقتی به اون ور شکاف برسین دهن‌تون از هیبت غاری که پیش روتونه باز می‌مونه. اینجا اون بخش بکرتر غار نمکدانه. از اون جاهاست که اگر چراغ‌هاتون رو خاموش کنید می‌تونید معنی تاریکی مطلق رو حس کنید. طبیعت گردای قدیمی یه سنتی دارن که انتهای غار می‌شینن و با هم قرار می‌ذارن تا برای چند دقیقه هیچ‌کی هیچ صدایی درنیاره، چراغ‌ها رو خاموش می‌کنن و غرق می‌شن توی تاریکی و سکوت دیوانه کننده‌ی غار. پیشنهاد می‌دم شما هم امتحانش کنید. از غار که اومدین بیرون دو تا راه دارین. یکی اینه که برگردین طبل. اما یه راه کم تردد و بکر و خب البته یه کوچولو ریسکی وجود داره که جاده ساحلی سلخه. این جاده یکی از بی‌نظیرترین مسیرهاییه که می‌تونید توش رانندگی کنید. یه طرف‌تون کوه‌های رنگارنگ قشم و یه طرف دیگه‌تون دریای بیکران و فیروزه‌ای. البته هر چند کیلومتر یه پاسگاه هنگ مرزی هم هست که منطقه رو پایش می‌کنن و خب طبیعتا کاری با شما ندارن.

 

بهترین غروب جزیره رو کجا ببینیم؟

سالار: اما به عنوان مسئول غروب تو رادیو جولون، می‌خوام براتون از یه مقصد دیگه هم صحبت کنم. اگر حواس‌تون باشه و زمان‌تون رو تنظیم کنید می‌تونید برگردید طبل و از اونجا ادامه بدین تا یه شهر قدیمی قشم به نام بندر لافت. اینجا یکی از باستانی‌ترین مناطق مسکونی جزیره است. سعی کنید کمی زودتر برین اونجا و از آثار باستانی‌ش مثل چاه‌های طلا و کلا از بافت بی نظیر منطقه دیدن کنید. معماری لافت هم واسه خودش منحصر به فرده و می‌تونید تجربه دیدن بادگیرها رو کنار دریا داشته باشین. لافت کلا به بندر بادگیرها هم معروفه و دیدن بافت شهری‌ش از یه ارتفاع کمی بالاتر منظره خیلی بی‌نظیریه. لافت با اینکه روستای کوچیکیه اما دوتا قلعه باستانی داره و همیشه به خاطر داشتن آب شیرین یه جورایی مرکز قشم بوده. اما اما اما، دلیل اصلی اینکه گفتم بیاین لافت برای غروب‌هاشه. من بدون شک و تردید می‌گم که زیباترین غروبی که تا حالا توی عمرم دیدم توی لافت بوده. اصلا اگه یه نگاه به نقشه جزیره و مکان لافت هم بکنین متوجه می‌شین چی می‌گم. قشم رو دیدین دیگه، شبیه یه دلفینه. درست رو باله‌ی دلفین و به سمت ساحل غربی شهر لافته. در نتیجه هر روز شما می‌توین خورشید رو ببینین که توی دل آب و جنگل‌های حرا تو دوردست فرو می‌ره. حالا بسته به شانس‌تون که توی میدان دیدتون لنج‌های پارک شده باشه، آب در حالت جزر باشه یا مد و ابر داشته باشین یا نه ممکنه درجات مختلفی از زیبایی رو ببینین اما مطمئنم در هر صورت غروب لافت از اون چیزهاییه که هیچ وقت فراموشش نمی‌کنید.

موسیقی

کیمیا: رفقا این روزها توی شبکه‌های اجتماعی مختلف می‌بینیم که دغدغه‌ها درمورد جزایر جنوب خیلی زیاد شده و این خیلی خوبه و خیلی خبر خوشحال کننده‌ایه که همه‌مون داریم نگران این جزیره‌ها می‌شیم اما متاسفانه خبرهایی که به گوش‌مون می‌رسه درست و غلط خیلی قاطی و درهمه و یه جورایی شاید تشخیص دادن اینکه کدوم اطلاعات درست و صحیح هستش کار ماها نیست. توی این اپیزود ما سعی کردیم بریم سراغ کسایی که شاید از خیلی از ما آگاه تر باشن و درگیر این مسائل محیط زیستی بودن و درواقع سعی کردیم که اطلاعات رو از منبع موثق به گوش همه برسونیم.

سالار: این روزها بدلیل تعطیلی بهمن و طبیعتا بعدش هم تعطیلات نوروز خیل عظیمی از آدم‌ها هستند که می‌خوان برن سمت جنوب وبه اونجا سفر بکنن. ما می‌خوایم ازتون کمک بخوایم که این اپیزود رو به آدم‌های بیشتری معرفی بکنید تا بتونیم یه مقدار آگاهانه‌تر سفر بکنیم و آسیب کمتری به جزایر جنوبی بزنیم.

موسیقی

کیمیا: این هشتمین اپیزود فصل دوم (اپیزود نوزدهم) رادیو جولون بود که شنیدید. توی رادیو جولون من کیمیا خسروی به همراه سالار موسوی از تجربیات سفرهامون و دغدغه‌هایی که تو زمینه گردشگری داریم با شما گپ می‌زنیم.

سالار: از هر جایی که دارید رادیو جولون رو می‌شنوید این رو بدونید که ما ترجیح‌مون اینه که شما ما رو از طریق اپ‌های پادکست گوش بدید. اپ‌هایی مثل کست باکس، گوگل پادکست توی اندروید و اپلیکیشن خود پادکست توی آی او اس. البته ما تو خیلی از سایت‌های ایرانی مثل شنوتو و ناملیک هم هستیم و کانال تلگرام‌مون هم فعاله، اما وقتی شما ما رو از اپ‌های پادکست گوش می‌دید به ما کمک می کنه که ما آمار دقیق‌تری از شنونده‌هامون داشته باشیم و بتونیم بهتر و پر قدرت‌تر برنامه ریزی کنیم و جولون رو ادامه بدیم.

 

پیاده‌سازی متن: فرزانه قدیانی و حسام‌الدین مرادی

در اولین اپیزود از فصل دوم #رادیوجولون از ییلاقات شمال می‌گیم، تو قسمت #باروبندیل از راه‌های شروع سفر حرف می‌زنیم و همچنین بخشی از #سفرنامه “ماریا ترز” با هم می‌شنویم

اپیزود دوازده – تکه‌هایی از یهشت (ییلاقات شمال)

 

کیمیا: یه چیزی. باید یه جایی معلوم شه که بابا مسخره بازی از دفعه‌های قبل مثل همون میشه

سالار: آره، همین دیگه، بعدش بخندیم

کیمیا: من میگم که نه بابا خوب نگفتی (خنده کیمیا)

سالار: آهان همین دیگه خوبه

کیمیا: آهان نه من میگم اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه

موسیقی

سالار: سلام

کیمیا: اینجا یک رادیو واسه جولون دادنه. . . نچ نچ (خنده) اصلا خوب نشد

سالار: نه نه اصلا خوب نشد

کیمیا : سلام

سالار: اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه

موسیقی

سالار: آقا دلمون تنگ شده بود.

کیمیا: آقا چیه؟

سالار: چی بگم خب؟

کیمیا: آقا چیه؟ بابا چه کلمه‌ایه؟ این‌همه ضبط کردیم، قسمت زنان، فلان، اینا. بعد دوباره با آقا؟ نه دیگه (خنده کیمیا)

سالار: خیلی خوب آقا جان

کیمیا: باز آقا جان! ( خنده کیمیا و سالار)

سالار: آقا. خانم. رنگین کمانی‌های محترم. دلمون تنگ شده بود

موسیقی

سالار: دمتون گرم که اینقدر پایه‌این. واقعا ممنونیم که ما رو به‌ هم‌دیگه معرفی می‌کنین. من خیلی خیلی هیجان دارم که برگشتم.

کیمیا: منم واقعا دلم براتون تنگ شده بود. هم برای شما، هم برای حال و هوای خودمون وقتی متن‌ها رو می‌نویسیم یا وقت‌هایی که ضبط داریم. از همه مهم‌تر شور و هیجان شنبه‌هایی که روزهای انتشار جولونه.

موسیقی

سالار: عرض کنم که این چندوقته سعی کردیم که مخاطب‌ها و صاحب‌نظرهایی که نظر‌شون برامون ارزشمند بود، صحبت کنیم و ازشون ایده بگیریم که چکار‌کنیم که جولون بهتر از قبل بشه؟ در نتیجه یک سری تصمیماتی گرفتیم که هم‌اکنون همکارم برای شما توضیح میدن (با تغییر تن صدای سالار کمی طنز گونه)

کیمیا: مهمترین تفاوت فصل دوم رادیو جولون با فصل قبل ‌اینه که علاوه بر معرفی مقاصد، تو بعضی از اپیزود‌ها قراره، دغدغه‌های گردشگری رو بیشتر در موردش صحبت کنیم.

چه جور مسائلی؟ همون مسائل پایه‌ای، که مطمئنم خیلی‌هاتون وقتی بشنوین می‌گین اخ گفتی. اتفاق دیگه‌ای که قراره بیفته اینه که اپیزودهای جولون قراره چند تا بخش ثابت داشته باشه که کم‌کم باهاش آشنا می‌شین.

سالار: یک چیز هم من اضافه کنم که تلاش کردیم خیلی از سوال‌های شما رو درباره این‌که چطور شروع کنیم به سفر کردن و وسایل چی بگیریم و این‌ها رو در این فصل جواب بدیم.

کیمیا: خب دیگه مقدمه کافیه به نظر من. جمله‌ مورد علاقه ات را بگو که برویم سراغ اصل مطلب.

سالار: حالا، وقت جولون دادنه.

موسیقی

سالار: کیمیا تو تمام این سال‌هایی که سفر می‌کنم، یه سواله که خیلی ازم پرسیده میشه و مطمئنم که خیلی هم از تو این سوال را می‌پرسن

اونم اینه که قشنگ‌ترین جایی که تا الان رفتی کجاست؟

کیمیا: ببین دقیقا. وقتی این سوال رو می‌پرسن، یک دفعه هزار تا جا عکس‌هاش تند و تند میاد تو ذهنم. بعد خب خیلی سخته جواب این سوال رو دادن.

سالار: واقعا کار سختیه

کیمیا: معمولا من اینجوری می‌کنم که خب شمال ایران رو میگی؟ جنوب ایران رو میگی؟ یه ذره محدود ترش می‌کنم که بشه حداقل یه جا رو، یه جا رو که نه، حداقل چند تا جا رو معرفی کرد.

سالار: آره واقعا باهات موافقم. محدود کردن این کمک رو می‌کنه که حداقل بتونی یه جای مشخص رو در موردش صحبت بکنی. اگه موافق باشی بریم سمت شمال ایران و این دفعه در مورد ییلاق‌ها که خب، خیلی از این ییلاق‌ها سرشون بحثه. کدومشون بهشته ایرانه؟ در مورد یه چند تا از اونا صحبت بکنیم.

کیمیا: به نظر من هر‌کسی یه سری جاهای بکر رفته که به نظرش بهشته و شاید دلش بخواد این بهشت همین جوری دست‌نخورده بمونه. پس علی‌الحساب بریم سراغ ییلاقاتی که بیشتر اسمشون رو شنیدیم.

سالار: اول اینو بگم حالا که بحث ییلاقه بدونیم که برای رسیدن به خیلی از این مقاصد باید صبور باشین و خب مسیرهای سختی رو بگذرونین. اما می‌تونم بهتون قول بدم که ارزشش رو داره

کیمیا: خب حالا اینقدر سختش نکن. بیا از جایی شروعی کنیم که دسترسی بهش راحت‌تره. ماسال

موسیقی

 

چه نکاتی را باید قبل از سفر به ماسال و اولسبلانگاه بدونیم؟

کیمیا: احتمالا با شنیدن اسم ماسال خیلی‌هاتون یاد یک عکس رویایی می‌افتید. یه تپه است با یه سری کلبه ‌رنگی تو‌هاله ای از مه. واقعیتش اینه که ماسال هم این تصویر زیبا هست و هم نیست.

سالار: همون اول اول باید بگی که این تصویری که می‌بینین مال ماسال نیست. ماسال یه شهره توی مسیر رشت به تالش که توی ارتفاع پایین‌تریه و وقتی‌که واردش میشین، از هرکی بپرسین جاده ییلاق کجاست؟ نشونتون میده. که این جاده رو باید بگیرین و برین و برین و برین تا به اون بالا برسین که یه منطقه‌ایه به اسم اولسبلانگاه. راستش خود گیلکی‌ها هم سر تلفظ این اسم یه ذره توافق ندارن. درنتیجه شما هرچی خواستین صداش کنین. فقط خیلی این حروف ساکن اوست‌بلا‌نگاه و اینا نگین که مردم میمونن که شما کجا رو دارین میگین.

کیمیا: این روزها که اسم ماسال بین همه معروف شده، اون بالا دیگه کم پیش میاد که مشکل اقامت پیدا کنین. چون تقریبا همه کلبه‌ها رو اجاره میدن به مسافرا. قدیما اونجا فقط چندتا کلبه بود که تمام شب از الوارها سوزی می اومدا. ( خنده کیمیا ) اما الان وضعیت خیلی لاکچری‌تر شده.

موسیقی

سالار: اولسبلانگاه جون میده برای پیاده روی‌های طولانی و لذت بردن از مناظر زیر پاتون. اگه برنامه سنگین خواستین اونجا از هر کسی بپرسین یه جاده است نشونتون میده. برین به سمت یه امامزاده‌ای اونجاست که خب به هر حال سه الی چهار ساعت در واقع میشه گفت سربالایی باید برین.

کیمیا: یه برنامه خیلی خوب و سنگینی هم هستش که از سمت ماسال شروع میشه و تا ماسوله ختم میشه

سالار: خیلی سنگینه

کیمیا: آره ولی خیلی خوبه. خیلی قشنگه

سالار: اگر برنامه سنگینم نخواستین تو همون تپه‌ها راه رفتن و لذت بردن از اون منظره زیر پاتون واقعا بی‌نظیره، مخصوصا اگه شانس داشته باشین زیر پاتون یه دریای ابر هم بیاد که دیگه اصلا شاهکار میشه. ماسال جون میده واسه سفر خانوادگی. من اینم بگم که اگر از ماسال رد شدین، به یاد من یه کته کباب خوب بزنین.

موسیقی

کیمیا: موزیکی که پخش شد رو میشناسید دیگه؟

حیفه تا ماسال و اولسبلانگاه برید و حواس‌تون به تاریخچه این منطقه نباشه. یه‌کم بالاتر از اولسبلانکا یه اتفاق تلخ توی تاریخ معاصرمون افتاده. میرزا کوچک‌خان جنگلی، درست وقتی که سپاهش تارومار شده بود و خودش فراری، بالاخره توی این کوه‌ها از پا در میاد و کل قیام جنگل تموم میشه.

سالار: کیمیا چند وقت پیش بی بی سی و خشایار جنیدی یه سری پادکست داد به نام انقلاب اکتبر و ایران که کامل این قیام جنگل رو توضیح داده بود. من توصیه می‌کنم که حتما اون چهار قسمت رو پیدا کنین و گوش کنین.

موسیقی

 

در تعطیلات خرداد به سوباتان سفر کنیم یا نه؟

کیمیا: یه جایی هست که با شنیدن اسم تعطیلی خرداد همه یادش می‌افتن. البته من بیشتر یاد ترافیک رسیدن بهش تو اون زمان می‌افتم تا قشنگی‌هاش.

سالار: کافیه از خیلی از اهالی سفر بپرسین بهشت ایران کجاست؟ تا سریع بهتون بگن سوباتان. واقعا اغراق نکردنا. اما خب همین مکالمات میشه گفت که سوباتان رو نابود کرد. الان 3-4 ساله که هرآن کسی که فکر کنید به هر نحوی خودش رو می‌رسونه به این ییلاق برای شرکت در مراسم مُدِ طبیعت‌گردان ایران. که کی شلوارش خفن‌تره؟ کی کفشش گرون‌تره؟ خب تازگی‌ها هم که شده محل جولون ماشین‌های آفرود. درباره این آسیب‌ها مفصل‌تر صحبت می‌کنیم. اما الان بیاین فرض کنیم که فقط میریم اونجا و زیبایی می‌بینیم.

موسیقی

کیمیا: اگه می‌خواین بدون دردسر و راحت برسین به سوباتان، پیشنهاد می‌کنم با اتوبوس یا ماشین شخصی، خودتون رو برسونید تالش. از اونجا می‌تونین با نیسان یا ماشینی که بتونه مسیر خاکی و پر پیچ و خم رو طی کنه برسید به ییلاق سوباتان. این نیسان گردی هم که می‌دونید دیگه با تار و پود طبیعت‌گردی شمال ایران عجین شده.

سالار: مورد داریم اصلا طرف طبیعت‌گردی که میره، نیسان سواری نکنه بهش نمی‌چسبه.

والا قدیما سوباتان فقط چندتا کلبه بدون برق بود و معماری جاهایی که ما توش می‌خوابیدیم خیلی فرقی با طویله نداشت. اما الان کلی ویلای با امکانات می‌تونین توش پیدا کنین.

اصیل‌ترین چیزی که از سوباتان قدیم مونده، راسته بازارشه. بازاری که سرتاسرش شاید 20 تا مغازه هم نباشه‌ها، اما اونقدر واقعا با صفا و دلنشینه که حتما توصیه می‌کنم برین و توش قدم بزنین. نکته هیجان انگیز این بازار، دکه‌های کبابی‌شه. این دکه‌ها یخچال ندارن و تمام روز از اون گوشتی که صبح دست‌شون می‌رسه استفاده می‌کنن. اول این رو بهتون بگم که از چندین روز قبل، جگر و دل و قلوه‌اش کاملا رزرو شده و اصلا بهتون نمی‌رسه، اما به نظر من صبر کنین تا بعدازظهر که یکم گوشت نرم‌تر بشه، بعد برین و چند سیخ کباب بزنین و حتما حتما هم بهش بگین چند تا دنبه هم بزاره لای اون گوشت‌ها که قشنگ بتونین مزه بهشت رو اون جا بچشید.

موسیقی

 

پیاده‌روی نئور به سوباتان برای چه کسانی مناسبه؟

کیمیا: اما اگه تصورتون از سوباتان اون دشت‌های پر از شقایق و دریاچه زیبای نئوره، باید یک کم سختی تحمل کنین. سوار ماشین‌های اردبیل بشین و قبل از اردبیل سر جاده نئور از ماشین پیاده بشین.

سالار: که محلی‌ها بهش میگن بودآلالو

کیمیا: این قسمت مسیر خاکیه و بهترین وسیله نقلیه مثل خیلی از ییلاقات همون نیسان آبی‌های معروفه. پس نیم ساعت نیسان سواری کنین تا برسین به دریاچه. می‌تونین شب رو همونجا کمپ کنین. از اینجا به بعد یک کم داستان سخت میشه. اگه راهنمای محلی یا یه نفر که مسیر رو تا سوباتان بلد باشه و جی پی اس همراهش داشته باشه، ندارید همراه‌تون، پیشنهاد می‌کنم به هیچ عنوان با این ذهنیت که مسیر مشخصه یا بالاخره گروه‌های دیگه رو میبینیم پیاده رویتون رو شروع نکنین. این مسیر پیاده روی خیلی طولانیه در حدود دوازده ساعت

سالار: کیمیا این دوازده ساعت که میگی قشنگ تن و بدنم میلرزه. یاد اون تورهایی می‌افتم که آژانس همینجوری هر آن‌کسی که فقط می‌گفت دوست دارم بیاد رو ثبت نام می‌کرد و دوازده ساعت تو باید این آدم‌ها رو راضی می‌کردی که راه برن تا برسن سوباتان

کیمیا: دقیقا به هیمن دلیله که می‌گم حتما باید آمادگی کافی داشته باشین برای این مسیر طولانی و این که حواستون باشه اگه خودتون دارین مسیر رو میرین ممکنه ساعت‌ها کسی رو نبینین و همین ممکنه باعث بشه که مسیر رو غلط انتخاب کنین. پس من باز تکرار می‌کنم، نئور با سوباتان از‌هم فاصله زیادی دارن و اگه اهل پیاده‌روی و راه بلد نیستین از نئور به راحتی به سوباتان نمی رسین.

موسیقی

 

سفرنامه‌خوانی، ماریا ترز

کیمیا: چقدرعادت دارید سفر نامه بخونین؟ توی این فصل رادیو جولون، ما تصمیم گرفتیم که یک بخشی رو اضافه کنیم، برای این که سفرنامه بخونیم در کنار هم‌دیگه و سفرنامه‌های خوبی رو که وجود داره رو بهتون معرفی کنیم.

میثم امامی عزیز قراره توی این بخش با ما همکاری کنه. در واقع می تونیم بگیم که سردبیر این بخشه. اولین قسمت سفر نامه رو هم با صدای خودش با هم می‌شنویم.

 

مهمان برنامه: میثم امامی

دوست‌های خوبم، همراهان و شنوندگان رادیو جولون. سلام عرض می‌کنم. من می‌خوام امروز براتون کتاب بخونم. منتهی تو مقدمش براتون بگم که اگر اهمیت بدهیم به میراث فرهنگی و معنوی و هر آن‌چه که در بستر تاریخ ما شکل گرفته به دو صورت ما می‌تونیم برخورد بکنیم، بعضی از میراث ما بصورت فیزیکی وجود دارن و وجود خارجی‌شون درواقع، بصورت فیزیکی پیداست و اینه که خیلی از ما‌ها حداقل اسمی از اون‌ها شنیدیم. ولی بسیاری از رفتارها، آداب و رسوم و هنجارهایی را که در غالب تاریخ و در بستر تاریخ کشور ما بوده این‌ها رو متاسفانه در هم زمان با زمان از بین رفته. گذر زمان باعث شده که این‌ها یا فراموش بشن یا از بین برن. یکی از راه‌هایی که ما می‌تونیم این‌ها رو پیدا بکنیم و قدر آداب و رسوم و تنوع فرهنگی که در کشورمون هست رو بدونیم مطالعه کتاب‌هاست. از میان این کتاب‌ها، آثار خاطرات یا سفر‌نامه‌هایی که مسافرین یا جهان‌گردانی که به کشور ما اومدن و از خود به جای گذاشتن، خیلی می‌تونه به ما کمک بکنه.

من امروز می‌خوام با توجه به این که فصل، فصل بهار است، فصل کوچ عشایر هست. امروز می‌خوام از یه کتابی که خاطرات خانوم ماریا ترز به عنوان شهسواران کوهستان هست. ایشون در اوایل قرن بیستم یا بهتره بگم در واسط قرن بیستم به کشور ما میاد. طی دعوتی که آقای آندره گدار و خانم‌شون از ایشون میشه به عنوان دوست. دعوتش می‌کنن و بعد که وارد ایران میشه به قصد دیدن آثار فرهنگی و تاریخی ما راهی استان فارس میشه و در استان فارس با عشایر قشقایی هم‌گام و هم‌مسیر میشه. قسمتی از این کتاب رو که در اردوگاه بهاره خسرو و شیرین، ییلاق عشایر قشقایی هست رو با هم‌دیگه مرور می‌کنیم.

 

شیهه اسب‌ها و عرعر الاغ‌ها همچون صدای شیپور در گوشم طنین انداخت. سپیده می‌دمید. پیچیده در زیر پتو با کنجکاوی به اطراف نظر انداختم. روی زمین قالی زیبا پهن بود و در گوشه چادر آفتابه‌ای نقره‌ای قرار داشت که احتمالا پر از آب سرد بود. شب قبل چنان خسته و یخ زده بودم که هیچ خودم را تمیز نکردم. شرمنده از خویش از بستر بیرون خزیدم و به شتاب کمی وضعم را مرتب کردم. درست حدس زده بودم آب آفتابه در نقطه انجماد بود. عرق‌گیر خاکستری و لباسهایم را طی سفر عوض نکرده بودم. چه اهمیتی داشت هیجانم بیش از آن بود که بتوانم برای رسیدن چمدان‌هایم صبر کنم. اما به هر حال چمدان‌هایم قرار بود کی برسند؟

لبه چادر را گشودم و قدم به بیرون گذاشتم در دنیایی کاملا تازه بودم. در دشتی کاملا سرسبز و محصور در میان کوه‌های عریان. اردوگاه وسیعی برپا بود. فقط در جانب شمال شرقی چادری دیده نمی‌شد. چادر سفید من در بین چندین چادر دیگر قرارداشت که از لحاظ جنس و رنگ همانند بودند. آن طرف‌تر چادرهای آبی اخرایی و در فراز و نشیب صحرا دسته‌های سیاه چادر برپا بود. خیلی زود انواع چادر را شناختم. چادرهای ساخت هند با پارچه‌های رنگی. چادرهای ایرانی مزین به قلمکار.

این پارچه‌های چاپ دستی با طرح گل و بوته. سابقا در شهرهای اصفهان و کاشان تولید می‌شدند و امروزه در اروپا مورد تقلید قرار گرفته است. گفته می‌شود که در قرن هفدهم، دو راهب به ایران سفر کرده‌اند و چوب‌های حکاکی شده‌ای را برای چاپ قلمکار با خود به اروپا برده‌اند. این نمونه‌ها در جنوب فرانسه الگوی کار قرارگرفت و هنوز در پروانس و به ویژه در شهر آرل رایج است.

سیاه چادرهای معمولی از موی بز بافته می‌شود. تنها اثاثیه این چادر‌ها فرش‌ها و قالی‌هایی است با جنس‌ها و طرح‌های مختلف. سه نوع فرش عمده در ایل قشقایی وجود دارد:

قالی: فرش‌هایی زیبا که روی دار بافته می شود.

فرش‌های بدون پرز که گلیم نام دارد و جاجیم، پتو‌هایی چهارخانه با رنگ‌های شاد که با گمپل‌های پشمی تزیین می‌شود.

اردوگاه درجنب‌وجوش بود. اسب‌های افسارشده و پای در زنجیر، پشت‌شان پوشیده شده از جاجیم‌های زیبایی که به ابتکار صاحب‌شان یا با طرح‌های شرقی زینت یافته ‌بود.

مردها در آستانه چادر‌ها در کنار هم نشسته بودند و قلیان دود می‌کردند و چای می‌نوشیدند. همین که مستخدمان چشمشان به من افتاد با شتاب به سویم دویدند و در فنجانی نقره نشان چای و در یک سینی نان گندم برایم آوردند.

جلوی چادرم نشسته بودم و از این صحنه زیبا لذت می‌بردم در سپیده دم. رنگ زمین و آسمان واقعا زیبا بود. چادر‌های اطراف هنوز بسته بود. مستخدمان آماده به خدمت در کنار ایستاده بودند. مدتی بعد گوشه چادری باز شد و ناصرخان بیرون آمد. چون مرا دید لبخندی محجوبانه زد و در حالی که کنارم می‌نشست، پرسید: خوب خوابیدید؟ سپس با انگلیسی تقریبا دست و پا بسته شکسته‌ای گفت که از سفر جنوب برگشته ودیشب فقط چند لحظه قبل از ما رسیده است. آنجا در ملک برادرش ملک منصور بود و تا آن لحظه کسی از حضورش اطلاع نداشت. این واقعا مایه سعادت بود زیرا می‌توانستم تمام صبح را فارغ از مزاحمت این و آن به گفتگوی مفصل با رییس ایل قشقایی بگذرانم.

به تدریج گفت و گوی ما حالت صمیمانه‌تری به خود گرفت.

ناصر خان از دوران کودکی‌اش حکایاتی باز گفت. از زمانی که پدرش ریس ایل بود. در دوران کریم خان زند یکی از نیاکان ما به نام جانی آقا رییس قبیله شاهلو که گفته می‌شد از اخلاف صفویه است از خواص دربار شد و به صدر اعظمی رسید و به عنوان ایل خان منصوب شد. ایل خان را میتوان رییس الرواسا ترجمه کرد. این کلمه ریشه مغولی دارد و احتمالا نخستین بار آن را هلاکو به کار برده است. وقتی که طایفه قاجار سلسه زند را برانداخت. فرزندان جانی آقا را چشم در آوردند و زبان بریدند.

نام قشقایی همانطور که برادرم به شما گفت احتمالا معانی و ریشه‌های متفاوتی دارد. از آنجا که ما در تربیت اسب مهارت داریم، بعید نیست که این نام را به کسی که داده باشند اسبش ستاره سفیدی بر پیشانی داشته و به علاوه ایل ما را کسی که از شمال به جنوب کوچ کرد نیز میتوان نامید. ما نوادگان جانی آقا از تیره شاهلو هستیم. این تیره امروز تقریبا منقرض شده و فقط شامل چهار یا پنج خانوار است.

ناصر خان از پیشرفت‌های در حال حصول و کار بازسازی در میان کسانی که به او ایمان دارند با غرور سخن گفت. او برای چهارصد هزار زن و مرد ایل فقط قاضی و حکم و ناصح نیست بلکه مصلحی مهربان نیز هست.

از ناصر خان درباره قدرتش پرسیدم؟ در پاسخ گفت جای چون و چرا ندارد اگر احساس کنم که در میان تمامی ایل،حتی پنج نفر با من مخالفند، بی درنگ کناره‌گیری می‌کنم. نقش من به عنوان ریس ایل باید با توافق و همکاری همه افراد اجرا شود.

موسیقی

 

جواهردشت کجاست و چطور می‌شود به آن سفر کرد؟

کیمیا: اما می‌رسیم به ییلاق محبوب من. جواهردشت. رفقا می‌دونید دیگه جواهر دشت با جواهرده کاملا فرق داره.

حالا جواهر دشت کجاست؟ برای دسترسی به جواهردشت کافیه خودتونو برسونید به سیاهکل‌رود که اگه بخوام مشخص‌تر بهتون بگم بین رودسر و چابک‌سر قرار گرفته. از این روستا میتونید سوار جیپ بشید تا جواهردشت.

سالار: اینجوری که میگی آدم انتظار لندکروز داره قشنگ

کیمیا: نه خب پس یه لحظه از رویاهاتون بیاید بیرون. اینجوری نیست که سوار یه جیپ آخرین مدل بشید و تو جاده‌های راحت چند ساعتی سفر کنید. قراره سواره جیپ‌های قدیمی کا ام آمریکایی بشید که خیلی در رو پیکر درست حسابی نداره

سالار: تقریبا هیچی دیگه نداره

کیمیا: (با خنده) اونقدرم اون جاده بده که وقتی بعد دوساعت از ماشین پیاده میشید ومی‌بینید هنوز می‌تونید راه برید واقعا تعجب می‌کنید.

موسیقی

کیمیا: احتمالا الان دارید فکر می‌کنید چه کاریه همچین جای سختی رو بهتون معرفی کردم. خب قضیه اینه که من بهتون قول میدم که دقیقه به دقیقه اون مسیر سخت با تعجب و لذت دارید اطراف رو نگاه می‌کنید و وقتی می‌رسید به جواهردشت و تو روستا با منظره قله سماموس پیاده روی می‌کنید تموم سختی‌ها یادتون میره.

مسیرهای پاکوب خیلی زیادی تو منطقه هست که اگر تو فصل خوب برید هر لحظه قراره غافلگیر بشید. تا چشم کار می‌کنه روبروتون دشته و گله‌های گوسفند و اسب.

کلا من به شخصه علاقه زیادی به طبیعت دشت دارم، چون افق دید توی دشت خیلی گسترده است و میشه ساعت‌ها فقط نشست و تماشا کرد.

یادتون باشه که اگر قصد کمپ یا اقامت تو خونه‌های روستا رو دارید حتما آب و هوا رو چک کنید و لباس مناسب و غذای کافی با خودتون داشته باشین. این منطقه خیلی سرده و سوپری که بتونین همه مایحتاج‌تون رو ازش بگیرین نداره.

موسیقی

 

بار و بندیل، بررسی تجهیزات و راه و رسم سفر: چطور سفر رفتن را شروع کنیم؟

سالار: خب اگه یادتون باشه اول اپیزود گفتیم که قراره این فصل ما یک سری بخش‌های ثابت داشته باشیم. الانم اگه موافق باشین اولین قسمت از بخش بار و بندیل رو گوش بکنیم که قراره توش به سوال‌های شما جواب بدیم

موسیقی

کیمیا: یکی از بیشترین سوال‌هایی که از ما پرسیده میشه اینه که چه جوری سفر رفتن رو شروع کنیم؟ یا این‌که چه جوری همسفر پیدا کنیم؟

برای جواب دادن بهش شاید بهتر باشه داستان خودم رو براتون اول بگم

من اولین سفرهای طبیعت‌گردی و جدی‌ترم با تور بود. جالبه بدونید که سالار لیدر یکی از همون تورها بوده، دوستی ما برمی‌گرده به همون زمان.

همون موقع‌ها که با تور سفر می‌کردم، کم‌کم فکر کردم دلم می‌خواد واقعی‌تر و مستقل‌تر سفر کنم و خیلی اتفاقی تصمیم گرفتم برم کلاس‌های تور لیدری. این کلاس‌ها مسیر سفرهای من رو به کل تغییر داد. در واقع به واسطه اطلاعاتی که به دست می‌آوردم و رفاقت‌هایی که تو اون دوره شکل گرفت، کلی مسیر جدید پیش روم قرار گرفت. از کوهنوردی و تراکینگ‌های چند روزه تا برنامه‌های شهرگردی مختلف.

خلاصه که با سفر‌های گروهی شروع کردم و بعد سفر‌های کم جمعیت و دو نفره و آخرهم تکی. الانم بسته به حال و هوایی که دارم ممکنه تنها برم سفر یا جمعی. یه روز برم کوه و طبیعت یه روز هم روستاگردی.

همه اینا رو گفتم که بهتون بگم که هزارتا مسیر برای شروع سفر وجود داره و ممکنه یکی تو خودش ببینه که همون روز اول تنهایی بره و مسیر‌های جدید کشف کنه . اما در پاسخ به کسایی که این مساله دغدغه شونه باید بگم شاید یکی از بهترین روش‌های شروع سفر، شروع با تور یا گروه‌هایی که سفر میرن و از همه‌شون بهتر شروع با آدم‌های با تجربه‌ست.

اگر هم به اینا علاقه ندارین، و دوست دارین مسیر خودتون رو پیداکنین که به شدت بهتون توصیه می‌کنم کلاس‌های تور لیدری رو تجربه کنین. حتی اگه دلتون نمی‌خواد لیدر بشین و علاقه‌ای به این کار ندارین، این کلاس‌ها باعث میشه راه و روش اصولی سفر کردن رو یاد بگیرین. از همه مهم‌تر باعث میشه یه سری آدم سفر برو پیداکنین که هم مشکلات‌تون برای هم‌سفر حل میشه و هم کم‌کم مسیر‌های جدیدی رو می‌تونید به کمک هم‌دیگه پیدا کنین.

این کلاس‌ها توی یک سری موسسات و تحت نظر سازمان میراث فرهنگی گردشگری برگزار میشه. میتونید اسامی موسسات رو تو وب سایت سازمان هم ببینید این هم اضافه کنم که کلاس‌ها دو سرفصل کلی طبیعت گردی و فرهنگی داره که بسته به علاقه‌تون می‌تونید توی این کلاس‌ها شرکت کنین. سالار پیشنهاد تو چیه؟

سالار: عه. به نظرم وقتش رو بیشتر کنین (خنده سالار و کیمیا) خب همه رو گفتی دیگه

کیمیا: خب حالا که همه چی رو گفتم. بزار یه کم کامل‌ترش کنم. من کلاس‌های طبیعت‌گردی رو رفتم ولی در کل هر دو دوره یعنی هم طبیعت‌گردی و هم فرهنگی، مدت زمان دوره اش تقریبا بین 6 ماه تا 8 ماه هستش و کلاس‌ها هم هفته ای سه روز هستش.

توی کلاس‌های طبیعت‌گردی، مباحث خیلی متفاوتی تدریس میشه. یه نگاه به لیستش هم بندازین، مطمئنم که جذبش میشین.

فرض کنین یک سری درس‌ها مثل پستانداران، پرندگان، نمی دونم بقا در طبیعت و هر اسم جذابی که به طبیعت ربط داشته باشه تو این کلاس‌ها درس داده میشه و البته نجوم که خود سالار تو چند تا موسسه تدریسش میکنه. کلا از من بپرسن که نقطه عطف زندگیت کی بوده؟ من میگم که دوره 14 آوای طبیعت پایدار. در واقع موقعی که من کلاس‌ها رو ثبت نام کردم، پیش خودم فکر کردم، حالا هفته‌ای 12 ساعت؟ کی حال داره بره کلاس؟ یکی از اولین سوال‌هایی که از خانوم احسانی پرسیدم این بودش که چه جوریه؟ غیبت و اینا؟ چه جوری میشه داستان؟ و شاید باورتون نشه توی کل اون 6 ماه، شاید واقعا دو الی سه جلسه غیبت کردم. اونم مواقعی که مجبور بودم

موسیقی

 

ییلاق جهان‌نما کجاست و چطور بهش سفر کنیم؟

سالار: اما یه ییلاق خفن وجود داره که شاید کمتر اسمش رو شنیده باشین. به نظر من از تمام اون‌هایی که تا الان گفتیم هم زیباتره. به هرحال نظر منه دیگه. خب منم که معصوم نیستم.

برای دیدن این ییلاق باید برید به سمت شرق. از بهشهر بگذرین و ادامه بدین تا شهر کردکوی. البته من می‌میرم اگر نگم که قبل از کردکوی، توی گلوگاه واجب عینیه که اکبرجوجه بزنین. بهتره از قبل توی کرد کوی با یه نفر هماهنگ کنین که ببرتتون بالا. کجا؟ به ییلاق زیبای جهان‌نما.

جهان‌نما توی ارتفاعات منطقه حفاظت شده‌ای به همین اسم هستش. که درست بالای جنگل‌های گلستانه.

مسیر جهان‌نما خیلی سخته. با ماشین‌های قدیمی آفرود باید حدود سه ساعت توی یه جاده پیچ در پیچ برین بالا تا برسین. توی مسیر یه برج یا میل باستانی هم داریم به نام رادکان که دیدنش رو به هیچ وجه نباید از دست بدین.

خلاصه اون بالا که میرسین وارد یه منطقه میشین که دسترسی‌تون به دنیای مدرن قطعه و می‌تونین حسابی از طبیعت لذت ببرین.

از روستای جهان‌نما، چندتا مسیر پیاده‌روی خوب هست که میتونین دو سه روزتون رو باهاش پر بکنین. اما جذاب‌ترین‌شون مسیری هست که میره به سمت کلبه مش‌صفر یا همون صندوق‌پشت. توی این مسیر از دره و کوه و جنگل اینا، همه چی رد میشین و بعد یهو می‌رسین به یه کلبه رویایی، قشنگ عین این فیلم‌ها. یهو یه کلبه چوبی وسط جنگله که داره ازش دود میره بیرون. این کلبه حدود 100 ساله که اونجاست و قدیم‌ها یک ایستگاه بود واسه مسافرهایی که از گرگان می‌خواستن برن سمت سمنان. لذت اون چایی ذغالی‌ که توی اون کلبه می‌خورین رو بعیده فراموش کنین. کافه اصلا یعنی این، بقیه اش به نظرم شوخیه.

موسیقی

کیمیا: هر کدوم از این ییلاقات رو که انتخاب کردین حواس‌تون به فصل مناسب سفر بهشون باشه. چون ممکنه اگر تو زمان نامناسب برید با یک دشت بی آب و علف روبرو بشید. فصل مناسب هم نمی‌تونیم بهتون بگیم دقیقا چه زمانیه. معمولا بهار فصل خوبیه برای سفر به این مقاصد. اما ممکنه هر سالی بهار طبیعت زمانش متفاوت باشه.

سالار: زمان‌بندی برای رفتن به این ییلاقات خیلی مهمه. این که کی برین تا اوج زیباییش باشه واقعا میشه گفت به تجربه‌تون از برآورد کردن حال و هوای طبیعت و دمای هوا برمیگرده.

مثلا به هرکی بگین کی برم ییلاق؟ میگه تعطیلات خرداد. خب درسته در حالت کلی اون تایم (زمان) تایم خوبیه. ولی واقعا ممکنه فصل‌ها جابه‌جا شده باشه. مثلا شاید همه‌تون شنیده باشین که شیراز رو باید تو اردیبهشت رفت. بخاطر بوی بهار نارنجش، اما می‌خوام بهتون بگم مثلا همین امسال بهار نارنج‌ها توی عید در آومده بودن و اردیبهشت که من اونجا بودم، هیچ خبری از بهارنارنج نبود. پس حتما باید حواس‌تون به دمای هوا و فصل باشه. خلاصه به نظرم بهترین کار اینه که از چندین روز قبل آب و هوا رو با محلی‌ها چک بکنین تا خودتون بتونین تخمین بزنین که بهترین زمان سفر به اونجا کی هست.

موسیقی

این اولین قسمت از فصل دوم رادیو جولون (قسمت دوازدهم) بود که شنیدید.

رادیویی که من کیمیا به همراه سالار تلاش می‌کنیم تا تجربیات سفرهامون رو با شما به اشتراک بذاریم.

رادیو جولون رو می‌تونین از طریق کانال تلگرام‌مون، آیتونز و همه اپلیکیشن‌های پادکستی مثل پادکست ادیکت و غیره بشنوین.

ما رو توی ناملیک، شنوتو و تهران پادکست هم میتونین پیدا کنین.

موسیقی

کیمیا: قبل از اینکه اپیزود تموم بشه، میخوام یه تشکر هم بکنم از علی بندری عزیز از پادکست چنل بی که ما رو تو برنامه زنده اش معرفی کرد و با حمایت‌هاش باعث دلگرمی ماست.

سالار: منم لازم می‌دونم از یه نفردیگه‌ای تشکر بکنم که تمام فصل قبل رو صبورانه و هنرمندانه کاور اپیزودهای ما رو طراحی کرد و از اون مهمتر لوگوی ما رو که من خودم به شخصه خیلی دوسش دارم

باید بگم بابک قادری عزیز، دمت گرم.

و راستش اینا رو گفتم که روم بشه بگم که قربون دستت با همین فرمون برو جلو

 

پیاده‌سازی متن: ماریا بهمن‌یار

این روزها کم‌کم همه ما به فکر سفرهای نوروزی هستیم. حالا که وضع سفرهای خارجی روز به روز داره بدتر میشه شاید بد نباشه یه نگاه عمیق‌تر و متفاوت به مسیرهای زیبای داخلی‌مون بندازیم.
توی این اپیزود بر پایه کتاب ارزشمند راه‌یاب ایران که نوشته آقای دکتر ناصر کرمی هست تلاش کردیم تا مسیرهای ناب و غالباً کمنر شناخته شده سرزمین‌مون رو معرفی کنیم.
این اپیزود در اسفندماه 96 منتشر شد اما در اپلیکیشن های پادکستی قابل دسترس نبود. اما ما فکر می‌کنیم توصیه‌ها و مسیرهایی که توی این اپیزود برای سفرهای نوروزی معرفی شده‌اند همچنان کاربردی و مفید خواهند بود.
امیدواریم نوروز خوبی داشته باشید.

اپیزود ده – جولون نوروزی

 

کیمیا: سلام

سالار: اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه.

کیمیا: من کیمیا

سالار: و من سالار

کیمیا: قراره تجربیات سفرهامون با شما به اشتراک بذاریم.

سالار: محوریت رادیو جولون روی گپ و گفته. قراره یه مقصد یا یه موضوع در مورد سفر رو انتخاب کنیم و در موردش گپ بزنیم.

موسیقی

کیمیا: رادیو جولون قراره از واقعیت‌های سفر بگه؛ پوسته‌ی جذاب و رنگینش رو کنار بزنه و سفر رو اون‌جور که واقعا هست نشون بده.

سالار: رادیو جولون رو می‌تونین از طریق کانال تلگرام این رادیو بشنوین. همین‌طور می‌تونین از طریق بیپ تیونز، شنوتو، تهران پادکست و نامیلیک به همه‌ی اپیزودهای ما گوش بدین.

کیمیا: اگر از جولون دادن لذت می‌برین، شنیدن رادیو جولون رو به دوستاتون هم توصیه کنین.

سالار: حالا، وقت جولون دادنه.

موسیقی

 

در ایام نوروز به کدوم شهرهای ایران سفر کنیم؟

سالار: همیشه این موقع سال که میشه، زمزمه بین اهالی سفر شروع میشه که عید کجا برن. تو همین راستا و از اون‌ جایی که خودمون هم الان درگیر همین مساله هستیم، گفتیم تو این اپیزود یه کم درباره‌‌ی اینکه چطور مقصد سفر عیدمون رو انتخاب کنیم گپ بزنیم. عید بدون شک یکی از بهترین زمان‌ها برای سفر داخل ایرانه. شادی و شور همه جا موج میزنه و تمام شهرها آماده‌ی پذیرفتن توریستن. همه‌ی امکانات شهر بسیج شده که بهترین خدمات رو به مسافرها بدن و شهرشون رو به بهترین نحو پرزنت کنن. برای همین کلی مقصد خوب تو ایران هست که می‌تونین برین سمتشون.

کیمیا: وقتی شروع کردیم که این اپیزود رو بنویسیم، داشتیم با هم از این می‌گفتیم که خوب نمی‌شه تو یه اپیزود همه‌ی مقاصد رو کامل معرفی کرد. توی همین بحث‌ها بودیم که دیدیم بد نیست برای سفرها یه مسیر معرفی کنیم. داشتیم در مورد مسیرها صحبت می‌کردیم که جفتمون یاد یه کتاب بسیار خوب و ارزشمند افتادیم. کتابی که پنج شش سال پیش منتشر شد و به نظرمون واقعا مورد بی‌توجهی قرار گرفته. واسه همین تصمیم گرفتیم، اول این اپیزود، اون کتاب رو معرفی کنیم و بعد براساس مسیرهای پیشنهادی اون، چندتا از مسیرهایی که خودمون توی عید رفیتم و بهمون خیلی خوش گذشته رو بهتون معرفی کنیم. کتاب راهیاب ایران رو ناصر کرمی نوشته و انتشارات فرهنگ معاصر هم چاپش کرده. ناصر کرمی رو شاید از مقاله‌های محیط زیستیش و دغدغه‌هاش درباره‌ی وضعیت زیستی ایران بشناسین. کسی که الان استاد دانشگاه علم و صنعت نروژه؛ و با توجه به فعالیت‌هاش معلومه که هنوز هم دلش برای ایران می‌تپه.

سالار: توی این کتاب براساس سفرنامه‌های قدیمی و همین‌طور جاده‌ها و راه‌های ارتباطی و نزدیکی فرهنگ‌های آدم‌های این مرز و بوم، ناصر کرمی، هفت مسیر در سرتاسر ایران معرفی کرده، که بدونین تمام نقاط دیدنی ایران رو پوشش می‌ده.کار جالبی که توی این کتاب هست، اینکه هر کدوم از این مسیرها یه اسم بامسما و خوب دارن که بد نیست کم‌کم توی ادبیات گردشگری‌مون ازش استفاده کنیم. ما هنوز که هنوزه داریم از مسیر کلاسیکی که سی-چهل سال قبل برای ایران طراحی شد، یعنی تهران تا شیراز توریست جذب می‌کنیم. شاید معرفی این مسیرها‌ی تازه بتونه به توریسممون هم بیشتر کمک کنه.

-موسیقی

ناصر (مهمان برنامه): درود. بسیار. ممنونم از توجه دوستان به کتاب راهیاب ایران از من پرسیدن که دلیل انتخاب این مسیرها چی بوده و چرا مثلا مسیرهای دیگری نه؟ خوب چندتا نکته وجود داره. اول اینکه شما موقعی که یه کتاب راهنمای گردشگری می‌نویسین، در وهله‌ی اول مقیاس مهمه. مقیاس شما روستاییه‌؟ شهریه؟ منطقه‌یه؟ استانیه؟کشوریه؟ چی هست این‌ها؟ و اینکه به هر حال شما حجم کتابتون قراره چقدر باشه؟ اگر مثلا می‌خواستم کتاب حجیم‌تر بنویسم، شاید به جای هفت‌تا مسیر، می‌رفتم دنبال ده‌تا مسیر مثلا. و یا اینکه میشه همین مدل رو برد توی مناطق کوچیک‌تر. به هر حال در این مقیاس و این حجم کتاب در حدود هفت مسیر منطقی بوده. اما انتخاب این‌ها چی بوده؟ به چه صورت بوده؟ ما از یک روش آماری به نام بیش‌گزین استفاده کردیم. Discrete حتما دوستان شاید آشنا باشند. اون هم این است که میاد یک به اصطلاح یک معدلی رو میده به داده‌هایی که به ظاهر پراکنده‌ان. یعنی ما یک پراکندگی داریم مثلا مسافرت‌های به اصطلاح درون‌کشوری، حالا این همون تفاوت بین travel و trip. یعنی یک travel می‌تونه از چند trip تشکیل بشه دیگه. ما Tripها رو اصل قرار دادیم. حجم‌های جابه‌جایی از این شهر به اون شهر و این‌ها. به خصوص برای اون چیزی که برای تورهاست و برای حالا به اصطلاح توریست‌های خارجی. یعنی اون تورهایی که، آژانس‌هایی که، تور ورودی داشتند رو ما کل اطلاعات‌شون رو گرفتیم و اون اطلاعات رو تبدیل کردیم به داده‌ی آماری. چون بنامون بر این بوده که توریستی که در ایران داره حرکت میکنه، صددرصد انتخاب مقصدش بر مبنای انگیزه‌های توریستیه. بر اون اساس، رسیدیم که بیشترین ترددها و مسافرت‌های توریستی در ایران توی اون هفت مسیریه که توی کتاب راهیاب ایران ذکر شده این‌ها. نکته بعدی این بود که خوب ما به چه سطحی از اطلاعات رو لازم داره مخاطب این کتاب؟ شما وقتی راهنمای گردشگری منتشر می‌کنین. دو سبک دارین در تهیه و تدوین اطلاعات. یکسری راهنماها برانگیزاننده و ترغیب‌کننده‌اند. یعنی اساسا برای این نوشته می‌شن که کسی رو تشویق کنن پاشه بره جایی. مثلا کاری که نشنال جئوگرافی انجام میده. چه توی تلوزیون‌اش، چه توی مجله‌اش مثلا. عمدتا این هست که به شما میگه یه جایی چقدر زیباست و چه قدر دیدنیه و شما پاشین برین ببینین این‌ها رو. این یک مدله و یک مدل دیگه است که میگه حالا شما که به فلان جا دارین میرین. حتما میرین، تصمیم‌تون رو گرفتین. حالا کجاها برین، کجا غذا بخورین، به چه صورت مشکلی پیش اومد به کجا تماس بگیرین. نمی‌دونم چه مسائلی و چه احتیاط‌هایی رو باید رعایت کنین. ما به این دومی‌ها میگیم راهنمای سفر. حالا به اون اولی‌ها ترغیب‌کننده‌ی سفر یا برانگیزاننده‌های سفر. یا اصلا کتاب‌های توریستی کتاب‌هایی که جنس نشنال جئوگرافیه این‌ها. این کتاب راهیاب ایران من اگه دست خودم بود ترجیح می‌دادم سری اول رو بنویسم. چون به هر حال اون اطلاعات راهنمای سفر اون اطلاعاتی که خیلی به روز باید بشه. تغییر می‌کنه. شماره تلفنه، این‌هاست آدرس‌هاست. ایران اسم خیابون‌ها هر سال عوض میشه. این آدم واقعا کلافه میشه تو این وضعیت. من ترجیح می‌دادم همون چیزی که به اصطلاح نشون بده ارزش اون روح واقعی یک جاذبه چی هست، این رو بیشتر روی اون متمرکز شم. اما خوب مارشال دلایلی داشت که می‌گفت اگر کتاب، راهنمای سفر هم باشه، این میتونه باعث فروش بیشترش بشه. و به همین خاطر کتاب ترکیبی از دوتاست و هر دوتا سعی می‌کنه یک تعریفی متفاوت از جاذبه‌ها رو بده و هم در عین حال یک راهنمای سفر هست و یک بانک اطلاعت داره آخرش یک فهرست جاذبه‌ها، فهرست هتل‌ها، تلفن‌های مورد نیاز برای هر منطقه‌ای رو که شما سفر کرده باشین چی هست. یه نکته‌ی خاصی من باید در مورد این شیوه‌ی نگارش کتاب رهیاب ایران بگم. این است که ما اصطلاحا تو توریسم با آمار و عدد و رقم، این ویژگی‌های کمی خیلی سرو کار نداریم. چون این‌ها برانگیزاننده نیستن خیلی. مگر به ندرت. توی اون تَرین‌ها. بله هر ترینی یک جاذبه است. یعنی بلندترین، طولانی‌ترین نمی‌دونم وسیع‌ترین. قدیمی‌ترین این‌ها. همین که این ترینه میاد، امکان برندینگ یک منطقه رو به عنوان جاذبه‌ی گردشگری داره. ولی خوب این‌ها جز ویژگی‌های کمیه. اما همه ویژگی‌های کمی لزوما دیگه قابلیت برانگیزانندگی و ترغیب‌کنندگی برای سفر را ندارد. مثلا ما می‌گیم گنبد سلطانیه در زمان ساخت بلندترین ساختمان جهان بوده و می‌گیم الان بلندترین گنبد جهانه. این اطلاعات خوبیه ولی اینکه طولش چقدره، عرضش چقدر، ارتفاعش چقدره، چقدر آجر توش به کار رفته، چقدر ملات گچ توش به کار رفته، این‌ها برای توریست جالب نیست و تو ذهن کسی هم نمی‌مونه. اصطلاحا میگن، شما برای اینکه بتونید یک مقصدی رو رغبت سفر براش ایجاد کنین، خوب براش تبلیغ کنین، در وهله‌ی اول باید حس ویژه‌ی اون رو دربیارین. یعنی این چه فرقی با بقیه داره؟ چرا باید رفت اینجا؟ اون چرا باید رفت حس ویژه است. چون اینجا زادگاه فلانیه. چون اینجا اولین جایی که اونجاست. چون اینجا تنها جایی که این حس رو می‌ده. چون اینجا تنها جنگلیه که این ویژگی رو داشت. این رو باید بهش پرداخت. نه اینکه چه تعداد درختی تو این جنگل هست و چه تعداد گونه جانوری توشه. فلان و این‌ها. چرا باید به این جنگل سفر کرد. این حس ویژه رو برای جاذبه ‌ها پیدا کردن، یه کاری بوده که من روش خیلی وقت گذاشتم و کتاب راهیاب ایران رو هم سعی کردم در این مبنا بنویسم.

موسیقی

کیمیا: اگه کتاب رو گرفتین که چه بهتر. اگه نه پیشنهاد می‌کنم از اینجا تا پایان اپیزود نقشه‌ای رو که تو کانال براتون میذاریم رو نگاه کنین و مسیرها رو با ما دنبال کنین تا بیشتر با حال و هوا و مکانشون توی نقشه آشنا بشین. یه مساله دیگه اینکه با توجه به مسیرهای تعریف شده تو کتاب و مرکزیت داشتن تهران، بعضی مسیرها رو ما از تهران توضیح می‌دیم و دیگه خودتون از تو نقشه نگاه کنین و از شهر و دیارتون ملحق شین به مسیر ما. پس اگه آماده‌این، بزنیم به جاده.

موسیقی

 

مسیر کرانه خزر چجور مقصدی است؟

کیمیا: یکی از آشناترین و شاید محبوب‌ترین جاده‌هایی که هممون به احتمال زیاد یه بخش‌هایی ازش رو دیدیم جاده خزر هستش. مسیر خزر هر گوشه‌‌اش پر از جاذبه است و به دلیل زیرساخت‌های گردشگری، یکی از بهترین مسیرها برای سفر عید محسوب می‌شه. از هر گوشه‌ی مسیر به هرگوشه از مسیر، به راحتی وسیله‌ی حمل و نقل عمومی و یا در بدترین شرایط ماشین دربست گیر میاد. به دلیل رشد اقامت‌های بوم‌گردی می‌تونین به راحتی سفر کنین بدون اینکه نگران این باشین که محل اقامت گیرتون میاد یا نه. و مهم‌ترین نکته اینکه این مسیر بهشت آدم‌های شکموست. همه‌مون می‌دونیم که ایران وسیع‌ترین سهم از خزر رو نداره، اما می‌تونیم بگیم به دلیل تلاقی سه پدیده‌ی جنگل و کوه و دریا، تو قسمت جنوبی این ساحل یکی از زیباترین قسمت‌ها سهم کشور ما شده. ساحل خزر از آستارا شروع میشه. اما ناصر کرمی تو کتابش به خوبی عنوان می‌کنه که حیف تا آستارا بریم و از اردبیل غافل بشیم. پس شروع جاه‌ی خزر رو از پارس آباد مغان که تو ساحل ارس بنا شده فرض کرده. اما بهتون پیشنهاد می‌کنم به خاطر دمای هوا تو عید اسم‌هایی آشنایی مثل خلخال و گردنه الماس و اسالم رو فعلا گوشه‌ی ذهنتون داشته باشین تو هوای گرم‌تر برین سراغش. به سمت شرق که جاده رو ادامه بدیم اسامی شهرهایی مثل بندرانزلی، رشت، چالوس، ساری و و و رو همه شنیدیم. هر کدوم از این شهرها برای خودشون دنیایی هستن و برای آشنایی واقعی با هر کدومشون بسیار سفر باید. و ما هم قول می‌دیم که مفصل ازشون برنامه درست کنیم.

موسیقی

کیمیا: اما اگه به این شهرها سفر کردین و می‌خواین امسال عید یه سفر متفاوتی رو تجربه کنین مسیر خزر رو ادامه بدین و برین به سمت شرق تا برسین به شهر بندر ترکمن تو استان گلستان. این شهر ترکیبی از فرهنگ مازندرانی و ترکمن هستش و حال و هوای عید تو این شهر واقعا خاصه. می‌تونین تو بازارهای محلیش برگردین و با قایق بازدید چند ساعته‌ی از جزیره آشورآده هم داشته باشین. بعد از اون مسیر رو ادامه بدین تا بعد از عبور از شهرهای گرگان و گنبد که هر کدومشون پر از جاذبه‌های فرهنگی و طبیعی هستن برسین به ترکمن صحرا. پیشنهاد می‌کنم حتی اگر برای دیدن ترکمن صحرا عجله هم داشتین، میل گنبد رو که یک بنای بسیار خاص به لحاظ معماری و تاریخی هست و همین‌طور بازارهای محلی گنبد رو از دست ندین. توی عید این منطقه پر از برنامه‌های موسیقی و رقص محلیه.

موسیقی

کیمیا: و اما ترکمن صحرا، شاید عید هنوز یه کم هوای منطقه سرد باشه. اما اگه خوش‌شانس باشین و بعد بارون برسین، بهشتی رو که جلو چشماتون میبین رو نمی‌تونین باور کنین. برای رسیدن به مقبره و گورستان خالد بنی باید از ماشینتون دل بکنین و تو دشت‌ها ی ترکمن صحرا پیاده‌روی کنین و مطمئین باشین که پشیمون نمیشین.

موسیقی

 

خوزستان‌گردی در نوروز

سالار: از اینجا به بعد می‌خوایم بیایم سمت جنوب. مسیر بعدی اسمش جاده‌ی کوروشه. جاده‌ی که به سمت جنوب غربی می‌ره و ما رو می‌رسونه به سرزمینی که مهد تمدن و تاریخ این سرزمینه که یعنی خوزستان. برای این مسیر اگه از تهران شروع کنین باید برین سمت ساوه و اراک و بعد برین به سمت درود و خرم‌آباد. خرم‌آباد از اون شهرهایی که توی عید توش ولوله‌ ای به پاست. لرهای دوست‌داشتنی این شهر بسیار مهمون نوازن و این شهر همه جوره حال و هوای عید رو داره. خود خرم‌آباد رو می‌تونین یه روز کامل بگردید. اما تمرکز همه‌ی فعالیت‌های شهر حول و حوش قلعه‌ی فلک و افلاک قرار گرفته، قلعه بدون شک نماد این شهر هست و دیدنش بسیار لذت بخشه. اما خرم‌آباد جدا از فضای زیبای شهریش می‌تونه یه مبدا خوب برای دیدن طبیعت بی‌نظیر اطرافش هم باشه.

موسیقی

سالار: خیلی‌هاتون اسم آبشار بیشه رو شنیدین و من هم توصیه می‌کنم که برین اون سمت و از طبیعت و باقی آبشارهای منطقه هم لذت ببرین. از خرم‌آباد دو تا راه دارین برای اینکه برین سمت جنوب. یکی اتوبانیه که چندساله باز شده و شما رو به سرعت می‌رسونه به اندیمشک. اما اگه وقت بیشتری دارین جاده‌ی پل دختر رو انتخاب کنید. که طولانی‌تر پرپیچ و خم‌تره. اما بهتون اجازه می‌ده زیبایی‌های بی‌نظیره زاگرس رو قشنگ لمس کنین. اگه اردیبهشت این مناطق رو رفتین که اصلا استفاده از اتوبان حرامه.

کیمیا: اگه این مسیر رو ادامه بدین می‌رسین به خوزستان زیبا. سرزمینی که اپیزودهای هشت و نه رو بهش اختصاص دادیم و مفصل درباره‌ش حرف زدیم. دیدن دزفول، شوش و شوشتر و اهواز تو عید بهترین تجربه‌ای که می‌تونین داشته باشین. من خودم تجربه‌ی خیلی خوبی از سفر به این مناطق تو عید دارم.

موسیقی

کیمیا: اما شاید ناشناخته‌ترین جاده‌ی که می‌خوایم درباره‌ش صحبت کنیم، جاده‌ی مروارید باشه. جاده‌ی که در طول خلیج فارس زیبا کشیده شده. جاده‌ی مروارید رو میشه از اهواز شروع کرد و رفت سمت بندر ماهشهر و از اونجا باید رفت به سمت شرق. توی مسیر کم‌کم مناظری می‌بینین که شاید هیچ وقت باورتون نشه که توی ایران داریم قدم می‌زنیم. اینجا سرزمین قهرمان‌هایی مثل رئیس علی دلواریه. مردمی که غیرت و ایستادگی توی خونشونه اما پای مهمون که وسط میاد اون قدر نرم‌خو و مهربون میشن که بیا و ببین. پیشنهاد می‌کنم شهرهای بوشهر و دلوار و دیر و عسلویه رو از دست ندین.

 

بازدید نوروزی از جزایر جنوب ایران چه خال و هوایی داره؟

سالار: اما به هرمزگان که‌می‌رسیم ناخوآگاه آدم کشیده میشه سمت جزیره‌های زیبا و خاصش. یه سفر خیلی خوب و دوست‌داشتنی توی عید اینه که برین بندر عباس و بعد که از خوردن فلافل و غذاهای دریایی و دیدن معبد هندوهاش که سیر شدین، سوار قایق بشین و برین سمت هرمز و قشم. توی هرمز مست خاک سرخ رنگش بشین و بعد قشم رو با همه‌ی وجودتون زندگی کنین. البته بگم توی عید این جزایر مثل تمام شهرهایی دیگه‌ای که گفتیم بسیار شلوغه. اما به نظر من حتی همین شلوغی‌های عید هم دلنشینه. چون تمام مردم دارن بهم لبخند می‌زنن و شادی می‌کنن. خوب عیده دیگه.

موسیقی

سالار: از اینجا به بعد جاده رو هم من خودمم نرفتم. اما می‌تونم بگم که کسی رو ندیدم که این جاده رو رفته باشه و دیوونه‌ی جنوب نشده باشه. از میناب و جاسک که عبور کنین می‌رسیم به چابهار. چابهار از اون مقصدهاییه که هم آدم‌های اهل شهرگردی و خرید رو راضی می‌کنه. هم اون‌هایی که عاشق طبیعت‌گردین. اطراف چابهار اون قدر پدیده‌های منحصربه فرد وجود داره که حداقل سهچهار روز شما رو درگیر خودش می‌کنه. این روزها چابهار داره از لحاظ گردشگری هم رونق می‌گیره و کلی تفریحات آبی اونجا به وجود اومده؛ اون هم کنار تنها ساحل اقیانوسی ایران. اگه چابهار بودین برین رستوارن بلوچ و جای من رو حسابی خالی کنین.

موسیقی

 

آیا در نوروز می‌توان میشه به کویرهای ایران سفر کرد؟

سالار: نکته‌ی جالبی که خیلی وقت‌ها ما ازش غافل میشیم، اینه که عید یکی از بهترین فصول برای دیدن کویرهای ایرانه. چون روزها هوا کاملا بهاری و گرمه و شب‌ها کمتر سرده. در نتیجه مسیر بعدی رو می‌خوایم به جاده‌ی ابریشم اختصاص بدیم. بذارین من کمی تقلب کنم و شما رو از مسیری که از زادگاه پدریم می‌گذره، رد کنم. توی مسیر شرقی از گرمسار و سمنان که رد بشین می‌رسین به کهن شهر دامغان و می‌تونین برین مسجد تاریخانه‌ی معروف شهر رو ببینین. که هیچ شباهتی به مسجدهایی که تا حالا دیدین نداره. اما از دامغان یه جاده هست به سمت جنوب که حتی اگه از تو نقشه هم نگاهش کنین، می‌تونین حدس بزنین که چقدر جالب باید باشه. این جاده مستقیم میاد پایین و شما رو می‌رسونه به غرب کویرهای ایران. به جنت که رسیدین، می‌تونین کمی استراحت کنین و بعد برین به سمت یکی از معروف‌ترین کویرهای ایران یعنی کویر مصر. خود مصر و فرحزاد و بیاضه و اطرافش راحت می‌تونه سهچهار روز شما رو پر بکنه.

کیمیا: اما اگر دلتون خواست وسط کویر شالیزار ببینین و از طبیعت حیرت‌ زده بشین باید برین سمت طبس. طبس به نظر من جز بهترین مقاصد طبیعت‌گردی ایرانه. بگذریم که هنوز وضعیت اقامتیش خیلی ضعیفه. اما حداقل توی عید می‌تونین کلی آدم پیدا کنین که خونه‌هاشون رو اجاره می‌دن. از طبس می‌تونین برین سمت جنوب. تنگه‌ مرتضی علی و اصفهک و بعدم چشمه‌های عجیبب و غریب دیگ‌رستم رو ببینین.این وسط می‌تونین یکی از عجیب‌ترین روستاهای ایران به اسم نایبند رو هم ببینین. یه روستای پله‌کانی وسط کویر. تناقض از این بیشتر؟ از طبس می‌تونین برید به سمت خراسان. شهرهایی مثل فردوس و تربیت و خواف با اینکه سرزمینی از شرایط سخت و عجیب داره، اما مردمش بسیار مهربون و خوش برخوردن. کافیه یه بار پای دوتار نوازیشون بشینین یا کافیه برین تو نشتیفان و آسبادهایی که قرن‌هاست اونجا جا خوش کردن و دارن به استفاده‌ی بیش از حد ما از سوخت‌های فسیلی میخندن. انتهای مسیر به مشهد می‌رسه. اما باز هم پیشنهاد می‌کنم مسیر رو ادامه بدین و برین سمت زیبای‌های دره‌ی شمخال. یادتون باشه این وسط نیشابور زیبا رو از دست ندین. برین بشینین تو باغ‌مقبره‌هاش و تا می‌تونین از شهر شعر و ادب ایران لذت ببرین.

موسیقی

سالار: همون‌جور که گفتیم، عید یکی از بهترین زمان‌ها برای تجریه‌ی کویر و شهرهای کویریه. اگه هنوز حواستون به نقشه هست، می‌خوایم تو مسیر مارکوپولو جلو بریم. اگه دوباره فرض کنیم که از تهران حرکت می‌کنیم. بعد از عبو از قم، که این روزها داره گردشگریش رونق می‌گیره، می‌رسیم به کاشان. با توجه به اینکه کاشان پر از اقامتگاه‎های بوم‎گردیه، می‌تونید یک شب تو این شهر استراحت کنین و از تورهایی بومی که توریست‌ها رو به کویر مرنجاب یا ابوزیدآباد می‌برن، استفاده کنین. پیشنهاد می‌کنم سری هم به باغ فین و تپه‌های سیلک و خانه‌ی بروجردی‌ها و مابقی جاذبه‌های کاشان بزنین. بعد از اون مسیر رو ادامه بدین و از جاده‌ای که به سمت اردستان می‌ره، می‌تونین برسین به نائین. از اینجا دوتا مسیر دارین؛ یکی اینکه جاده رو ادامه بدین برین به سمت یزد. و دیگه اینکه مسیرتون رو به سمت یزد یه کم دورتر کنین و برین به سمت کویر مصر که ازش گفتیم براتون.

 

یزد، کرمان و زاهدان مقاصد کمتر شناخته‌شده نوروز

کیمیا: یزد از اون شهرهاست که به نظرم دیدنش تو عید خیلی می‌چسبه. دمای ملایم روزها و خنکی شب‌ها جون می‌ده برای گشت و گذار. پیشنهاد می‌کنم برای یزد حسابی وقت بذارید و دیدن چک چک، باغ دولت‌آباد و خرانق رو از دست ندین. بعد از یزد گردی مسیر رو ادامه بدین و بعد از عبور از مهریز و انار و رفسنجان، می‌تونین از مسیر اصلی خارج شین و یه سر برین شهر بابک و میمند. میمند از روستاهای دست‌کنده که خونه‌هاش تو دل کوه کنده شده و به تازگی ثبت جهانی شده. کرمان که رسیدین سراغ اپیزود سوم رادیو جولون برین و مفصل در موردش بشنوین.

موسیقی

کیمیا: از کرمان و بم می‌تونین برید سمت یکی از شهرهایی که من عاشق بازارها و حال و هوای روزمره‌اشم. زاهدان به عنوان مرکز استان با اینکه به سمت مدرن شدن رفته اما هنوزم ریشه‌های فرهنگیش رو با قدرت چسبیده. حتی قدم زدن تو بازار چهارراه رسولیش می‌تونه شما رو حسابی سرحال بیاره. از زاهدان میشه رفت به سمت شمال و سرزمین سیستان رو دید. جایی که تمام داستان‌های اساطیری ما ازش سرچشمه گرفته. بعیده اسم زابل رو بشنویم و یاد رستم و زال نیفتیم. اما شاید مهم‌ترین جاذبه‌ی این منطقه شهر سوخته باشه که ساعت‌ها باید براش وقت بذاریم.

سالار: از زاهدان که به سمت جنوب بریم یه فرهنگ ناب و منحصر به فرد رو می‌بینین که تا حالا تجربه نکردین. بلوچستان بی‌نظیر شما اون‌چنان رو گرم بغل می‌کنه که مطمئنا مثل من یه گوشه از قلبتون برای همیشه اونجا می‌مونه. تو بلوچستان که می‌رین ابتدای هر شهر یه ایستگاه زدن و حسابی از مسافرها استقبال می‌کنن. بساط موسیقی و رقص و غذای محلی هم مفصل به‌راهه. توی اون منطقه ایرانشهر و سرباز و خاش رو به هیچ وجه از دست ندین.

موسیقی

کیمیا: اما تمام کسانی که نهران زندگی می‌کنن، حتما این رو شنیدن که بابا عید تهران خودش بهترین جا واسه موندنه. راستش ما هم همین رو می‌گیم. نه فقط به دلیل اینکه شهر اون‌قدر خوش آب و هوا و خلوته که از هر سرش می‌تونی تو بیست دقیقه بری اون سر شهر، بلکه به دلیل اینکه هسته‌ی مرکزی و قدیمی شهر اون‌قدر زنده و جذاب میشه که تا حالا ندیدیم. از حال و هوای خوب و خوشحال میدون توپخونه و سی‌تیر و بازار بزرگ که بگذریم، عید بهترین زمان برای دیدن موزه‌هایی که شاید ماها در طول سال به سختی بتونیم بریم سراغشون. نمونه شم موزه‌ی جواهرات که فقط روزهای شنبه تا دوشنبه اون هم فقط ساعت دو تا چهار بازه. و خوب حتما باید مرخصی گرفت تا بشه ازش دیدن کرد. اما تو عید راحت میشه رفت سراغش و حسابی توش قدم زد. کاخ موزه‌های شمال تهرانم که نگم براتون. که چقدر سرزنده و پر از بازارچه‌های مختلف‌اند و هواشون اونقدر خوبه که از جولون دادن توشون سیر نمیشین.

موسیقی

سالار: توی این اپیزود تمام تلاشمون رو کردیم که ترغیبتون کنیم با نقشه و مناطق مختلف ایران بیشتر آشنا بشین و برین سراغ مسیرهای جدید و سفرهای تکراری هر ساله رو رها کنید.

کیمیا: اگر رادیو جولون باعث شد تا مقصد جدیدی رو تجربه کنین یا جاهایی رو که قبلا رفتین رو با دید متفاوت سفر کنین، حتما برامون فیلم یا صداتون رو بفرستین و از تجربه‌تون برامون بگین.

پیاده‌سازی متن: فرناز فدایی

بعد از قسمت اول خوزستان که با نام عرصه کارون شنیدید، حالا میتونید قسمت دوم جولون ما در خوزستان رو با عنوان دیار  آلامتو بشنوید. توی این قسمت سراغ شهرهای شمالی خوزستان مثل ایذه، شوش و شوشتر رفتیم. از کاخ آپادانا و سازه های آبی شوشتر تا چغازنبیل اسرارآمیز و کهن.
همچنین رضا رضاپور موسیقی دان و پژوهشگر موسیقی خوزستان هم برامون از حال و هوای موسیقی این سرزمین صحبت کرده.
این اپیزود در بهمن سال 96 منتشر شده است.

اپیزود نه – دیار آلامتو (خوزستان قسمت دوم)

 

کیمیا: سلام

سالار: اینجا یه رادیو واسه جولون دادنه
کیمیا: من کیمیا

سالار: و من سالار

کیمیا: قراره تجربیات سفرهامون رو با شما به اشتراک بذاریم
سالار: محوریت رادیو جولون روی گپ و گفته، قراره یه مقصد يا يه موضوع درمورد سفر رو انتخاب کنیم و در موردش گپ بزنیم

موسیقی

کیمیا: رادیو جولون قراره از واقعیت‌های سفر بگه، پوستهی جذاب و رنگینش رو کنار بزنه و سفر رو اون جوری که واقعا هست نشون بده
سالار: رادیو جولون رو می‌تونید از طریق کانال تلگرام این رادیو بشنوید، همین‌طور می‌تونید از طریق بیپ تیونز، شنوتو، تهران پادکست و ناملیک به همه اپیزودهای ما گوش بدید. خلاصه اپیزودهای قبلی رو هم می‌تونید توی بخش گردشگری سایت تیوال بخونید.
کیمیا: اگر از جولون دادن لذت می‌برین، شنیدن رادیو جولون رو به دوستاتون هم توصیه کنید.
سالار: حالا، وقت جولون دادنه

موسیقی

کیمیا: تو اپیزود هشت از جنوب خوزستان براتون گفتیم و رسیدیم به بهبهان. تو این اپیزود قراره حرکت کنیم به سمت شمال خوزستان. و خوزستان‌گردی‌مون رو با شهر ایذه شروع کنیم که به خاطر وجود جاذبه‌های تاریخی و طبیعی در کنار هم یکی از جذاب‌ترین شهرهای این استان محسوب میشه. فاصله‌ی ایذه با بهبهان در حدود سه ساعته و بخشی از مسیر کوهستانیه. طبیعت این منطقه پر از جنگل های بلوطه که تو دامنه کوه‌های زاگرس می‌تونید این جنگل‌ها رو ببینید و علاوه بر اون توی هر دره‌ای یه چشمه یا رود می‌بینید که زیبایی منطقه رو دو چندان می‌کنه.

موسیقی

 

در سفر به ایذه چه جاذبه‌هایی را می‌بینیم؟

سالار: ایذه از قدیم جزو شهر‌های مهم این منطقه بوده. این قدیمی که میگم چند صد سال نیست. باید برین بالای 3 هزار سال.

ایذه یا مالمیر احتمالا همون شهریه که توی کتیبه‌های هخامنشی هم با عنوان انشان ازش یاد شده‌‌. اما خیلی قبل‌تر از اون، کلی کتیبه و آثار تاریخی توی ایذه داریم از زمان ایلامیان که حکمرانان باستانی این منطقه بودن.

موسیقی

 

کیمیا: از معروف‌ترین جاذبه‌های این منطقه کول فرح هستش که توی یه دره نزدیک شهر ایذه قرار گرفته و شامل شش سنگ نگاره میشه مربوط به دوره ایلامی‌ها که محل پرستش یکی از خدایان ایلامی هم محسوب می‌شده. من فضای کول فرح رو خیلی دوست داشتم. یه جوری انگار داری وسط طبیعت ماجراجویی می‌کنی و از صخره‌ها بالا پایین میپری بعد یهو میرسی به یه سنگ نگاره.

سالار: یادش بخیر قدیما یه نگهبانی داشت اونجا یه نگهبان خیلی پیری که از خیلی سال پیش اون‌جا بود و هروقت می‌رفتیم اون‌جا در مورد کول فرح واسه‌مون توضیح می‌داد.

کیمیا: اشکفت سلمان هم مثل کول فرح هم می‌تونه طبیعت گردها رو سر ذوق بیاره و هم علاقه‌مندان فضاهای تاریخی رو. محوطه اشکفت سلمان شامل غار و چشمه آب معدنی و چهارتا نقش برجسته ایلامی میشه که دو تا از اون‌ها داخل غار و دو تای دیگه بیرون غارن. این نقش برجسته‌ها دو تا نکته مهم دارن، یکی این‌که بزرگ‌ترین نوشته خط میخی دوره ایلامی تو این غاره و دیگه این‌که اولین نقش برجسته‌ای که ملکه دوشادوش پادشاه تصویر شده.

موسیقی

 

سفر به دشت سوسن دو شیرهای سنگی‌اش

سالار: اگر خسته شدید و دنبال جایی برای اقامت هستید خبر خوب اینه‌ که تو شهر ایذه می‌تونید چندتا اقامتگاه بومگردی پیدا کنید. اقامتگاه بومگردی چیه؟ بزودی براتون مفصل ازش می‌گیم. اما اگر دلتون ماجراجویی و کمپ می‌خواد 35 کیلومتر برید سمت غرب ایذه تا برسید به دشت سوسن. دشت سوسن یکی از اون بهشت‌های پنهان خوزستانه. یه دشت سرسبز و بی‌نظیر که رود کارون از وسطش رد شده و دیگه خودتون تصور کنید چه منظره ایه. دشت سوسن علاوه بر طبیعت بسیار زیبایی که داره کلی هم اثار تاریخی داره، مثل تپه‌های باستانی یا سنگ مزارهایی که به شکل شیرسنگی هستن. خواهش میکنم اگر سر مزار شیرسنگی‌ها رفتین اجازه ندین همراهانتون روشون بشینن و آویزونشون بشن. این سنگ ها یادگار سنتی‌اند که کم و بیش به فراموشی سپرده شده و الان دیگه تقریبا کسی نیست که احیاش کنه.

کیمیا: دشت سوسن خوراک چادر زدنه البته بگم که حتی توی بهار هم شب‌های سردی داره. ما این‌جا یه شب کمپ کردیم و روز بعدش حسابی تو تپه‌ها و دشتش چرخیدیم و کیف کردیم، نکته‌ی جالب قضیه گله‌های گاومیش بودن که هر ور سر می‌چرخوندیم به همراه چوپانشون که اغلب هم خانم بودن می‌دیدیم.

موسیقی

امین (مهمان برنامه): سلام حالتون چطوره؟ من امین‌ام، همیشه تو سفرم و پارسال توی سفری که با موتور داشتم دور ایران می‌کردم به صورت اتفاقی مسیرمون کج شد به شمال خوزستان و ایذه و از اون‌جا میزبان‌هایی پیدا کردیم که انقدر مهربون بودن که ما رو برداشتن بردن ما یه چیزی شنیده بودیم درباره‌ی یه آبشاری نزدیکیه روستا‌ی شیبر که می‌خواستیم بریم ببینیم چه خبره. از روی رود‌خونه‌ی کارون و سد‌هایی که اون‌جا زدن دریاچه شده رد شدیم و رفتیم اونور روستا‌ی غریبی‌ها میهمان فامیل‌های میزبان‌هامون شدیم و همه چیز رو در محلی‌ترین حالتش تست کردیم و تمام مدتی که اون‌جا بودیم در تعجب بودیم چون‌که میوه‌ها و درخت‌ها و چیز‌هایی اون‌جا بودیم می‌دیدیم که معمولا تو جاهای مختلف دیده میشه همشون یه‌جا دیده نمیشه مثلا شالی‌کاری و گردو و انار و عسل و دیگه اصلا نمیدونم همین‌جوری انتها نداشت میوه همه چی اصلا اون‌جا بود بعد این جاده ادامش می‌رسید به روستای شیوند که رفتیم اونجا یه آبشاری داشت که وقتی من رفتم زیر این آبشار جوری منو کوبید به سنگ زیرش که انگشتم هنوز درد می‌کنه از یک سال و نیم که از این ماجرا گذشته.

موسیقی

 

سرزمین سازه‌های آبی، شوشتر

کیمیا: از ایذه که حرکت کنید به سمت شوشتر نزدیک شوشتر سمت راست‌تون یه خروجی داره که میره سمت مسجد سلیمان که از شهرهای بختیاری نشین این استانه و جالبه بدونید که عملیات استخراج نفت برای اولین بار تو خاورمیانه در سال 1908 میلادی تو این شهر انجام شده.

سالار: اگر از من بپرسید که چه شهری رو بجز اهواز برای شروع خوزستان گردی پیشنهاد می‌کنی بلافاصله میگم شوشتر. توی منطقه‌ی شمال خوزستان یکی از بهترین شهرها برای موندن شهر قدیمی و باستانی شوشتره. شهری که هم شور و حال خوبی داره، هم پر از جاذبه‌ست و هم دسترسیش به شهرها و جاذبه‌های دیگه خوبه. شوشتر تا همین صد سال پیش هم معمولا مرکز ولایت خوزستان بوده و به همین خاطر است که کلی سازه و عمارت‌های دیوانی توش پیدا می‌کنید. در زمان رضاشاهه که به دلایل مختلف مرکز استان از شوشتر به اهواز یا ناصری اون زمان منتقل میشه. این‌روزا شوشتر یه شهر کاملا توریستیه که مردم از سرتاسر ایران و جهان برای دیدن زیبایی‌هاش به اون‌جا میان.

کیمیا: اما چیزی که توی این شهر آزاردهنده است اینه که با وجود این همه توریست، هنوز سرمایه‌گذاری زیادی توی شهر انجام نشده و بجز دو سه تا هتل سنتی هیچ محل اقامت دیگه‌ای نداره. یه هتل جهانگردی هم داره که مدت‌هاست از زمانی که قابل اقامت کردن بود گذشته.

سالار: هتل جهانگردی اون‌جا یکی از کابوس‌های سفر‌های منه واقعا.

 

جاذبه‌های دیدنی شوشتر کدام‌اند؟

کیمیا: اما شوشتر شهریه که می‌تونی ساعت‌ها و ساعت‌ها توش قدم بزنی و باز هم از دیدن جاذبه‌های مختلفش شوکه بشی. اولین چیزی که می‌تونم بهتون بگم اینه که شوشتر شهریه که بر پای رودخانه و آب بنا شده. یکی از مهم‌ترین سازه‌های شوشتر، یه سد باستانیه که به بند میزان معروفه. بند میزان یه کار بسیار حیاتی انجام میده یعنی آب کارون رو به دو بخش تقسیم می‌کنه. بخش بزرگ‌تر رو بهش شُطِیط میگن و بخش کوچک‌تر رو که وارد یه رودخونه دست کند میشه بهش می‌گن گُرگُر.

سالار: شوشتر یه خیابون اصلی داره که این روزها به نام شریعتی می‌شناسنش و تقریبا تمام جاذبه‌های اصلی شهر کنار این خیابون قرار گرفته. توی این خیابون یه میدون هست به نام 17 شهریور که اگر بلوار شمال شرقی رو ادامه بدین می‌رسین به بند میزان. اونجا رو الان کلی سنگ فرش کردن و می‌تونید کنارش قدم بزنید و از زیبایی‌های کارون البته وقتی پر آبه لذت ببرید. اما اگر می‌خواید دقیقا حس کنید که بند میزان چیکار می‌کنه، باید اون رو از بالا ببینید. برگردید توی خیابون شریعتی و از تابلوها یا مردم سراغ ورودی قلعه سلاسل رو بگیرید. قلعه سلاسل درواقع عمارت حکومتی شهر شوشتر بوده. تاریخش به قرن‌ها قبل برمیگرده. توی گمانه‌هایی که به تازگی اونجا زدن می‌تونید لایه‌های زیرینش رو هم ببینید. اما اگر قلعه رو بگیرید و برید بالا در بالاترین نقطه یکسری خرابه از کوشک اصلی می‌بینید که قدمت اون‌ها به زمان قاجار برمی‌گرده. شاید خود قلعه چیز زیادی ازش نمونده باشه اما همون‌طور که گفتم به شما یه ویو خیلی خوب از بند میزان و کلن رودخونه‌ی کارون از اون ارتفاع میده. می‌تونید برید اون بالا و دو شاخه شدن کارون رو با لذت تماشا کنید. وقتی از اون منظره کاملا لذت بردید برگردید پایین و از راهنماها بپرسید تا ورودی نهر داریون رو بهتون نشون بدن. نهر داریون یه آبراهه بسیار بزرگه که به احتمال خیلی زیاد در زمان هخامنشیان کنده شده و آب رو به مرکز شهر و زمین‌های کشاورزی منتقل می‌کرده. زمان قدیم هرکس می‌تونسته قلعه سلاسل رو بگیره در واقع کل شوشتر رو گرفته بوده چون حاکم مستقر در قلعه میتونسته ممات و حیات مردم یعنی آب شهر رو کامل کنترل کنه. از این سیستم آبرسانی بی‌نظیر امروزه به دلیل این‌که بتونن ازش محافظت کنن دیگه استفاده نمیشه اما شما می‌تونید برید داخلش و رد پای آب رو در طی هزاران سالی که از این دالون عظیم می‌گذشته ببینید.

کیمیا: خب، اگر خوب واسه این دوتا جاذبه وقت گذاشته باشید حسابی گشنه‌تون شده. از قلعه که بیرون اومدید برید به سمت غرب تا برسید به یه عمارتی که این روزها خیلی بیشتر از قبل معروف شده و حسابی شلوغه. رستوران مستوفی از اون جاهاست که نباید غذا خوردن توش رو از دست بدین. غذاهای خوشمزه و فضای سنتی و زیبایی که دل شما رو قطعا می‌بره. البته امیدوارم مثل هر جای دیگه‌ای که تا معروف میشه غذاش خراب میشه نشده باشه. من توصیه می‌کنم حتما برای امتحان هم که شده خورشت سبزی شوشتری رو امتحان کنید. درسته کمی تنده اما طعم متفاوت و بی‌نظیری داره. این‌جا یکی از بهترین جاهایی که می‌تونید نمای پل شادروان رو ببینید. پل شادروان یکی از قدیمی‌ترین پل‌هاییه که توسط مهندسین خارجی ساخته شده. اونم نه یه مهندس معمولی بلکه امپراتور روم. اگر نقش رستم رو توی شیراز رفته باشین، یه سنگ نگاره معروف اونجا هست امپراطور روم یعنی والرین جلوی شاپور اول پادشاه ساسانی زانو زده. والرین به عنوان اسیر و البته با احترام به شوشتر منتقل میشه و کلی برای آبادانی شهر تلاش می‌کنه از جمله همین پل شادروان که حتی فردوسی هم به ماجرای ساخته شدنش اشاره کرده.

سالار: اما بعد از ناهار باید برین سمت جایی که معروف‌ترین بنای شهر شوشتر اونجا واقع شده. شاهکار مهندسی آبی یعنی آسیاب‌های شوشتر

یادتونه کیمیا گفت رود کارون دو قسمت میشه؟ قسمت کوچک‌تر یا همون گرگر میاد وارد همین مجموعه سازه میشه که تشکیل شده از چندیدن آسیاب سنگی باستانی که هنوز هم می‌تونین برین و کار کردنشون رو ببینید. بعد از این همه قرن هنوز هم این سازه ها نماد استفاده بهینه از انرژی‌های پاک مثل انرژی آب روان هستن. توی محوطه می‌تونید قدم بزنید و از دریاچه کوچکی که پشت آسیاب ها ایجاد میشه لذت ببرید. بعد برید طبقه پایین و اولین توربین تبدیل انرژی حرکتی آب به برق رو ببینید. بعدش مسیرتون رو ادامه بدید تا یکی از نفس گیر‌ترین صحنه‌های خوزستان رو ببینید. تصویر آبشارهای مصنوعی که از دل آسیاب‌ها بیرون میزنه و دوباره به مسیر اصلی رودخونه برمیگرده، از اون صحنه‌هاییه که مطمئنم فراموشش نمی‌کنید.

بعد که از دیدن اون صحنه سیر شدین کمی سر بچرخونین و بگردین دنبال پرنده‌های متوسط الجثه‌ای که معمولا یه گوشه بغ کردن و نشستن. اینجا جزو اون جاهاییه که می‌تونین راحت چشمای سرخ رنگ حواصیل شب رو ببینید. این مجموعه هنوز هم جزو شاهکارهای مهندسی باستان محسوب میشه و چند سال پیش به عنوان میراث جهانی یونسکو با عنوان سازه‌های آبی شوشتر ثبت شده.

موسیقی

 

طبیعت‌گردی در دزفول و سد دز

کیمیا: می‌تونید از شوشتر راه بیفتید و برید سمت دزفول. شهری که با اون همه موشک بارونی که از سر گذرونده اسوه‌ی م قاومت دوران جنگه.

دزفول هم مثل بقیه‎‌ی شهر‌های این منطقه قدمت زیادی داره اما شاید معروف‌ترین و مهم‌ترین بنای شهر آرامگاه یعقوب لیث صفاری باشه که خیلی‌ها اون رو احیاگر ایران و زبان فارسی بعد از اسلام می‌دونند.

سالار: اما طبق معمول توصیه‌ی من یکم شکموانه‌است. حتما توصیه می‌کنم که بستنی‌های دزفولی رو که با شیر گاومیش تهیه میشن امتحان کنین. اگه یه زمان شب هم توی دزفول بودین می‌تونین برین تفرجگاه علی کله و هم کنار دز قدم بزنید و هم دلی از عزا در بیارید.

موسیقی

 

سالار: اما اگر از دزفول جاده فرعی شمالی رو بگیرید و حدود 2 ساعت ادامه بدین می‌رسین به یه منطقه بی‌نظیر به نام روستای پامنار. اینجا دقیقا پشت سد بزرگ دز محسوب میشه و در کنار دریاچه پشت سد قرار گرفته. این منطقه و روستای سابق این مردم بعد از ساخت سد رفته زیر آب و ساکنینش الان از راه ماهیگیری و توریسم ارتزاق می‌کنن. توی روستا خیلی خونه‌ها هستن که می‌تونین توشون اقامت کنین. ولی می‌تونین سراغ ابوطالب رو بگیرین مهمونش بشین و از غذاهای خوشمزه‌ی مادرش لذت ببرین. لب اسکله‌ی روستا کلی قایق هست که شما رو سوار می‌کنن و می‌برن توی دریاچه می‌چرخونن. کمی دورتر توی دریاچه یه جزیره خالی از سکنه است که خوراک قدم زدن و لذت بردن از طبیعت زیبای اون منطقه است. اگه تو نوروز برین اونقدر زیبایی می‌بینین که دوست ندارین از اون منطقه برگردین. من که خودم عاشق اون زمین‌های سرسبز و آب شفافشم.

کیمیا: سفر من به این منطقه همراه با ده دوازده تا از دوستام بود و هیچ تصوری نداشتیم تو این جزیره چه خبره، به توصیه یکی از دوستامون یه قایق گرفتیم و شبونه رسیدیم به جزیره، همه جا تاریک بود و با هدلامپ هم سر در نیاوردیم که کجا هستیم. شام رو خوردیم و خوابیدیم و صبح که بیدار شدیم همه شوک بودیم. شبیه سریال لاست بود قضیه. انگار یهو سر از یه جزیره زیبای خالی از سکنه دراورده بودیم. قسمت بد ماجرا این بود که ما از همه جا بی‌خبر شب قبل سپرده بودیم قایقا صبح بیان دنبالمونو جزیره هم آنتن نداشت که بگیم آقا شما اشتباه ما رو ببخش و نیا امروز کلا. خلاصه که همون سر صبحی تا تونستیم قدم زدیم و بعضیا هم شنا کردن و با حسرت از جزیرمون دل کندیم.

سالار: اگه اهل طبیعت بکرتر هم هستین می‌تونین با یه محلی هماهنگ کنین و برین سمت آبشار شوی که خب یه برنامه حرفه‌ای و سخته. و باز هم تاکید می‌کنم که حتما یه محلی کار بلد همراهتون باشه.

موسیقی

 

چغازنبیل، معبد اینشوشیناک

سالار: از شوشتر تا شوش کم‌تر از یک ساعته. توی مسیر که میرین از میون مزرعه های نیشکر رد می‌شین که در واقع جاده اختصاصی نیشکر هفت تپه است. تجربه دیدن کامیون‌های بزرگ حمل نیشکر خیلی جالبه اما دقت کنید که حق تقدم توی این جاده با اونهاست. پس کمی با دقت برونید.

کیمیا: قطعا اسم چغازنبیل یا زیگورات بارها به گوشتون خورده. به فاصله 45 کیلومتری شوشتر به سمت شوش چغازنبیل قرار گرفته. پیشنهاد می‌کنم جوری برنامه ریزی کنید که غروب برسید بهش و از حال و هوای غروب اون‌جا لذت ببرید. زیگورات یک بنای چند طبقه است که مساحت هر طبقه از طبقه پایینی کوچک‌تره و همین باعث میشه نمای هر طرف این بنا شکل یک پلکان بشه. زیگورات‌ها معمولا محل نگهداری مجسمه خدایان و انجام مراسم مذهبی بوده‌اند. این نیایشگاه رو پادشاه ایلام باستان برای ستایش اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته ‌بوده که تو حمله پادشاه قوم آشور به همراه تمدن ایلامی ویران شدش. قرن‌ها این بنا زیرخاک مدفون بود تا این‌که به دست رومن گیرشمن فرانسوی در زمان پهلوی دوم ازش خاک‌برداری میشه. درسته که خاک‌برداری از این بنای محدب متقارن که وسط یه دشت صاف قرار گرفته باعث میشه که اطلاعات مفیدی از ایران باستان به دست بیاریم، اما از اون‌جایی که ما تبحر خاصی تو تخریب بناها داریم این بنا هم از دست‌مون در امان نیستش. یک وجهش بحث دولته که بنای به این مهمی همین‌جور بدون دفاع مونده و در اثر فرسایش طبیعی داره از بین میره. شاید براتون جالب باشه که بدونید ارتفاع این بنا 52 مترو 5 طبقه تخمین زده شده بوده که تا الان 25 متر و دو طبقش باقی مونده. یادمون نره که وجه دیگه این تخریب هم خود ما هستیم که متاسفانه علاقه خاصی داریم که از در و دیوار جاهای تاریخی بالا بریم و عکس بندازیم، اون زنجیرم که دور تا دور بنا کشیدن برای زیباییه دیگه.

سالار: به نظر من چغازنبیل یه چیزیه مثل تاج محل توی هند. ساعت‌ها و ساعت‌ها باید براش وقت بذارین و دورش بچرخین و بهش نگاه کنین و درکش بکنید. خیلی چیزای باستانی مختلف خاص می‌تونید توی چغازنبیل ببینید. مثل یکی از اولین سیستم‌های آب‌رسانی یا یه جای پای بچه روی یه سفال که تو کف چغازنبیل می‌تونید ببینید و و خیلی چیز‌های دیگه

موسیقی

 

فرهنگ موسیقی خوزستان

رضا (مهمان برنامه): سلام رضا رضاپور هستم، موزیسین، اهل خوزستان. موسیقی خوزستان با توجه به گستره‌ی جغرافیایی خوزستان و نواحی مختلف از لحاظ اقلیمی و قومیت‌های مختلف خیلی جای بحث و گفتگو داره، اگه اهواز رو مرکزیت قرار بدیم اطراف اهواز موسیقی عربی سمت سوسنگرد، شادگان، از اون طرف موسیقی بندری رو داریم، مناطقی مثل سمت جنوب خوزستان و بنادر که خیلی تحت تاثیر موسیقی بوشهر هست و البته که بندر‌ی خوزستانی شخصیت مستقل خودش رو داره. از سمت شمال خوزستان ما شوشتر و دزفول رو داریم، مناطق بختیاری‌نشین، مسجد سلیمان و توابع‌شون رو داریم، موسیقی لر‌های رامهرمز رو داریم که در واقع به نظر من همون بختیاری‌هایی هستن که حالا بیشتر آمیخته شدن با فرهنگ دشت ولی موسیقی‌شون بسیار بسیار شبیه به موسیقی بختیاری است مخصوصا ساز سرنا و دهل‌شون و رقص‌هاشون و خیلی خیلی خیلی شبیه است به موسیقی بختیاری یا که به نظر من موسیقی یکی از معیار‌های تشخیص یک قوم از یک قوم دیگه‌ست. یعنی اگه به من بگن تفاوت لرهای لرستان و بختیاری‌های خوزستان چیه بلافاصله از موسیقی مثال می‌زنم. بلافاصله میگم موسیقی بختیاری‌ها در شور و همایونه و موسیقی لرها در ماهور و راست‌پنجگاه.

اگه بخوام از موسیقی شوشتر بگم که باز آغاز شوشتری در همایون در واقع خودش نمایانگر شخصیت مستقل موسیقی شوشتراست. دزفول هم همین‌جور. موسیقی بختیاری‌هاست که شناخت بیشتری من نسبت به اون دارم به‌خاطر این‌که خودم هم از همین قوم هستم. عرب‌ها موسیقی‌شون چه با عود، چه با کمانچه عربی، چه با فلوت، موسیقی خودشون رو دارن که بسیار هم محزون و زیباست و رقص‌های خودشون رو دارن، رقص یزله رو دارن، بحث تخصصی‌تر هم می‌تونیم بکنیم مثلا ما نوعی از ماهور رو در منطقه‌ی بهبهان داریم که واقعا جاش تو ردیف موسیقی ایرانی خالیه و این ردیف، ردیف موسیقی ایرانی، وحی منزل نیست که شده چوب بالای سر موسیقی که فکر می‌کنیم همینه و همین ردیفه و اگر ما غیر از این بزنیم ماهور نیست این دیگه اسمش همایون نیست اسمش شور نیست. این‌جور نیست ما هنوز در گوشه کنار کشورمون و در منطقه‌ها نغمه‌هایی داریم که این‌ها می‌تونه بیاد به ردیف اضافه بشه همون‌جور که گوشه بختیاری الان بخشی از ردیف است آواز شوشتری بخشی از ردیف است هنوز می‌تونه گوشه بهبهان بیاد گوشه دزفول بیاد گوشه شادگان بیاد. این‌ها هرکدوم یه آواز بشه بیاد در ردیف جا پیدا بکنه. مثلا ما گوشه بختیاری رو داریم در ردیف که: (گوشه بختیاری را با آوا اجرا می‌کند)

موسیقی

 

شهرموزه هفت‌تپه

سالار: مسیرتون رو به سمت شوش ادامه بدید تا برسید به هفت‌تپه. هفت‌تپه مجموعه‌ای از 14 تپه‌ی باستانیه که داستان کشفشون هم بسیارجالبه. وقتی داشته عملیات راه‌سازی واسه‌ی جاده‌ی شرکت نیشکر هفت تپه انجام می شده یهو به بقایای یه تاق آجری به همراه قسمتی از یه دیوار خشتی برخورد می‌کنن و بعد از اون اولین دوره حفاری این منطقه از سال 44 شروع میشه که تا سال 57 هم ادامه پیدا می‌کنه. توی این حفاری‌ها یه شهر بزرگ کشف میشه که به شهر کبنک که از شهرهای ساخته شده در تمدن ایلامی بوده مشهوره. این محوطه یک موزه خیلی جالب هم داره که آثار کشف شده از این منطقه رو اون‌جا نگه‌داری می‌کنن. خیلی‌ها معتقدن که در مقابل چغازنبیل که یه محوطه آیینی و مقدس بوده، هفت تپه یه شهر کاملا عادی با مردم معمولی و طبقه متوسط محسوب می‌شده. حتی خیلی مشخص نیست که آیا اسکلت‌هایی که توی گور دسته جمعی تپتی اهر پیدا شدند مال خانواده سلطنتی بودن یا نه. هرچی که هست، دیدن محوطه و موزه هفت‌تپه و این که ببینید یکی از قدیمی‌ترین طاق‌های ضربی دنیا کجا پیدا شده بسیار تجربه جذابیه. توی موزه یه ماکت بسیار دقیق و خوب هم از چغازنبیل هست که بد نیست یه نگاهی بهش بندازین و با نمای چغازنبیل در زمان باستانش آشنا بشین. اگه فکر کردین جایی هست که نکته شکم گردی نداره سخت در اشتباهین. اگه خوش شانس باشین، دور و بر محوطه می‌تونین کلی ساقه نیشکر پیدا کنید و طعم طبیعیش رو بچشید.

 

بازدید از شوش، یکی از مهم‌ترین شهرهای هخامنشی

کیمیا: شوش شهریه که به نظرم هرکس که به تاریخ علاقه داره باید حتما یه‌بار بهش سر بزنه. شهریه که توش می‌تونید ببینید کاخ های هخامنشی بجز تخت جمشید چه شکلی بودن و سادگی و عظمت‌شون شما رو به سکوت وامیداره. توی ایام شلوغ کلی راهنمای داوطلب اونجان که کاخ رو براتون توضیح میدن. یادتون باشه که وسط باقی مونده ستون‌ها ببینین می‌تونین حدس بزنین جای تخت پادشاهی کجاست؟ همون اول که وارد محوطه میشین یه کاخ بسیار بزرگ نظرتون رو جلب می‌کنه. تاکید کنم که این کاخ هخامنشی نیست و خیلی متاخرتره. این کاخ رو دمرگان موقع کاوش توی این منطقه و با استفاده از مصالحی که از کاوش‌هاش توی شوش و چغازنبیل به دست آورده بود ساخت تا بتونه مجسمه‌ها و باقی چیزهایی رو که اینجا پیدا میکنه توش نگه داره و ازشون تا زمان انتقال به فرانسه محافظت کنه.

سالار: اگر موزه‌ی ایران باستان رفته باشین یه مجسمه‌‌ی بزرگ داریوش کبیر اونجاس، این‌جا دقیقا جاییه که اون مجسمه کشف شده، حتی اگه از راهنماها بخواین جای دقیق کشف کردنش و عکس لحظه‌ی پیدا کردن این مجسمه رو هم اون‌جا می‌تونن بهتون نشون بدن. درسته که تقریبا هرآنچه از سایت‌ها می‌دونیم کار دمرگان و امثال اونه، اما واقعا جنایاتی که تو حق آثار پیدا شده تو راه انتقال به فرانسه انجام میده واقعا داستان گریه‌داریه. این‌که حتی یه سری از آثار رو می‌شکونه به‌خاطر این‌که راحت حمل کنه و بعد دوباره اون‌جا سرهم کنه. با همه‌ی این‌ها توصیه می‌کنم که حتما داخل قلعه رو ببینید. درست جایی که الان در خروجی قلعه است می‌تونید یه آجر باستانی چغازنبیل رو حتی ببینید که توش پر از خط نوشته‌های قدیمی ایلامیه که دقیقا توی دیوار کار گذاشته شده و در معرض حتی تماس آدم‌هاست.

کیمیا: اما خیلی‌هامون همیشه همراه با شوش کلمه دانیال رو هم شنیدیم. دانیال پیامبریه که به تعبیر خواب در دربار پادشاه بابل معروفه. خیلی‌ها هم اون رو هم دوره کوروش می‌دونن که خب نمی‌دونیم درسته یا نه. اما اگر به معماری علاقه دارین حتما برین و آرامگاه دانیال نبی رو ببینین. گنبد مضرس یا اورچین این آرامگاه از بهترین نمونه‌های این نوع گنبدهای مخروطیه.
موسیقی

 

فرهنگ مردمان مندایی

مهمان: بشمیهون اتهیه ربی ( به نام خداوند بزرگ)

با درود به دوستان گرامی، من یک مندایی هستم که در خوزستان زندگی می‌کنم. مندایی به معنای اهل عرفان و شناخت و دانش و معرفت درباره‌ی خداوند هست. کلمه‌ی مندا یعنی عرفان و دانش. کلمه‌ی هیهی یعنی خداوند. زبان مندایی ریشه‌ی زبان آرامی هست که به عنوان اولین زبان شناخته شده‌ی دنیا هست و خط خاص خودش رو داره. یکی از مهم‌ترین رسوم ما مندایی‌ها، تعمید شدن در آب جاری هست. ما به آب جاری می‌گیم یردنا که تعمید شدن وظیفه‌ی دینی هر مندایی به حساب میاد که به وسیله‌ی یک روحانی تعمیددهنده انجام میشه که لباس مخصوصی داره. لباس تعمید رسته نام داره که شامل یک لباس بلند، یک شلوار و یک سربند، چه برای مرد و چه برای زن، و یک کمربند به نام همیانه‌است که همه سرتاسر رنگ این لباس سفید است. عروس و دوماد هم قبل از مراسم عقد باید در آب جاری تعمید بشن. همین‌طور وضو که در زبان مندایی رشامه نامیده میشه باید در آب جاری انجام بشه و این اهمیت آب جاری رو در دین ما نشون میده و برای همین هست که منداییان ترجیح میدن کنار رودخانه‌ها زندگی کنن. رسوم مندایی‌ها و اعیادشون خیلی زیاده و اگر بخوایم به همه‌ی اون‌ها بپردازیم نیاز به وقت و البته دانش بیش‌تری داریم و با این‌که حکایت همچنان باقی‌ست از میزبان متشکرم.

موسیقی

سالار: حالا که دو تا اپیزود رو حسابی از خوزستان براتون گفتیم وقتشه که بشینید برنامه‌ریزی کنید برای سفر عیدتون

کیمیا: اگه بعد شنیدن این دو اپیزود راهی خوزستان شدید برای ما هم عکس و فیلم بفرستید تا این بار ما با شما جولون بدیم.

 

پیاده‌سازی متن: انیس طلیلی

در اپیزود هشتم از فصل اول درباره سرزمین حاصل‌خیز جنوبی یعنی خوزستان صحبت کردیم. از اونجایی که نمیشه توی یه اپیزود از تمام زیبایی‌های این سرزمین صحبت کرد، این اپیزود رو اختصاص دادیم به اهواز و خرمشهر و آبادان و شهرهای جنوبی استان.همچنین از محمد درویش عزیز خواستیم تا برامون از پویش نجات میان‌رودان توضیح بده.

اپیزود هشت – عرصه کارون (خوزستان قسمت اول)

کیمیا: س‌لااااام

سالار: این‌جا یه رادیو واسه جولون دادنه.

کیمیا: من کیمیا و من سالار قراره تجربیات سفرهامون رو با شما به اشتراک بگذاریم .

سالار: محوریت رادیو جولون روی گپ و گفته، قراره یه مقصد يا يه موضوع درمورد سفر رو انتخاب کنیم و در موردش گپ بزنیم.

موسیقی

کیمیا: رادیو جولون قراره از واقعیت‌های سفر بگه. پوسته جذاب و رنگینش رو کنار بزنه و سفر رو اون‌جوری که واقعا هست نشون بده.

سالار: رادیو جولون رو می‌تونید از طریق کانال تلگرام این رادیو بشنوید، همین‌طور می‌تونید از طریق  بیپ تونز، شنوتو ، تهران پادکست و ناملیک به همه اپیزودهای ما گوش بدید.

کیمیا: اگر از جولون دادن لذت می‌برین، شنیدن رادیو جولون رو به دوستاتون هم توصیه کنید.

سالار: حالا، وقت جولون دادنه.

موسیقی

سالار:  تو این سال‌ها و علی‌الخصوص روزهای داغ تابستون اسم اهواز و بقیه شهرهای استان خوزستان رو به خاطر هوای داغ و ذرات گرد وغبار زیاد می‌شنویم و انگار خوزستان رفته پشت هاله‌ ای ازغبار و گرما. اما بیاین این هاله رو کنار بزنیم و تو زیبایی‌های این استان خاص کشورمون با مردمان خون‌گرم و مهربونش جولون بدیم. خوزستان پره از شهرهای منحصر به فرد و مثل بقیه مقاصدی که تا الان ازشون صحبت کردیم حالا حالاها باید در موردش برنامه درست کنیم. اما برای اپیزود هشت قراره بریم از سفر به خوزستان بگیم و علی الخصوص جنوب این استان زیبا. از سفر به اهواز و آبادان تا ماهشهر و بهبهان.

موسیقی

 

چرا سفر به اهواز؟

کیمیا: آدم نمی‌دونه وقتی می‌خواد از سفر به اهواز صحبت کنه از کجا شروع کنه. شهر پر شور‌ و‌ حال و با‌صفایی که متاسفانه کم‌تر از این بخشش شنیدیم. برای من این کوچه و خیابون ها نیستن که اهواز رو دل‌نشین می‌کنن، بلکه مردم اهوازن که شور و حال این شهر رو همیشه زنده نگه‌داشتن. توی اهواز می‌تونی با هرکی که روبه‌رو شدی یه دل سیر گپ بزنی و بگی و بخندی. اصن من عاشق اون لهجه شيرين‌شونم یه جوری صمیمیه که حس میکنی از خودشونی.

سالار: من بی جنبه که هروقت با مردم صحبت می‌کنم سریع لهجه‌ام هم عوض می‌شه :)))

کیمیا: شاید یکی از مهم‌ترین دلایلی که سفر به اهواز و کلا جنوب برای من جذابه اینه که شهر توی شب زنده است. کمتر کسی رو می‌بینید که از روزهای اهواز تعریف کنه. اما اصن “شب کارون” خودش یه فلسفه است.

سالار: برای اونایی که سفر به اهواز نکردن باید بگم که به خاطر گرمای هوا، مردم فعالیت های بيرون‌شون رو می‌ذارن برای عصر به بعد. درست وقتی که خورشید نزدیک افق شده و کم کم داره آخرین زورهاش رو می‌زنه. توی اهواز این‌جوریه که سر ظهر تقریبا اکثر مغازه ها می‌بندن چون کسی تو خیابون نیس . دوباره از 5-6 بعدازظهر که می‌شه شهر جون می‌گیره و همه برمی‌گردن سر کارهاشون.

کیمیا: اصن سر ظهر که می‌شه شهر رسما سوت و کوره اما عوضش شب که می‌شه ملت می‌ریزن تو خیابون. اهواز و اهوازی‌ها از قدیم الایام معروف بودن به خوش‌گذرونی و شور و حال. توی سفر به اهواز فرقی نمی‌کنه تو محله زیتون قدم بزنی یا تو بلوارهای کیانپارس، همه جا اون فضای خوبی که می‌گم هست.

موسیقی

سالار: توی سفر به اهواز یه شب باید بلند شی و بری کنار پل هفتم معروف اهواز. اون‌جا یه آبشار مصنوعی درست‌کردن که از پل می‌ریزه تو رودخونه و شب ها منظره خیلی زیبایی رو درست می‌کنه. کنار رودخونه یا به قول گفتنی لب شط، مردم قدم می‌زنن و کلی شلوغه. گُله به گله آدم‌ها نشستن و دارن دورهم گپ می‌زنن و خوش می‌گذرونن. خودشون می‌گن این طولانی‌ترین آبشار مصنوعی خاورمیانه است. اما خب می‌دونید دیگه، به هرحال این‌جا هم نزدیک آبادانه

موسیقی

سالار: توی سفر به اهواز بد نیست یه سری هم به پل سفید معروف شهر بزنین که تو سال 1315 ساخته شده و عملا نماد شهر محسوب می‌شه و این روزها برای این که ترافیک روش رو کم‌کنن یه طرفه‌اش هم کردن.

کیمیا: اصن اهواز شهر پل‌هاست. از پل کابلی قشنگش بگیر تا پل طبیعت کیانپارس که خوراک قدم زدنه. اگر از این همه اهوازگردی خسته شدین و گشنه‌تون شد، اون‌وقته که می‌تونید روح واقعی اهواز رو کشف کنید. این شهر پره از کافه های لب آب و رستوران‌های جور واجور با غذاهای بسیااار خوش‌مزه و لذیذ. اما برای شام فقط و فقط باید رفت کجا؟ لشکرآباد.

موسیقی

 

و تو چه دانی که لشکرآباد چیست؟

سالار: لشکر آباد از اونجاهاست که توی سفر به اهواز باید در اولویت قرار بدید.  لشکرآباد توی محله عرب نشین اهوازه و یه جورایی مهد فلافل ایران محسوب می‌شه. توی خیابون که راه می‌ری، دو طرف مغازه‌ ها رو می‌بینی که هر کدوم یه میز گذاشتن جلوی مغازه و روش پره از انواع و اقسام مخلفات هوس برانگیز. شاید این روزها خیلی جاها فلافل سلف سرویس دیده باشین اما باید بهتون بگم که این فرهنگ از این خیابون نشات گرفته و هنوز هم بهترین نوعش رو می‌تونین همین‌جا پیدا کنین.

موسیقی

کیمیا: توی لشکرآباد خیلی فرق نمی‌کنه کدوم دکه رو برین. هرچند که اگر از ده تا اهوازی بپرسی، هرکدوم ده تا دکه مختلف رو اسم می‌برن و     همه‌شونم معتقدن دکه خودشون خوشمزه‌تره. اما در کل فلافل توی لشکرآباد یه طعم دیگه داره. هرچقدر دلت می‌خواد پر می‌کنی و مخلفات و نوشابه و اینا، بعد می‌شه چقدر؟ نهایتا 2 هزار تومن.

سالار: من فکر‌کنم توی آخرین سفر به اهواز رفتم لشکرآباد و 5 تا فلافل خوردم و 2 تا سمبوسه. درنتیجه وقتی بهتون می‌گم بهشته باور کنید.

موسیقی

 

توی سفر به اهواز و خوزستان پرنده‌نگری در تالاب شادگان رو از دست ندید

سالار: بیاید از اهواز دل بکنیم و بریم سمت جنوب. این جاده از اون جاده‌هاییه که می‌تونید خوزستان و پوشش گیاهی عجیب و غریبش رو توش ببینید. هرچی بیش‌تر به سمت جنوب می‌رین اطراف‌تون تالاب‌ها و دریاچه‌های کوچیک بیش‌تری می‌بینین. من توصیه می‌‌‌کنم که مسیرتون رو ادامه بدین تا شهر شادگان. شادگان یه شهر کوچیکه که  کنار یه تالاب زیبا به همین اسم قرار گرفته. توی شهر از مردم بپرسید کجا می‌تونید سوار قایق بشین. بعد برید از میون نی‌ها بگذرین و روستاهایی که وسط تالاب توی خشکی‌های کوچیکی که اون‌جا هست ساخته شدن رو ببینید. توی هرکدوم از این روستاها شاید دو سه تا کپر بیش‌تر نباشن با خانواده‌هایی که بسیار کم جمعيت‌اند. ولی خیلی جاها می‌تونین ببینین که توشون گاومیش نگه می‌دارن و اگر خوش شانس باشین شاید بتونین شیر گاومیش هم پیدا کنین و یه دلی از عزا در بیارین.

کیمیا: اما مهم‌ترین جذابیت تالاب شادگان پرنده‌هایین که کلی راه رو طی کردن تا به جنوب ایران برسن و توی این تالاب استراحت کنن. اگر توی فصل مهاجرت برین و کمی خوش شانس باشین می‌تونین انواع اگرت ها ، پلیکان، اردک سرحنایی وکلی پرنده دیگه رو ببینید که ممکنه وقتی قايق‌تون از وسط نی‌ها عبور می‌کنه یهو بال بزنن و برن. در کل اگر اهل پرنده نگری باشین و با رعایت اصول و اوایل صبح برین سراغ تالاب باید بهتون بگم که میتونید کلللی لایفرتون رو ببرین بالا.

موسیقی

 

محمد درویش و پویش نجات میان‌رودان

محمد (مهمان برنامه): سلام دوستان. محمد درویش هستم. عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و دبیر سیاست محیط‌زیست در مرکز بررسی های استراتژیک نهاد ریاست جمهوری. در انتهایی‌ترین بخش از میان‌رودان جایی که به بین‌النهرین هم مشهوره، جایی که دو رودخانه‌ی مهم آسیای جنوب غربی و خاورمیانه یعنی دجله و فرات به آن‌جا منتهی می‌شود تالاب بزرگی وجود دارد به نام هورالعظیم. هورالعظیم یک پهنه‌ی نیم ميلیون هکتاریه که یک سومش در ایران قرار گرفته ودو سومش در خاک عراق. وقتی حال هورالعظیم خوب باشه یعنی شما می‌تونید اون‌جا بیش از 200 هزار بال پرنده را در آسمان مشاهده کنید. از بیش از 530 نوع گونه ی مختلف. تقریبا برابر با همه‌ی پرندگانی که در قاره ی اروپا می‌شه دید. در هورالعظیم وقتی که آب فراوان باشه و پوشش گیاهی درخور باشه ظرفیت گرمایی ویژه منطقه به طرز محسوسی افزایش پیدا می‌کنه. تفاوت دمای شب و روز کاهش پیدا می‌کنه و وضعیت برای زندگی در بهترین شرایط ممکن قرار می‌گیره. اما متاسفانه به دلیل جنگ ایران و عراق ، به دلیل آزمندی‌ها و        نا‌بخردی‌هایی که دولت صدام حسین شروع کرد با احداث نهر پنجم یا نهر صدام و تغییر مسیر رودخانه‌های دجله و فرات به سمت شمال بصره به بهانه‌ی توسعه‌ی اراضی کشاورزی ، روند شروع خشک شدن هورالعظیم آغاز شد. به این مساله اضافه بکنید آزمندی‌های دولت ترکیه رو که اومد و روی این دو رودخانه‌ی مهم بیش از 120 میلیارد متر مکعب مخزن ساخت. یعنی حدود سه برابر کل آورد طبیعی این دو رودخانه که حتی اگر سیلابی هم اتفاق بیوفته ترک‌ها بتوانند همه‌ی آب را برای خودشون ذخیره نگه دارن. حاصل این شد که تعداد چشمه‌های تولید گرد و خاک در میان‌رودان از 6 چشمه به نزدیک 300 چشمه افزایش پیدا کرده و 25 استان ما درگیر ماجرای غم‌انگیز ریزگرد‌ها شده. چه باید بکنیم؟ دست‌کم باید تلاش بکنیم تا حقابه از این سدهای ساخته شده در اختیار تالاب‌های منطقه قرار بگیره. در اختیار هورالعظیم قرار بگیره. دست‌کم باید تلاش بکنیم که در ساخت سد ایلیسو که بیش از سه برابر بزرگ‌تر از بزرگ‌ترین سد ایران، کرخه است ملاحظات محیط‌زیستی رعایت بشه. خواهشم اینه که از پویش نجات       میان‌رودان که حدود 134 هزار نفر تا کنون آن را امضا کردند حمایت بکنید، اون رو امضا بکنید و در اختیار دیگر هم‌وطنان خودتون قرار بدین تا        NGO هم اين پویش را امضا بکنن. اگر ما بتوانیم تعداد امضاها رو به یک میلیون افزایش بدیم به کمک یکی از لفرادی که مقام مشورتی در سازمان ملل داره می‌توانیم در سازمان ملل ثبت بکنیم و به کمک وکلا و حقوق‌دانان داوطلبی که وجود دارن ، فشار بیش‌تری ، هم به دولت ترکیه بیاریم و هم به دولت‌های عراق ، سوریه، ایران و افغانستان تا دست از غلبه ی تفکر سازه‌ای در مدیریت آب بردارن . زمان دیگر آن زمان نیست که بگوییم مگر شما منابع نفتی‌تون رو با ما به اشتراک نهادین که ما منابع آبی‌مون رو با شما به اشتراک بذاریم؟ خطای فاحشی که دولت ترکیه کرده در ردیف جنایت های جنگی است. نباید اجازه بدیم تا این خطا تکرار بشه . آب یک کالای زیستیه در صورتی‌که نفت یک کالای اقتصادیه. آب حرکت می‌کنه و متعلق به همه ی زیست‌وندان ساکن در یک حوزه ی آب‌خیزه. نباید آب رو با نفت مقایسه کرد. امیدوارم همه بکوشیم تا تغییر رخ بده و مهم‌ترين تغيير رو بايد از خودمون شروع کنيم. اگر طبيعت سرزمين‌مون رو دوست داريم بايد رفتارهايي رو پيشه کنيم که کم‌ترین آسیب رو به طبیعت‌مون بزنه. موفق باشید.

موسیقی

 

بعد از سفر به اهوار راهی آبادن بشید، آبادان شهر خدا

کیمیا: سالار آبادان تو رو یاد چی می‌اندازه؟

سالار: انتخاب اولم رو که نمی‌تونم بگم اما بعدش برزیل یا عینک ری‌بن.

کیمیا: اما برای من آبادان با توجه به شغلم شهریه که اسمش با صنعت نفت گره خورده. صنعتی که از زمانی که چشم باز کردیم در موردش شنیدیم و خوندیم و تاثیرش رو تو زندگیمون حس کردیم. حالا که صحبت از صنعت نفت شد جا داره که یادی کنیم از دریانوردان نفت‌کش سانچی و برای خونواده‌شون آرزوی صبر کنیم.

موسیقی

 

گشت و گذار در آبادان و بازار ته‌لنجی‌ها

کیمیا: آبادان از اونی که فکرش هم  بکنید شلوغ‌تر و پر جنب و جوش‌تره. از اون شلوغی‌های باحال که همه‌ش صدای موزیک می‌شنوی. برای این‌که این شلوغی رو تو بهترین حالتش ببینید پیشنهاد می‌کنم به محض این‌که رسیدین آبادان برید سمت خیابون امام خمینی و بازار ته‌لنجی‌ها. ته‌لنجی به اجناسی می‌گن که ملوان‌ها و خدمه کشتی می‌تونن با خودشون به شهر بیارن. تو این بازار به معنای واقعی از شیر مرغ تا جون آدمیزاد رو می‌تونید پیدا کنید. حسابی تو بازارش بگردین و از موسیقی بندری که دست‌فروش‌های گوشه کنار بازار با صدای بلند پخش می‌کنن لذت ببرید و البته جا داره بگم اینجاست که می‌فهمید چرا اینقدر شعر درباره دختر‌های آبادانی گفتن. حسابی خسته و گرسنه که شدید تو همون بازار ته‌لنجی‌ها برید سراغ رستورانی که یکی از جاذبه های مهم آبادانه. رستوران پاکستانی‌ها. بدون اغراق می‌گم که تو این رستوران یکی از لذیذ‌ترین قلیه میگوهای زندگیم رو تجربه کردم.

سالار: وای کیمیا یادم ننداز. آبادانه و رستوران پاکستانی‌هاش دقیقا. رفقا این‌جا همون‌جاست که توی اپیزود هند گفتیم می‌تونید توش بریونی رو امتحان کنید.

موسیقی

کیمیا: این بازار ته‌لنجی‌ها کنار اسکله هست و راستش قبل از این‌که برسم اونجا کلی رویا پردازی کرده بودم و دوست داشتم برم کنار اروند و اونور مرز سمت عراق رو دید بزنم ببینم اونور چه خبره. دلم می‌خواست از نزدیک ببینم این خطی که تو نقشه وسط اروند کشیده شده چه شکلیه. اما صادقانه بگم وقتی رسیدم اون‌قدر‌ها که فکر می‌کردم برام جذاب نبود. همه‌جا بوی خیلی بدی می‌اومد و اون‌قدر همه اصرار داشتن که رو اسکله عکس بگیرن که جای سوزن انداختن نبود و قید دید زدن اونور رو زدم. البته این‌که من تو عید و اوج شلوغی‌ها رفتم هم قطعا بی‌تاثیر نبوده.

موسیقی

سالار: بعید می‌دونم تا حالا کسی اسم سینما رکس آبادان رو نشنیده باشه . سینمایی که 28 مرداد سال 57 سوخت و صدها تماشاچی فیلم گوزن‌های کیمیایی تو اون زنده زنده سوختند. اگه رفتید اون‌جا خبری از سینما نیست. وسط یک پیاده‌روی راه‌رو مانند وسط فروشگاه‌های لوازم کامپیوتری یه سنگ سیاه سه چهار متری نصب شده و ماجرای آتش‌سوزی رو تو چند خط کوتاه توضیح داده.

موسیقی

 

چرا نباید سفر به خرمشهر رو از دست بدیم؟

کیمیا: خرمشهر از اون شهرهاست که حتی اگه نرفته باشید هم اون‌قدر درموردش فیلم دیدیم و خوندیم که قطعا ازش یه تصوراتی تو ذهن‌مون ساخته شده. تجربه ما از سفر به خرمشهر این شکلی بود که با کلی انرژی و حال خوش از جنب و جوش آبادان راهی خرمشهر شدیم و بعد بیست دقیقه رسیدیم به این شهر و کم‌کم ساکت و ساکت‌تر شدیم. این حجم از محرومیت تو تصورات هیچ‌کدوم‌مون نبود. ماشین رو تو یکی از کوچه های اطراف مسجد جامع پارک کردیم و شروع کردیم قدم‌ زدن توی شهر. تصاویری که تو ذهنم ثبت شده هنوز هم برام قابل هضم نیست . مردی که به      دوچرخه‌اش یک گاری وصل کرده بود و آب شیرین می‌فروخت و عجیب تر از اون اثرات ترکش روی در و دیوار خونه‌هاییه که شبیه خونه‌های تخریب شده است ولی مردم توش زندگی می‌کنن. بهتون پیشنهاد می‌کنم برید یک ساعت کنار کارون که با دکه های فلافل و سمبوسه فروشی سعی شده یک کم طعم زندگی پیدا کنه بشینید و حال و روز مردمونی که خواسته و ناخواسته زندگیشون رو برای آزادی کشورشون گذاشتند رو ببینید. با این تصویری که تو ذهن‌تون از خرمشهر شکل گرفته خوبه که به بخشی از سمفونی خرمشهر مجید انتظامی گوش‌کنیم.

موسیقی

سالار: من توی خرمشهر یه حال عجیبی داشتم. به خصوص وقتی که رفتم مسجد جامع رو دیدم. وقتی روبه‌روی این مسجد وایساده بودم درست مثل این فیلم‌هایی که فلش بک میخورن همه‌اش تصویرایی که توی فیلم‌ها و عکس‌های فتح خرمشهر می‌دیدم جلوی چشمم تداعی می‌شد. تمام مدت داشتم گنبد نیمه ویران شهر رو می‌دیدم. یاد خاطره ای می‌افتادم که حتی پس از فتح شهر هم خمپاره های عراقی‌ها این‌جا رو نشونه گرفته بود. که حسن باقری همین‌جا و تو بغل دوستاش جون داده بود. مسجد خرمشهر به نظر من نماد یه مقاومته. نماد جنگی که ما شروعش نکردیم اما به نظر خیلی‌ها می‌تونستیم همین‌جا تمومش کنیم. بگذریم..

موسیقی

 

سالار: اما فارغ از این حس و حال من توصیه می‌کنم اگر به هنر و به خصوص هنر دوران جنگ علاقه دارین، نقاشی دیواری‌های ناصر پلنگی رو از دست ندین. نمونه والای هنر جنگ رو می‌شه توی این دیوارها دید. این مسجد همون‌جاییه که معروف‌ترین نوحه نسل ما هم توش خونده شده.

موسیقی

سالار: واقعیتش اینه که من این نوحه رو خیلی دوست دارم. بد نیست بدونید که ملودیش یه ملودی بوشهری قدیمیه که جهانبخش کردی زاده یا بخشوی معروف بوشهر این رو سال‌ها پیش با یه شعر دیگه ای خونده بوده.

موسیقی

کیمیا: ما اون‌قدر تو حال و هوای خرمشهر غرق شدیم که تصمیم گرفتیم مسیر رو ادامه بدیم و بریم سمت شلمچه. شلمچه دو تا پوسته داره. پوسته روییش برخورد بد حراست دم در ورودی و افرادیه که حس می‌کنی هدفشون از این‌جا بودن با هدف تو فرسنگ‌ها فاصله داره. سعی کنید ذهنتون رو درگیر این پوسته رویی نکنید و برید به تماشای واقعیت‌های جنگ. می‌دونی سالار قضیه اینه که به‌ خاطر گره خوردن واقعیات جنگ با خیلی از مسایل شاید ما یک دافعه‌ای نسبت به شنیدن از جنگ داریم اما چیزی که بدیهیه اینه که این جنگ اتفاق افتاده و به عنوان بخشی از سرگذشت سرزمینمون خوبه که در موردش ببینیم و بخونیم.

سالار:کاملا موافقم

کیمیا:تصویری که من رو تو شلمچه مجذوب می‌کرد تصویر آدم‌های تنها یا گروه‌های کوچیکی بود که یک گوشه برای خودشون دعا میخوندن. تصور این‌که پا شدن اومدن تو این منطقه سال نو رو با یاد کسی که از دستش دادن شروع کنن حال عجیبی بود.

موسیقی

کیمیا: پیشنهاد می‌کنم از شلمچه راه بیوفتید به سمت بندر ماهشهر و توی راه هم یه توقفی تو بندر امام داشته باشید . اگه مثل ما خوش شانس باشین کنار اسکله گروه‌های نوازنده بندری رو می‌بینید که کنارشون میتونید اون غروب بندر که میگن رو تجربه کنید. بندر ماهشهر و بندر امام بیش‌تر به پتروشیمی‌هاشون معروفن و توقع شهر توریستی به اون معنا رو نداشته باشین اما از طرفی هم نکته جالب ماهشهر برای من این بود یک سری از مناطق ماهشهر شبیه شهرک‌های ویلایی شمال بود. پر از گل با خونه‌های ویلایی خوشگل.

موسیقی

سالار: همراه‌های رادیو جولون می‌دونن که ما یه قسمت داریم به اسم پسوک که صدای شنونده‌هامون رو اون‌جا پخش می‌کنیم. با تشکر از همه‌ی کسایی که برامون فایل صوتی فرستادن ، بریم باهم پسوک این اپیزود رو بشنویم.

موسیقی

رضا (از مخاطبین): سلام من رضا هستم خیلی فکر کردم کدوم خاطره‌م رو از خوزستان بگم، به این نتیجه رسيدم جولونی ترینش رو تعریف کنم. می‌خوام خاطره‌ی تقریبا اولین سفرم که مستقل بود رو تعریف کنم. من دانشجو بودم ماهشهر، سال دوم دانشگاه بودیم. البته بخاطر همه‌ی اون تصورات غلط می‌گفتیم که آره خوزستان جایی رو نداره و یه دفعه یکی از بچه ها یه عکسی رو به ما نشون داد از یه جایی به اسم تش‌کوه. دامنه ی یه تپه که به خاطر نشت گازهای گوگردی گله به گله پر از حفره‌هاییه که ازش آتيش می‌زنه بیرون . شعله‌های کوچیک البته . زد به کله‌مون که بریم اتفاقا سه نفر هم شدیم و وسایل رو آماده کردیم که مثلا روز بعش بریم. عصر همون روز اون دو نفر گفتن ما نمیایم و منم زد به سرم که اگه شما نیاید من تنها می‌رم و فرداش یه کوله ی معمولی از همین‌هایی که فقط توش میشه دوتا کتاب برد و آورد و یه سری تجهیزات خیلی خیلی معمولی رفتم ترمینال با اتوبوس رفتم رامهرمز از اون‌جا هم با یه تاکسی تا اول جاده ی ابوالفارس رفتم . یه فرعی از همون‌جا شروع می‌شد و می‌رسید به تش‌کوه .خلاصه این‌که من ساعت 9 صبح تک و تنها شروع کردم و ساعت 6 بعد‌از‌ظهر رسیدم به تش‌کوه.البته فکر نکنید که خیلی گستره‌ی وسیعی داره. حدودا یه تپه ی خیلی کوچیکه ولی واقعا جالب بود و خستگی من در رفت. در کل تجربه‌ی خوبی بود مخصوصا به عنوان این‌که اولین سفر تنهایی من و حتي اولین سفر مستقل من بدون خانواده بود.

موسیقی

 

سفر به دشت‌های گل نرگس در بهبهان

سالار: وقتی به سمت بهبهان می‌ری، تازه با چهره دیگه خوزستان آشنا می‌شی. دشت‌هایی که داره می‌ره به سمت بلندای زاگرس و آب و هوایی که یهو عوض می‌شه. بهبهان از اون شهرهای قدیمی خوزستانه. درواقع تاریخ بهبهان بیش‌تر با نام ارجان یا ارگان گره خورده که یه شهر آباد تو زمان عیلامیان بوده. یکی از مهم‌ترین آثار پیدا شده عیلامیان که به حلقه قدرت معروفه هم همین‌جا پیدا شده که مال هزاره دوم قبل از میلاده. طبیعت بهبهان بسیار بکر و بی‌نظیره مثلا نمی‌شه اون‌جا رفت و به تنگه تکاب سر نزد. اما اسم بهبهان توی ذهن اکثر ماها با گل نرگس عجین شده. از سحر که تازگی‌ها توی بهبهان جولون داده خواستیم برامون از تجربه این شهر و نرگس زارهاش بگه.

موسیقی

سحر (مهمان برنامه): هیچ تصوری از شهر بهبهان نداشتم فقط شنیده بودم که مرکز گل نرگس در جهانه و الان هم فصل برداشت نرگسه. خودم رو رسوندم اهواز و از اون‌جا با کلی انرژی که از اهوازی‌ها گرفته بودم، رفتم سمت بهبهان. مواجه شدم با یه شهر آروم. یه لهجه خاص بهبهانی که نه شبیه لهجه جنوبی‌ها بود و نه بختیاری‌ها و نه حتی بویر احمدی‌ها.مردمی جالب و فوق العاده مهربون با کلی جای دیدنی و تاریخی که خیلی اتفاقی بعضی‌هاشون رو پیدا کردم و کلی هم ذوق کردم. توی این بین یکی از لیدرهای خیلی خوب خوزستان آدرس یه خونه‌ای رو به من داد و گفت حتما برو ببین. خانه‌ی رجب خان توی محله‌ی کاروان‌سرا. چه خونه‌ای بود. قدمتش بر‌می‌گشت به حدود  250سال پیش و با این‌که ثبت میراث فرهنگی شده بود و قرار بود موزه بشه ولی در حال خراب شدن و از هم پاشیدن بود. یه مغازه ی حلوا ارده پزی قدیمی نزدیکش پیدا کردم و وسایلم رو گذاشتم اون‌جا و کمی هم پیشش نشستم و درست کردن حلوا ارده با شیره ی خرما رو دیدم. بهش می‌گفتن حلوا ارده ی پشمکی. و اما نرگس. خیلی از نرگس‌زارها هنوز آن‌چنان گلی نداده بودن به دلیل این‌که امسال خيلي بارون زیادی نیومده بود ولی خب یه نرگس‌زار پیدا کردم که صاحبش ازم دعوت کرد که باغش رو ببینم و بلاخره رسیدم به یک نرگس‌زار پر از گل و مست بوی نرگس شدم. جاتون سبز.

موسیقی

سالار: من تا حالا چندین بار به خوزستان سفر کردم، اما هنوز هم هرکس می‌گه توی زمستون و عید کجا بریم سریع می‌گم خوزستان و دوباره دلم هوای اون سرزمین رو میکنه.

کیمیا: می‌گم نظرت چیه تا دیر نشده اپیزود بعدی رو از شمال خوزستان بگیم؟

 

پیاده‌سازی متن: نیلوفر امیری

 

اگر دوست دارید از سفر به خوزستان بیشتر بدونید اپیزود نهم رادیو جولون رو گوش کنید

توی این اپیزود درباره کرمانشاهان صحبت کردیم و باهم زیبایی‌های سرزمینی رو مرور کردیم که این روزها طبیعت دل مهربانی با آن ندارد. کرمانشاه و سرپل ذهاب و قصر شیرین زیبا گفتیم و در فرهنگ اون سرزمین جولون دادیم. این اپیزود رو تقدیم میکنیم به مردمانی که همیشه سفره مهربونیشون رو به مسافرهای دیارشون باز بوده.

اپیزود پنج – در شکوه باختران ( سفر به کرمانشاه)

 

سالار: دریغا، سرزمین نگون‌بخت که از به یاد آوردنِ خود بیمناک است. کجا می‌توانیم آن‌را سرزمینِ مادری بنامیم که گورستانِ ماست؛ آن‌جا که جز از همه‌جا بی‌خبران را خنده بر لب نمی‌توان دید؛ آن‌جا که آه و ناله و فریادهایِ آسمان‌شکاف را گوشِ شنوایی نیست. آن‌جا که اندوهِ جانکاه چیزی‌ست همه‌جایاب. و چون ناقوسِ عزا به نوا درآید کمتر می‌پرسند که از برایِ کیست، و عمرِ نیک‌مردان کوتاه‌تر از عمرِ گُلی‌ست که به کلاه می‌زنند، و می‌میرند پیش از آن‌که بیماری گریبان‌گیرِشان شود.
(مکبث، پرده‌یِ چهارم، مجلسِ سوم)

 

موسیقی

کیمیا: این روزها به وفور از سرزمینی شنیدیم که دیو شوم زلزله و بد اقبالی روش سایه انداخته. اتفاقی که خوب یا بد، درست یا غلط ولوله‌ای در میان جامعه‌ای انداخت که دوست داشت به هر نحو ممکن به کمک مردمی بشتابه که همیشه سفره‌ی مهمان نوازیشون پیش روی مسافرای اون خطه باز بوده.

اما ما تو رادیو جولون نمی‌خوایم از زلزله صحبت کنیم که به حد کافی ازش صحبت شده. میخوایم باهم راه بیفتیم و توی کوه و دشت‌های اون منطقه جولون بدیم تا یادمون نره که کرمانشاه بهشتیه که پشت کوه‌های زاگرس مخفی شده. میخوایم از زیبایی‌های کرمانشاه بگیم. از صفای مردمش، شاید کمکی باشه تا کرمانشاه و کرمانشاهی‌ها رو از یاد نبریم و یک بار دیگه هروقت به اونجا فکر میکنیم لبخند به لبمون بشینه. پس کفش‌هاتون رو بپوشید که میخوایم بریم به کرمانشاهان زیبا…

 

موسیقی

 

کیمیا: سلاااام

سالار: اینجا یک رادیو واسه جولون دادنه

کیمیا: من کیمیا

سالار: و من سالار

کیمیا: قراره تجربیات سفرهامون رو با شما به اشتراک بذاریم

سالار: محوریت رادیو جولون روی گپ و گفته، قراره یه مقصد يا يه موضوع درمورد سفر رو انتخاب کنیم و در موردش گپ بزنیم

کیمیا: رادیو جولون قراره از واقعیت‌های سفر بگه. پوسته جذاب و رنگینش رو کنار بزنه و سفر رو اون جوری که واقعن هست نشون بده

سالار: رادیو جولون رو میتونید از طریق کانال تلگرام این رادیو بشنوید، کافیه رادیوجولون رو در تلگرام سرچ کنید، همینطور می تونید از طریق  بیپ تیونز،شنوتو و تهران پادکست به همه اپیزودهای ما گوش بدید.

کیمیا: حالا وقت جولون دادنه

 

موسیقی

 

راه و روش سفر به کرمانشاه

سالار: برای سفر به کرمانشاه میتونید از مسیر هوایی و فرودگاه اشرفی اصفهانی این شهر استفاده کنید. اما اگر بخواید از تهران به سمت کرمانشاه حرکت کنید باید مسیر ساوه و همدان رو بگیرید و بعد از حدود هفت ساعت برسید به شهر شاهان.

من توصیه میکنم توی مسیرتون به سمت کرمانشاه یه توقف توی شهر کنگاور بکنید و حتمن از معبد آناهیتای این شهر دیدن کنید. این بنا یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی کشورمونه که متاسفانه خیلی کم مورد توجه قرار میگیره. اگر اهل طبیعت بکر هستید هم میتونید یه سر به صحنه بزنید و از سراب صحنه دیدن کنید.

 

موسیقی

کیمیا: اما حالا که رسیدیم کرمانشاه بیاید کمی توی شهر قدم بزنیم. شهری که بعضی تاسیسش رو به بهرام چهارم که میشه سیزدهمین شاه ساسانی نسبت میدن. البته بعضی‌ها هم هستن که میگن کرمانشاه ربطی به شاهان نداره و این نام تلفظ اشتباهی از اسم کردی شهر یعنی کرمانشانه. واژه‌ای که خودش احتمالا از واژه کرمانج میاد. خلاصه اینکه این شهر قدیمی‌تر از اون حرفاست که بشه وجه تسمیه دقیقی در موردش گفت.

اکثر بناهای باقی مونده توی دل شهر از دوران قاجار باقی موندند. دورانی که به دلیل موقعیت جغرافیایی کرمانشاه، این شهر رونق گرفت و مهمترین مرکز غرب کشور محسوب میشد. البته کرمانشاه در دوران باستان هم جایگاه بسیار ویژه‌ای داشته و همیشه یه جورایی دروازه عبوری غرب بوده. به همین دلیله که به راحتی در اطراف کرمانشاه میشه کلی سنگ نگاره و سنگ نبشته پیدا کرد که در واقع بیلبوردهای باستانی بودن برای مسافرای اون زمان. بعدها و در زمان قاجار هم به دلیل قرار گرفتن کرمانشاه در سر راه کربلا و نجف، این شهر رونق فراوونی داشته.

 

موسیقی

 

تکیه معاون‌الملک کجاست؟

سالار: معروف‌ترین بنای قاجاری شهر تکیه معاون الملکه که توی محله آبشوران کرمانشاه قرار گرفته. قدمت این تکیه به سال 1281 شمسی برمیگرده و اون زمان اینجا رو به عنوان مرکزی برای دسته‌های عزاداری کرمانشاه ساختند. شاید اول فکر کنید که همه مون توی شهر خودمون تکیه داریم و توی محرم می‌بینیم‌شون اما باید بگم که دیدن این بنا رو از دست ندید. کاشی کاری‌های اینجا به قدری زیبا و عجیب غریبه که حتما شما رو جذب خودش میکنه. خیلی‌ها معتقدند که کاشی کاری‌های معاون‌الملک از شاهکارهای کاشی کاری قاجار محسوب میشه که خب حق هم دارند. مخصوصا بخش حیاط پشتی که توی کاشی‌ها در عین ظرافت می‌تونید داستان‌هایی از کربلا و باقی وقایع تاریخی مذهبی و قرآنی رو ببینید. قشنگ انگار وارد یه گالری نقاشی‌های قهوه خونه‌ای شدین که هر بخشش یه داستانی رو روایت میکنه.

 

بازدید از طاق بستان و کبابی‌های معروفش

کیمیا: اما نمیشه سفر به کرمانشاه کرد و سمت شمال‌غرب این شهر و طاق بستان یا همون طاق سنگی نرفت. طاق بستان مجموعه‌ای از سنگ نوشته‌های دوره ساسانیه که پیشینه اون برمیگرده به قرن سه میلادی. شاهای ساسانی برای‌تراشیدن تندیس‌هاشون ابتدا اطراف تخت جمشید رو انتخاب کردند، اما از زمان اردشیر دوم طاق بستان که در بین جاده ابریشم قرار گرفته جایگزین شد. طاق بستان شامل سنگ نگاره تاج گذاری اردشیر دوم و دو طاقه که مربوط به شاهپور دوم و سوم و خسرو پرویزه.

خوبی طاق بستان اینه که به دلیل کوه و چشمه و فضای سبز هم برای علاقمندای سایتهای تاریخی جذابه و هم طبیعت گردا، از بحث جاذبه تاریخی و طبیعی طاق بستان که بگذریم جاذبه بسیارجذاب این سایت برای من دنده کبابه، اطراف این سایت پره از دکه‌هایی که میتونید یکی از لذیذ‌ترین غذاهای کرمانشاه رو توشون تجربه کنید.

سالار: ببین اصلا فکر کنم توی سفر به کرمانشاه مردم میرن کباب بخورن، حالا کنارش طاق بستانم نگاه می‌کنن.

کیمیا: دنده کباب همونجور که از اسمش معلومه دنده گوسفنده به همراه ادویه‌های مختلف و البته سماق، لیموترش و جعفری ساطوری شده.

 

موسیقی

 

خوراک‌گردی در سفر به کرمانشاه

سالار: حالا که بحث غذا شد باید یادی هم کنیم از معروف‌ترین خورشت کرمانشاه. سفر به کرمانشاه کرده باشید یا نه حتما اسم خورشت خلال رو شنیدید، من به شخصه جزو طرفدارای پر و پا قرص این غذا هستم، یکی نیست بگه طرفدار چه غذایی نیستم. اینجوری بگم که آخرین باری که رفتم کرمانشاه اونقدر خورشت خلال خوردم که تا خود تهران رو به موت بودم. حالا چیه این غذا؟ یک خورشت خوش عطر و بو، که شامل خلال بادوم، زرشک، گوشت، کره، گلای زعفرون و دارچین میشه. یه جورایی می تونم بگم هرچی طعم و مزه بهشتیه با هم جمع شدن و این غذا رو تشکیل دادن. همین الانم آب دهنم راه افتاد.

اما اگه رفتید کرمانشاه کوفته‌های این استان روکه بسیار متنوع هم هستند رو از دست ندید، معروفترینشون هلو کبابه که کوفته مخصوص کرمانشاهه وترکیبیه از گوشت، لپه، کشمش، گردو، سیب زمینی و تخم مرغ. دلیل نامگذاریشم شاید به خاطر لطافت و شکل ظاهریه که آشپزها موقع سرخ کردن در روغن بهش میدن. یکی دیگه از این کوفته‌ها هم کوفته نخود یا کوفته ریزست که شامل گوشته با سبزیجات معطر و البته گردو.

 

بیشتر بخوانید: سفر به کرمان

موسیقی

 

کیمیا: کلا کرمانشاهی‌ها تبحر خاصی تو‌ی ترکیب مزه‌هایی که به نظر ما عجیب میاد و تبدیل اون به یک غذای خوشمزه دارند، مثلا کی فکرشو می‌کنه ‌ترکیب سیب‌زمینی و برنج و گوشت چرخ کرده و کشمش و خرما که میشه سیب پلو تا این حد خوشمزه باشه یا یک نمونه دیگش والک پلو.

از اونجایی که من کلا طرفدار آش و سوپ هستم کرمانشاه یکی از استان‌های محبوب منه، نمیشه سفر به کرمانشاه کنم و سراغ سوپ‌ترخینه، آش ماست و آش عباس‌علی که درست کردنش کار هرکسی نیست نرم.

 

موسیقی

 

کیمیا: اما بعد همه این غذاهای خوشمره هیچ چیزی به اندازه یک دسر جذاب نمی‌چسبه.

یکی از شیرینی‌ها که بسیار لذیذه، بعد از خوردنش تا دقایقی حرف‌زدن سخت میشه نون برنجیه. البته این شیرینی تو استان‌های دیگه هم درست میشه اما طبیعتا روغن کرمونشاهی مزه این شیرینی رو بسیار خاص‌تر می‌کنه.

 

سالار: توی سفر به کرمانشاه شیرینی مورد علاقه من کاکه. یک شیرینی بسیار سبک و لذیذ که بعید می دونم تا حالا کسی امتحانش نکرده باشه. کاک در واقع ورقه‌های نازک خمیره که به روش بسیار خاصی درست میشه وتوش دارچین، هل، پودر پسته و کلی چیز دیگه داره. کاک از اون شیرینی‌هاست که نمیشه یک دونه برداری و تمام، دیگه مینیمومش سه‌تاست.

 

موسیقی

 

در سفر به بیستون چه می‌بینیم؟

کیمیا: خوب خیلی تو بحث جذاب غذا غرق شدیم، برگردیم کرمانشاه و بریم سمت شرق این شهر و نقش برجسته بیستون. این نقش برجسته که در دامنه کوه پراو قرار گرفته تو سال 2006 تو فهرست میراث فرهنگی جهانی یونسکو ثبت شده.

قدیمی‌ترین اثر موجود تو بیستون متعلق به زمان پارینه سنگی میانی و جدیدترینش مربوط به دوران صفویه. اما شهرت اصلی این اثر به دلیل نقش برجسته داریوش اول هخامنشیه که توارتفاع هشتاد متری از پای کوه قرار داره که در واقع مهم‌ترین کتیبه دوران هخامنشیه. داستانش هم اینه که بعد از این که داریوش تونست به همراه هفت نفر دیگه گئومات یا همون بردیای دروغین رو شکست بده و رو تخت پادشاهی بنشینه دستور میده که داستان این پیروزی رو که به معنی نجات سلسله هخامنشی از سقوط بوده رو، روی دیواره کوه بیستون ثبت کنند. این کوه بر کناره شاهراه مرکز و غرب ایران به بین‌النهرین قرار گرفته و در معرض دید مسافران و کاروانیان بوده.

در دوره‌های بعد که ‌زبان‌ها و خطوط باستانی به دست فراموشی سپرده شد، کتیبه بیستون هم ناخوانا شد و نه تنها کسی نمی‌توانست متن اونو بخونه، بلکه اصلا معلوم نبود که مربوط به چه دوره و چه کسیه، همین موقع‌ها بود که کتیبه داریوش و سایر حجاری‌های موجود در کوه بیستون که از دوران اشکانی و ساسانی به جا مونده بود، به فرهاد و عشق آتشین اون به شیرین نسبت داده شد و شعر معروف : بیستون را عشق کند و شهرتش فرهاد برد!

 

موسیقی (بخشی از تئاتر خسرو و شیرین)

 

پادشاه: دایه ام در کودکی داستان پیکر‌تراشی می‌گفت که دو دستش بریدند به جرم نافرمانی و او با پاهایاش تندیس می‌ساخت. اما دست‌های تو حیف باشد برای بریدن و خوراک سگ‌ها ساختن. دست‌های یک پیکر‌تراش …

فرهاد: دست‌های یک  کوه کن

پاد‌‌شاه: دست‌های یک عاشق بهتر نیست ؟ … نیست. آن بیستون که تو کندی کار عشق بود نه کار دست

فرهاد: دست از دل فرمان برد و هر دو از شیرین

پادشاه: آری شیرین. رعیت قصه‌ها ساخته از عشقت به شاهزاده ارمن

فرهاد: قصه نیست،‌ای پادشاه . داغش را بر دل چاک چاکم آزموده ام

پادشاه: این عشق است یا دشنه ؟ دل پاره پاره نقلی ندارد. چه لایق عشق کوه‌کن

فرهاد: شاه از دل می‌گوید و من از جان

پادشاه: از عشق شیرین بگو

فرهاد: شیرین‌تر از عشق ؟!

پادشاه: عشق بی پناه و بی سر پناه

فرهاد: رواق منظر چشمم آشیانه اش

پادشاه: اگر چشمت را اشک و خون کنم؟

فرهاد: چشم دیگر را به پایش می افکنم

پادشاه: اگر بیش ازین طلب کنم؟

فرهاد: از خدا به زاری موهبت می‌خواهم

پادشاه: خامی کوه‌کن. دمی آسودگی پخته ات کند

فرهاد: حرام باد بر فرهاد آسودگی

پادشاه: کارت زار شد انکار زار

فرهاد: خوش نوردیش جنگ عشق

پادشاه: صبور باش کوه‌کن

فرهاد: دل به دریا زده و صبر؟ غریب حکایتی‌ست

پادشاه: بس کن این بازی عشق را

فرهاد: این عشق بازیست پادشاه

پادشاه: و کی به پایان می‌رسد این دفتر

فرهاد: حکایت همچنان باقی‌ست

پادشاه: عشق کورت کرده. تا کی ؟

فرهاد: تا خاک چشم‌هایم را پر کند

پادشاه: این عشقی نو‌امید است . رهایش کن

فرهاد: عشق رهایم نمی‌کند

پادشاه: و می‌دانی من نیز بر او عاشقم

فرهاد: این که شاه بر او عاشق شده عجیب نیست. عجیب این است که جهان چرا بر او عاشق نیست؟

پادشاه: آه ازین همه دلداری کوه‌کن

فرهاد: کوه‌کن دل بر دار کرده پادشاه

پادشاه: اینک سوال آخر… چه می‌کنی اگر بر تنش نگاه کنم؟ نگاه کنم … نگاه کنم …

فرهاد: نگاه شاه آه فرهاد… جهان بسوزانم ازین آه …

 

موسیقی

 

منطقه گرم‌سیری در سفر به کرمانشاه کجاست؟

سالار: حالا بیاید از کرمانشاه دل بکنیم و بریم یه جاهایی که باورتون نمیشه.

از کرمانشاه جاده جنوب غربی رو بگیریم و بریم از اسلام‌آباد و کرند رد بشیم تا برسیم به تنگه بی نظیر پاطاق. از خود مردم کرمانشاه که بپرسید، به این مناطق میگن منطقه گرم‌سیری چون توی زمستون ممکنه کرمانشاه برف بیاد اما با کمتر از دو ساعت رانندگی میشه به جایی رسید که سر سبزه و انگار نه انگار که همین الان از بوران رد شدین.

این منطقه پشت کوه‌های زاگرس مخفی شده و فصولش با بخش‌های شرقی کرمانشاه متفاوته. خیلی‌ها میگن بهار کردی توی بهمن شروع میشه.

کیمیا: شاید به همین دلیله که بهمن و اسفند بهترین فصل رفتن به این مناطقه. البته که شاید بد نباشه امثال رو  صبر کنیم تا مردم روال زندگی عادی خودشون رو پیدا کنند.

سالار: موافقم. توی مسیر قبل از دو راهی شالان راه‌تون رو کج کنید و پیاده بزنید به دل تنگه پاتاق یا تنگه ماران. تنگه‌ای که بر اثر فرسایش آبی به وجود اومده و شکل‌های عجیب غریبی میتونید توش ببینید. دقت کنید که بیشتر از 15-20 دقیقه نمیتونید توی دل تنگه پیش برید از اونجا به بعد مسیر نیاز به وسایل و دانش فنی داره.

از تنگه پاتاق که اومدین بیرون کمی جلوت ریه مسیر دیگه رو بگیرید و برید تا برسید به طاق گرا. مردم محلی یه افسانه جالب درمورد این بنا دارند که میگه شیرین و فرهاد قبل از اینکه خسرو پرویز شیرین رو از فرهاد جدا کنه یک شب رو در اینجا سپری کردند. حالا اینکه کی اونجا  قضیه رو ثبت کرده بماند.

 

موسیقی

 

بازدید از طاق گرا، بابا یادگار و دکان داوود

سالار: اما دلیل اینکه گفتم بریم سمت این طاق خیلی ربطی به خود بنا نداره. روبروی طاق گرا، افق دیدتون تقریبن تا خود مرز عراق ادامه داره، یه ویو بی نظیر که دیدنش نفستون رو بند میاره. از اینجاست که حدس زده میشه تا این بنا چیزی شبیه میل راهنما برای کاروانهایی بوده که به سمت عراق می‌رفتند یا برمی‌گشتن.

خروجی شالان رو برید داخلش تا برسید به خود روستا. در کنار رودخونه میتونید استخرهای پرورش ماهی رو هم ببینید. انتهای مسیر یه بنای باستانی هست به نام قلعه یزدگرد که یه مجموعه دفاعی برای اواخر اشکانی یا ساسانی بوده که تقریبن دیگه چیزی ازش باقی نمونده و فکر میکنم بعد از زلزله هم حالش خیلی خوب نیست.

 

موسیقی

 

کیمیا: برگردیم توی جاده اصلی و راهمون رو ادامه بدیم به سمت بابایادگار.

قبل از اون یه قبرستون تاریخی هست که مردم اعتقاد دارند ارتش اعراب و ساسانی‌ها اینجا با هم رودررو شدند. در کنارش یه مقبره سنگی چهارگوش با یه گنبد مخروطی بلند وجود داره که خیلی‌ها میگن که اینجا آرامگاه یکی از صحابه پیامبر به اسم ابودوجانه است. متاسفانه این سالها چندین بار حفارهای غیر مجاز به دنبال گنج  بهش حمله کردند و اونجا رو تخریب کردند.

راه رو به سمت منطقه ریجاب و بابا یادگار ادامه میدیم. درانتهای روستا به یه راه سنگفرش و مقبره بابا یادگار میرسیم. جایی که یکی از اماکن مقدس اهل حق یا یارسان محسوب میشه و هرساله مراسم مختلفی به سبک خود این مردم توش برگزار میشه. یه فضای آروم و آرامش بخش وسط کوه‌های زاگرس.

 

موسیقی

 

اهورا (مهمان برنامه): سلام. من اهورا هستم. یه خاطره خوبی که از سفر به کرمانشاه دارم، زمانی بودش که خوب ما از تهران حرکت کرده بودیم. شب رو توی راه بودیم و صبح رو قرار بود توی بابا‌ یادگار توی منطقه  کرند غرب غذا بخوریم. وقتی رسیدیم اونجا خوب قبلش یه سری سنگ فرش هستش. دوتا نیسان گرفتیم و با بچه‌ها رفتیم بالا، وقتی می خواستیم صبحانمون رو بخوریم یه اتفاق خیلی جالب اونجا دیدم. خوب یه سری افراد اونجا بودن که اهل حق‌ها بودن، که هستند. میومدن و اونجا برای خودشون داشتن زندگی می‌کردن. مرغ پرورش می‌دادن، می‌کشتن، می‌خوردن. یه سری اقلام هم که برای امرار معاششون بود از پایین بر می‌داشتن، می‌آوردن.

وقتی خواستیم صبحانه‌مون رو بخوریم رفتم ازشون یه خورده چاقو و ظرف و اینا بگیرم و دیدم دقیقا بهم میگه هرچی دلت می‌خواد بردار ازینجا، ببر خودتم بشور و بذار سرجاش. اینقدر به هم دیگه اعتماد داشتن و اینقدر حس خوب داشتن. که آدم همه چی، هرچی که می‌خواست می‌رفت برمی‌داشت، استفاده می‌کرد، راحت می‌ذاشت سرجاش و اینقدر حال خوبی بهمون داد که وقتی با بچه‌ها اومدیم پایین قبل از مقبره ابوداجنه کاملا سرسبز، اردیبهشت ماه بود و بی نظیر بود اون منطقه. یه اهنگ کردی گذاشتیم و شروع کردیم به واقعا به هله‌پرکه کردن، دست هم دیگر رو گرفتیم و نفس رقص کردی رو قشنگ شما اونجا می‌تونستین توی خودتون احساس بکنید. ذره ذره حسش رو بهتون برمی‌گردوند.

 

موسیقی

 

سالار: درست چند کیلومتر مونده به سرپل ذهاب می‌پیچیم دست چپ تا بریم سمت یه گوردخمه قدیمی که به دکان داوود معروفه. گور دخمه‌ها فضاهایی هستند که پیشینیان ما توی دل کوه میساختند و مرده‌هاشون رو اونجا دفن میکردند. احتمالن ریشه این کار به قوم اورارتو در غرب ایران برمی‌گرده اما معروف‌ترین گوردخمه‌های ما مال زمان هخامنشیه و در نقش رستم شیراز قرار داره. نظریه‌های باستان‌شناسی در مورد این بنا زیاده. خیلی‌ها اعتقاد دارند که این گوردخمه متعلق به پدربزرگ کوروش بوده اما، امروزه این مکان کارکرد متفاوتی داره.

این محل برای اهالی منطقه که غالبن اهل حق هستند بسیار مقدس و قابل احترامه. توی سرتاسر این صخره پارچه‌های سبزی رو می‌بینید که به نشانه دخیل اونجا بسته شده. مردم این منطقه اعتقاد دارند که این جا جاییه که یکی از افراد مقدس آیین‌شون از این دریچه به کل جهان نگاه میکنه. جالب اینه که وقتی پشت به دخمه کنید متوجه میشید که پر بیراه هم نمیگن، تا چشم کار میکنه مناظر سرسبز وجود داره که بسیار روح‌نوازه. حواس‌تون باشه که اگر از اونجا دیدن کردید، با صدای بلند در مورد پیشینه تاریخی این جاذبه صحبت نکنید. ما وظیفه داریم که به اعتقادات مردمی که مهمون‌شون هستیم احترام بذاریم. وقتی عبادتگاه مذهبی یک قوم رو در حد یک بنای تاریخی پایین میاریم عملا به اونها توهین کردیم و نباید انتطار داشته باشیم باهامون با آرامش برخورد کنند. باز هم میگم، یادمون باشه که “ما” مهمون این مردم هستیم.

 

موسیقی

آنوبانینی، قدیمی‌ترین سنگ‌نگاره ایران

کیمیا: بالاخره رسیدیم به سرپل ذهاب. شهری که از خیلی از شهرهای ایران قدیمی‌تره. این جا پایگاه قومی بوده به نام لولوبی‌ها که حدود 4000 سال پیش توی این منطقه زندگی و حکم‌رانی می‌کردند. همونطور که گفتیم راه قدیم مردم به سمت غرب از این جا می‌گذشته و شاید به همین دلیله که یکی از قدیمی‌ترین سنگ نگاره‌های ایران تو این شهر حکاکی شده.

معروف‌ترین پیشوای لولوبیان، ملکه آنوبانینی بوده. نقش ‌برجسته آنوبانینی در سرپل ذهاب، پرده‌ایه که در اون سردار در برابر ملکه ایستاده و پشت سر ملکه ستاره ایشتار می‌درخشه. سردار پای خودش رو روی بدن دشمنی که معلومه شکست خورده قرار داده و کمان و تبرزین تو دستشه.

البته امروز چیز زیادی از این سنگ نگاره نمونده و خیلی به سختی میشه تشخیصش داد اما خب وقتی جلوش می ایستی میتونی چشم‌هات رو ببندی و به این فکر کنی که 4هزار سال پیش مردمانی بودند که از جلوی این کتیبه می‌گذشتند و شکوه ملکه آنوبانینی رو تحسین می‌کردند.

 

موسیقی

 

چجوری می‌تونیم آبشار پیران رو ببینیم؟

سالار: من توصیه می‌کنم که جاده پیران رو بگیرید و برید به سمت روستایی که خروش آبشارش شما رو صدا میکنه. از دره زیبای اژدها بگذرید و برید به سمت آبشار پیران که با ارتفاع بیش از 100 متر یکی از بلندترین آبشارهای ایران محسوب میشه. منظره پایین اومدن این آبشار از دل کوه از اون صحنه‌هاییه که باید نشست و ساعت‌ها تماشاش کرد.

کیمیا از بابا یادگار که گفتی …

کیمیا: خووب؟

سالار: وقتی از ابودجانه به سمت بابا یادگار میریم، اگر مسیر دیگه ی دوراهی رو بگیریم و بریم بالا به یه نقطه دید می‌رسیم که بسیار نفس گیره. فکر کن یه جا می‌ایستیم که جلوتون یه دره بسیارعمیق و طولانیه و توی فاصله زیادی آبشار داره از یه ارتفاع 100 متری می‌ریزه. حتی تصور اون نور طلایی رنگ خورشید و غروب تو دل اون دره عمیق اژدها و دیدن اون منظره سقوط صد متری آب از بالای آبشار پیران و اون دیواره‌های زاگرس واقعا دیوانه‌کننده است.

 

موسیقی

 

سفر به قصر شیرین 

کیمیا: حالا که تا اینجا اومدیم بیاید یه سر هم به قصر شیرین بزنیم. وارد شهر که شدید سراغ کاروانسرای عباسی رو بگیرید. وقتی واردش میشید می‌تونید بفهمید که کاروانسراها توی دوره اوج فعالیتشون چه شکلی بودند. انواع و اقسام لباس و حتی لوازم آرایشی و هرچیزی که فکرش رو بکنید توی حجره‌ها و حتی اصطبل باستانی مجموعه فروخته میشه.

وقتی از اون فضای شلوغ خارج شدید برید به سمت چارقاپی که یه بنای چارتاقی باستانیه. درست پشت اون میتونید عمارت خسرو رو ببینید که اقامت‌گاه شیرین افسانه‌ای بوده. قصری که درسته این روزها خرابه‌ای ازش مونده، اما تو تاریخ در مورد ایوان زیباش و محوطه آباد و سرسبزش سخن‌ها گفته شده. قصر شیرین از اون بناهاییه که باید تنها و در سکوت توش قدم بزنی، گوش‌هات رو تیز کنی و صدای پرنده‌ها و حوضچه آبی رو بشنوی که روزگاری از الوند سیراب میشده و به شکوه و عظمت قصری باستانی فکر کنی که نشونه اهمیت این شهر تو دوران باستان بوده.

 

موسیقی

 

کیمیا: راستش این همه از جاذبه‌های سفر به کرمانشاه گفتیم اما برای درک کرمانشاه واقعی اگر این جاها رو ندیدید هم ندیدید، کافیه با مردم این خطه یه استکان چایی بخوری تا بفهمی صفا و صمیمیت یعنی چی.

 

سالار: آخ، دلم لک زده برا “گیان” گفتن‌شون …

 

پیاده‌سازی متن: پانیذ علی‌رضازاد