پادکست‌ها رو به اشکال مختلفی میشه دسته‌بندی کرد اما دو دسته‌بندی که چه به عنوان شنونده و چه به عنوان تولیدکننده پادکست بهتون کمک می‌کنه که سلیقه پادکستی خودتون رو بشناسید، دسته‌بندی بر اساس نوع اجرا و نوع محتواست، در مورد انواع اجرا اینجا صحبت کردیم و حالا توی این مقاله قراره در مورد انواع محتوا صحبت کنیم.

 

انواع پادکست بر اساس محتوا:

قصه‌گوی داستانی:

در پادکست‌های داستانی میزبان یا میزبان‌ها نقش گوینده صدای شخصیت رو اجرا می‌کنند و داستان رو مثل فیلم یا سریال پیش می‌برند. در این نوع از پادکست، شنونده با یک قصه یا داستان مشخص طرفه. محتوای ارایه شده برای این نوع از پادکست می‌تونه داستان نوشته شده توسط تیم تولیدکننده پادکست باشه و یا روایت داستان‌های سایر افراد. برای استفاده از محتوای سایر افراد، باید محتوا با سبک و سیاق پادکست و نحوه روایت راوی کاملا همسوسازی بشه و در صورت ترجمه سایر مقالات هم، ترجمه باید  به صورتی باشه که قصه‌ای که روایت میشه برای مخاطب کاملا ملموس باشه.

تولید این نوع از پادکست برخلاف انتظار به این راحتی نیست که صرفا جلوی میکروفن صحبت کنید، جذابیت این نوع از پادکست علاوه بر بیان راوی‌ها و موضوع به کارگردانی صوتی و نحوه ادیته.

به این نوع از تولید پادکست Fiction Storytelling Podcast هم گفته میشه.

پادکست چنل‌بی و آن از نمونه‌های خوب این نوع از تولید محتوا هستند.

 

قصه‌گوی غیرداستانی

این مدل از محتوا نسبت به قصه‌گوی داستانی رایج‌تره. در این نوع از پادکست‌ها علاوه بر تولید محتوا برای روایت موضوع، نیازه که انواع دیگری از محتوا نیز تولید بشن مثل بریده‌ای از صدای اشخاص دیگر، یا صدای مستند و یا فیلمی در مورد سوژه قسمت مربوطه. پادکست‌های قصه‌گو غیر داستانی بعضا نتیجه تحقیق و بررسی روزنامه‌نگاران و افراد متخصص در مورد یک داستان و روایته. علاوه بر اهمیت بسیار زیاد انواع محتوای تولید شده برای این نوع از پادکست، کارگردانی صوتی و چیدمان درست محتواهای مختلف مثل گفتگوها، صداهای محیطی و … و اصطلاحا کارگردانی صوتی اهمیت بسیار زیادی داره.

به این نوع از تولید پادکست Non-Fiction Storytelling Podcast هم گفته میشه.

تغییر کاربری

پادکست‌های تغییرکاربری شده معمولا پادکست‌هایی هستند که با هدف تولید پادکست، اجرا نمیشن و محتوایی که ارائه میشه معمولا شامل یک برنامه تلویزیونی یا مشابهشه که با هدف در جریان قرار گرفتن مخاطبان اون برنامه تولید میشه. این محتوا اغلب نیاز به تدوین داره، چون انتشار پادکست با همون ساختاری که در برنامه اصلی اجرا شده برای مخاطب جذابیت نداره.

به این نوع از تولید پادکست Repurposed Content هم گفته میشه.

پادکست‌ها رو به اشکال مختلفی میشه دسته‌بندی کرد اما دو دسته‌بندی که چه به عنوان شنونده و چه به عنوان تولیدکننده پادکست بهتون کمک می‌کنه که سلیقه پادکستی خودتون رو بشناسید، دسته‌بندی پادکست بر اساس نوع اجرا و نوع محتوا است که تو این مقاله و مقاله بعدی (اینجا) می‌تونید بخونید.

 

انواع پادکست بر اساس نوع اجرا:

مونولوگ-تک گوینده

پادکست‌های تک گوینده محبوب دل پادکسترها هستند. تو این مدل یک نفر میزبان یا Host به تنهایی محتوای مورد بحث پادکست رو ارائه میده و از اونجایی که نیازی نیست که با چند نفر هماهنگ کنه تا اپیزودش رو تولید کنه و به لحاظ فنی هم ادیت صدای یک نفر که ثابت جلوی میکروفنه راحت‌تره، بهترین گزینه به لحاظ سادگی ضبط و ادیته. از دردسرهای این نوع از پادکست هم برای پادکستر اینه که تمام بار ارتباط با مخاطب به دوش یک نفره.

البته تنها دلیل انتخاب این نوع از پادکست توسط پادکسترها سادگیش نیست، برای ارایه بعضی از انواع محتوا لازمه که یک نفر با ارتباطی که با مخاطب برقرار میکنه مطلب رو منتقل کنه و تغییر صدا ممکنه باعث کاهش تاثیرگذاری پادکست بشه. به این نوع از تولید پادکست One Man Show هم گفته میشه.

پادکست‌های فارسی خیلی خوبی با این سبک اجرا میشن، مثل چنل‌بی، آن، پاراگراف، آلبوم و ده‌ها پادکست دیگه.

 

مصاحبه‌ای

توی این مدل از پادکست یک یا چند میزبان یا Host وجود داره، اما از افراد دیگه که دارای تخصص خاص یا تجربه‌ای مرتبط با موضوع پادکست هستند هم به صورت حضوری یا صوتی دعوت میشه.

اولین دشواری این نوع از پادکست اینه که پادکستر باید زمان‌بندی مهمان هماهنگ بشه و این کار روند برنامه‌ریزی ضبط و پخش رو دشوار می‌کنه. برای اجرای مصاحبه معمولا میزبان سوا‌ل‌ها رو از قبل آماده می‌کنه و با توجه به روند مصاحبه از مهمان پادکست می‌پرسه. توانایی مصاحبه میزبان یکی از شروط اصلی موفقیت این نوع از پادکسته، حین مصاحبه میزبان باید شش دنگ حواسش جمع باشه تا در زمان مناسب، تاثیرگذارترین سوال رو بپرسه چون مصاحبه –در حالت درست و حرفه‌ای- فقط و فقط یک بار انجام میشه و اگه اون فرصت از دست بره دیگه نمیشه دقیقا همون فضا رو برای پرسیدن مجدد سوال تکرار کرد. پس میزبان علاوه بر تسلط بر گویندگی و فن بیان باید با فنون مصاحبه و مدیریت شرایط هم آشنا باشه. منظورم از مدیریت شرایط اینه که فرض کنید مهمان‌تون روز خوبی نداشته یا به هر دلیلی بر خلاف انتظارتون جواب‌هایی که به شما میده دور از انتظارتونه، تو این شرایط تنها توانایی مدیریت مصاحبه و جهت دادن به موضوع به دادتون میرسه.

به این نوع از تولید پادکست Interview Podcast هم گفته میشه. رادیو مرز از مثال‌های خوب این نوع از پادکسته.

 

میزگرد

توی این مدل از پادکست یک یا چند میزبان و بعضی مواقع یک یا چند مهمان هم حضور دارند که در رابطه با موضوعی با هم گپ می‌زنند. از جذابیت‌های این نوع از پادکست شنیدن نظرات موافق و مخالف در رابطه با یک موضوعه. اجرای این پادکست برای میزبان‌ها دشواری زیادی داره، علاوه بر برنامه‌ریزی زمان اجرا، مدیریت زمان و مدیریت مهمان‌ها توانایی ویژه‌ای می‌خواد و در صورتیکه به خوبی اجرا نشه مخاطب تنها صدای همهمه چند نفر رو می‌شنوه که با هم در حال بحث و گفتگو هستند، توی حرف هم می‌پرن و به کل مخاطب رو یادشون رفته.

به این نوع از تولید پادکست Panel Showهم گفته میشه.

متاسفانه تا الان توی پادکست‌های فارسی نمونه خوبی از این نوع از اجرا رو نشنیدم.

 

چندگوینده

در پادکست‌های چند گوینده، دو یا چند میزبان پادکست رو اجرا می‌کنند. ارتباط بین میزبان‌ها توی کیفیت اجرای این نوع از پادکست خیلی مهمه و نوع عملکردشون در محبوبیت پادکست تاثیرگذاره. از سختی‌های تولید این نوع از پادکست، ادیت و تدوین صدای چند میزبانیه که با کیفیت صدای متفاوت صحبت می‌کنند و گاها هم‌زمانی صحبت پیش میاد. اما مزیت این نوع از پادکست اینه که هر کدام از میزبان‌ها مخاطبان خودشون رو دارند و اگر کیفیت اجرا و محتوا خوب باشه، استفاده از چند میزبان باعث میشه پادکست محبوب‌تر بشه.

به این نوع از تولید پادکست Conversational and Co-Hosted هم گفته میشه. پادکست فیکشن یکی از نمونه‌های خوب این نوع از پادکسته.

 

ترکیبی

پادکست ترکیبی نمونه عملی هیچ آداب و ترتیبی مجو و هرکاری دلت می‌خواد انجام بده‌ست. توی این مدل از پادکست معمولا مخاطب با میزبان‌های پادکست آشنان و مثلا میدونند “ب” و “س” و “د” میزبان این پادکستند، اما ممکنه تو یه اپیزود همه این افراد حضور داشته باشند و تو یه اپیزود مثلا فقط “ب” میزبان باشه. علاوه بر تغییر تعداد میزبان ممکنه شیوه اجرا در هر اپیزود مونولوگ، مصاحبه‌ای، میزگرد یا ترکیب هر کدوم از روش‌ها باشه.

به این نوع از تولید پادکست Hybrid Podcast هم گفته میشه.

رادیوجولون یکی از پادکست‌های ترکیبیه، تو بعضی اپیزودها فقط صدای من و سالار رو می‌شنوید، بعضی اوقات مصاحبه‌های صوتی و بعضا مهمان‌های حضوری.

حالا که با مفهوم پادکست و  تاریخچه پادکست آشنا شدیم، وقتشه که بدونیم مزیت پادکست نسبت به رادیو چیه؟

 

روش‌ ارائه محتوای صوتی

محتوایی که توسط پادکست ارائه میشه on demand است. یعنی چی؟ یعنی وقتی رادیو رو روی موج به خصوصی تنظیم و روشن می‌کنید، رادیو شروع به پخش برنامه‌ به سلیقه برنامه‌ساز می‌کنه و احتمال اینکه انقدر خوش‌شانس باشید که موفق به شنیدن برنامه از ابتدای اون بشید کمه. اما برای گوش دادن پادکست، شما کاملا مختارید که موضوع مورد علاقه‌تون رو از ابتدا یا از هر جای فایل صوتی و هرچند باری که علاقه دارید گوش کنید.

 

عدم نیاز به اینترنت پس از دریافت محتوا

پادکست‌ها عموما در اپلیکیشن‌های مخصوص شنیدن پادکست(پادکچرها) مثل گوگل پادکستس، اپل پادکستس و غیره منتشر می‌شوند و از طریق این اپلیکیشن‌ها می‌تونید آنلاین به پادکست مورد علاقتون گوش کنید و یا حتی دانلود کنید و آفلاین گوش کنید.

 

قابلیت شنیدن در هر زمان و مکان

قابلیت on demand بودن و امکان دانلود فایل‌ها این امکان رو بهتون میده که بتونید در هر زمان و مکانی به پادکست مورد علاقه‌تون گوش کنید. در واقع پادکست 24 ساعت شبانه‌روز و 7 روز هفته در هر جایی که باشید از ترافیک و شلوغی خیابون تا طبیعت و کوهنوردی کنارتونه.

کنترل کامل بر روی پخش محتوا

علاوه بر امکان شنیدن محتوا در هر زمان و مکان، پادکچرها این قابلیت رو در اختبارتون میذارن که سرعت ارائه در فایل صوتی رو تغییر بدید و یا به راحتی فایل را عقب و جلو ببرید.  مثلا اگر یک گوینده به نظر شما کند صحبت می‌کنه با تغییر سرعت پخش می‌تونید با سرعت بیشتری به پادکست گوش کنید و بالعکس.

 

اطلاع از آخرین و جدیدترین محتوای صوتی

اگر مشترک پادکست مورد علاقه‌تون در پادکچرها بشید، انتشار اپیزودهای جدید پادکست به شما اطلاع داده می‌شود.

 

بیان آزادتر و منعطف‌تر نسبت به رادیو

از اونجایی که تولید محتوای پادکست و نحوه ادیت و … کاملا با سلیقه پادکست‌ساز انجام میشه، پادکست از چهارچوب‌ها و قوانین معمول برنامه‌سازی رادیو تبعیت نمی‌کنه و علاوه بر اون بیان آزادتری نسبت به رادیو داره.

حالا که اینجا با مفهوم پادکست آشنا شدیم، وقتشه که یک کم از تاریخچه اون براتون بگم. تو این مقاله قراره مسیر طی شده از دورانی که رادیو تنها رسانه شنیداری بود تا ظهور پادکست در جهان و ایران رو مرور کنیم.

 

دهه های ۶۰ و ۷۰

توی این دو دهه در کنار رشد رسانه های دیداری و شنیداری، تعداد زیادی شبکه رادیویی شخصی و خصوصی توی نقاط مختلف جهان به خصوص در آمریکا و اروپا تاسیس شد.

دهه ۹۰

دهه نود دهه‌ای بود که اینترنت و تکنولوژی دیجیتال باعث شد تعداد زیادی از همین شبکه‌های محلی، علاوه بر امواج آنالوگ، یک وب سایت هم بسازن که بعد از اجرای هر برنامه، فایل صوتی اجرا رو توی فضای اینترنت و وب سایت خودشون قرار می‌دادند.

اوایل قرن 21

طی‌ سال‌‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ با استفاده از فناوری RSS  شنوندگان می‌تونستند راحت‌تر به فایل‌های رادیویی دسترسی داشته باشند.

سال 2001، ipod ظهور پیدا می‌کنه و این دسترسی راحت‌تر و فراگیرتر میشه.

تولد کلمه پادکست:

اما دوره‌ جدید تاریخ این پدیده، از فوریه‌ سال ۲۰۰۴ شروع میشه، زمانی که بن همرزلی روزنامه‌نگار، در مقاله‌ای در روزنامه گاردین از اصطلاح «پادکست» استفاده کرد و این کلمه به ‌سرعت مورد استقبال فعالان این حوزه قرار گرفت. بعد از اون، با اضافه شدن بخش پادکست به نرم‌افزار آی‌تیونز اپل، بستر فوق‌العاده‌ای برای توزیع این رسانه از هر ژانر و کشوری فراهم شد.

محبوبیتی رو به افزایش

در سال ۲۰۰۴ گسترش و محبوبیت این پدیده به حدی رسید که حتی کاخ سفید هم تعدادی از سخنرانی‌های جرج بوش را به صورت پادکست آماده کرده و بر روی وبسایت رئیس جمهور آمریکا قرار داد.

ظاهرا این تجربه برای جرج بوش انقدر شیرین بود که الان موسسه جرج بوش یه پادکست با اسم the Strategerist رو منتشر می‌کنه.

ظهور پادکست در ایران:

چند سال بعد از محبوبیت گسترده این پدیده در جهان، این رسانه در ایران هم از محبوبیت خاصی برخوردار شد و همینطور که در آمار  Google Trend مشخص است، این محبوبیت رو به افزایش است.

سال 2018 تعداد تولیدکننده‌ها روزبه روز افزایش پیدا کرد و  اصطلاح #بهار_پادکست فارسی در بین کاربران رواج پیدا کرد و البته جمله معروف “هر ایرانی یک پادکست”

تا حالا تعاریف خیلی زیادی از پادکست شنیدیم بعضیا خیلی رسمی و جدی مثل:

“پادکست از پیشرفته ترین و جدیدترین سامانه های ارتباطی می‌باشد و روشی است برای انتشار محتوای الکترونیکی به وسیله صدا که کاربران از طریق آن می‌توانند ساخته های صوتی و کلامی خود را به شنوندگان ارائه دهند. ”

بعضی مختصر و نسبتا مفید مثل:

“پادکست همون فایل صوتیه”

و بعضی تحت‌اللفظی مثل:

“ریشه لغوی کلمه پادکست از تلفیق دو واژه iPod (آی پاد) و broadcasting (پخش) شکل گرفته که آی پاد نام پخش کننده موسیقی شرکت اپل و برودکستینگ در زبان انگلیسی به معنای انتشاره. ”

اما وقتشه که یک بار برای همیشه ابن مفهوم رو مرور کنیم و پرونده‌ش رو ببندیم.

پادکست مجموعه‌ای از فایل‌های صوتیه که بر روی سرورهای مشخصی آپلود میشه و شما می‌توانید به کمک برنامه‌هایی که برای گوش دادن به آن طراحی شده‌اند مثل کست‌باکس، اپل‌پادکستس و غیره مشترک ‌‌آنها بشوید یا اصطلاحاً Subscribe کنید.

البته که معمولا امکان دانلود آن هم وجود داره و مجبور نیستید همیشه آنلاین گوش بدید. در مورد ویژگی‌های این رسانه اینجا کاملتر توضیح دادم.

پس وقتی به معنای دقیق پادکست اشاره می‌کنیم منظورمون وجود دو ویژگیه:

1. بتوانید مشترک Subscriber آن بشوید.
2. یک سلسله فایل صوتی وجود داشته باشد و نه فقط یکی چون در این صوت اشتراک هم معنای خودش را از دست می‌دهد.